ସେ ଏକ ଏମିତି ଦେଶରେ ରହୁଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ମଶାନଗୁଡ଼ିକ ତରଳୁଥିଲା ଏବଂ ହସ୍ପିଟାଲଗୁଡ଼ିକରେ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ସରିଆସୁଥିଲା। ଓଃ ଇସମାଏଲ୍, ସେ କିପରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିବାକୁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲେ ! ସେ ଏକ ଏମିତି ଦେଶରେ ରହୁଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଡାକ୍ତର ମାନଙ୍କୁ ଜେଲ୍‌ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସ୍ନେହର ନାଜିଆ ଓ ସୋହରାବ…ଓଃ ! ପ୍ରିୟ ଏଲେନ୍…ଏବେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କେମିତି ଖାଇବାକୁ ଦେବ ? ସେ ଏକ ଏମିତି ଦେଶରେ ରହୁଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷମାନେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଓ ଗାଈମାନେ ପବିତ୍ର । ସ୍ଵାମୀଙ୍କର ଔଷଧ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଥିବା ଛୋଟିଆ ଜମି ଖଣ୍ଡକ ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏବେ କେଉଁଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବେ ?

ସେ ଏକ ଏମିତି ଦେଶରେ ରହୁଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି, ଶୌଚାଳୟ ଓ ନକଲି ନାଗରିକତ୍ଵର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅତ୍ୟାଚାରକୁ ବୈଧ କରିବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା । ଏମିତିକି ଯଦି ସେ କବରସ୍ତାନରେ ଅନ୍ତହୀନ ଧାଡ଼ିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଯାଆନ୍ତି, ତେବେ କବର ଖୋଳାଳିଙ୍କୁ କ’ଣ ଦେବେ ? ସେ ଏକ ଏମିତି ଦେଶରେ ରହୁଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ତାମ୍‌ସା କରୁଥିବା ବାବୁ ଏବଂ ବିବିମାନେ ମନ୍ତବ୍ୟ ଓ କାପୁସିନୋ ବାବଦରେ ଅନ୍ତହୀନ ଭାବେ ତର୍କ କରୁଥିଲେ ଯେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ’ଣ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡୁଛି ନା ଏଥିରେ ଦୁର୍ନୀତି କରାଯାଇଥିଲା ।

ସୋହରାବ ଶାନ୍ତ ହେଉନଥିଲା । ନାଜିଆ ପଥର ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା । ଏଲେନ୍ ନିଜ ମା’ଙ୍କର  ଓଢ଼ଣୀକୁ ହାତରେ ଗୁଡ଼ାଉଥିଲା । ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ବାଲା ଆଉ ଅଧିକ ୨ ହଜାର ଟଙ୍କା ମାଗୁଥିଲା । ପଡ଼ୋଶୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଵାମୀଙ୍କ ଶବ ନ  ଛୁଇଁବାକୁ ଚେତାଇ ଦେଉଥିଲେ । କାଲି ରାତିରେ କେହି ତାଙ୍କ ଦ୍ଵାରରେ ‘କଟୱା ସାଲା’ ଶବ୍ଦ ଲେଖି ଦେଇଥିଲା । ଲୋକମାନେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଲକ୍‌ଡାଉନ୍‌ ସମ୍ପର୍କରେ କଥା ହେଉଥିଲେ ।

କାଲି ରାସନ ଡିଲର ୫୦ ବ୍ୟାଗ୍ ଚାଉଳ ମହଜୁଦ ରଖିବା ନେଇ ଧରାପଡ଼ିଥିଲା । ସୋହରାବ ବେହୋଶ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ନାଜିଆ ନିଜ ବାପାଙ୍କ କଫନର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଏତେ ଜୋରରେ ଧରିଥିଲା ଯେ ତା’ର ଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ରକ୍ତ ବାହାରିଲା । ଧଳା କଫନରେ ଗୁଡ଼ାଇ ହୋଇଥିବା ବାପାଙ୍କୁ ଗାଢ଼ ଲାଲ୍‌ ରଙ୍ଗର ପାଞ୍ଚ ଟୋପା ରକ୍ତରେ ସେ ଅନ୍ତିମ ବିଦାୟ ଦେଲା । ଏଲେନ୍ ଶୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା  । ସେ ଏମିତି ଏକ ଦେଶରେ ରହୁଥିଲା ଯେଉଁଠି ରେଲୱେରୁ ନେଇ ଟିକା ଯାଏଁ, ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କଠାରୁ ନେଇ ଛୋଟ ଶିଶୁଙ୍କ ଯାଏଁ ସବୁ କିଛି ଅଧିକ ନିଲାମ ଡାକୁଥିବା ଲୋକକୁ ବିକ୍ରି ହୋଇସାରିଥିଲା ।

ସେ ନିଜର ଜମି ହରାଇ ସାରିଥିଲା, ତଥାପି ଫୋଲିଡୋଲର ଗୋଟିଏ ବୋତଲ ସେହି ଛାଉଣି ତଳେ ଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ଇସମାଇଲ୍‌ ନିଜର ଧଳା ରଙ୍ଗର ଚମକୁଥିବା ଜୁବ୍‌ବା ରଖୁଥିଲା ।  ସେ ଗାଁର ମୁଇଜ୍ଜିନ୍‌ ଥିଲା । ସେ ନିଜର ମା’, ଭାଇ ଓ ସ୍ଵାମୀଙ୍କୁ ଜଣକ ପରେ ଜଣେ ଏହି ନୂଆ ରୋଗରେ ହରାଇଥିଲା । ତଥାପି ତାଙ୍କର ୩ଟି ପିଲା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ମିହ ରବ ଏବଂ କିବ୍‌ଲା ଭଳି ଥିଲେ । ନାଜିଆ ୯ ବର୍ଷର ଓ ସୋହରାବ ୧୩ ଏବଂ ଏଲେନ୍ ୬ ମାସର ହୋଇଥିଲା । ସବୁକିଛି ପରେ ତାଙ୍କର ପସନ୍ଦ ଅତି ସରଳ ଥିଲା।

Look my son, there’s a heart in the moon —
With a million holes all soft mehroon.

ହେ ମୋର ପୁଅ, ଦେଖ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ହୃଦୟ ଅଛି –
ଏକ ଲକ୍ଷ ଛିଦ୍ର ସହ ସବୁ ନରମ ମେହରୁନ।


ଧୁଳି ଏକ ଆସର,
ଧୁଳି ଏକ ଆହା,
ଧୁଳି ଜଣେ ଚାଷୀର ଲାଲ୍‌ ସଂଗୀତ।


Hush my darling, learn to be brave —
Sleep like a furnace, sing like a grave.

ହେ ମୋର ପ୍ରିୟ, ସାହସୀ ହେବା ଶିଖ-
ଗୋଟିଏ ଭାଟି ଭଳି ଶୁଅ, କବର ଭଳି ଗୀତ ଗାଅ।


This land is a cinder,
Thirsty cylinder,
Trapped like a mirror in the dream of a shard —
We are but a number,
Hungry November,
Black like a rose or a carrion bird.

ଏହି ଭୂମି ଏକ ଅଙ୍ଗାର,
ଶୋଷିଲା ସିଲିଣ୍ଡର,
ଗୋଟିଏ ଠିକରାର ସ୍ଵପ୍ନରେ ଆଇନା ଭଳି ଫସିଲା
ଆମେ କେବଳ ଏକ ସଂଖ୍ୟା,
ଭୋକିଲା ନଭେମ୍ବର
ଗୋଲାପ ବା କାରିୟନ ପକ୍ଷୀ ଭଳି କଳା।


God is a vaccine,
God is a pill,
God is a graveyard’s unpaid bill.

ଈଶ୍ଵର ଏକ ଟିକା,
ଈଶ୍ଵର ଏକ ବଟିକା,
ଈଶ୍ଵର କବରସ୍ତାନର ଏକ ବକେୟା ବିଲ୍।


Ballad of a bread,
Or a sky in a scar-tissue
marching ahead.

ଗୋଟିଏ ରୁଟିର ଗୀତ,
ବା କ୍ଷତ ଚିହ୍ନ ଭିତରେ ଏକ ଆକାଶ
ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲ ।


Red is a nusrat,
Red is a tomb,
Red is a labourer’s cellophane womb.

ଲାଲ୍‌ ଏକ ମୂଷା,
ଲାଲ୍ ଏକ ଚଉତରା
ଲାଲ୍‌ ଜଣେ ଶ୍ରମିକର ସେଲୋଫେନ୍ ଗର୍ଭ  ।


PHOTO • Labani Jangi

ଜଣେ ଗରିବ ଲୋକର ବାଦଲରେ ତସଲିମ ତସଲିମ-
ସାନିଟାରୀ କଫନ ଭଳି ଗୋଟିଏ ପିନ୍, ତହସିନ ପକାଅ ।


Death is a ghoomāra, hush baby hush!
Look to the flames, how silhouettes blush

ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ଘୁମର, ଚୁପ୍ ରୁହ  ବେବି!
ନିଆଁର ଶିଖାକୁ ଦେଖ, କେମିତି ଛାୟା ଲାଜେଇ ଯାଏ ।


ସୁଧନ୍ଵା ଦେଶପାଣ୍ଡେ ପାଠ କରୁଥିବା କବିତା ଶୁଣନ୍ତୁ

( ସୁଧନ୍ଵା ଦେଶପାଣ୍ଡେ , ଜନ ନାଟ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ଜଣେ ଅଭିନେତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଅଛନ୍ତି ଓ ସେ ଲେଫ୍ଟୱାର୍ଡ ବୁକ୍ସର ସମ୍ପାଦକ )

**********

ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ

ଫୋଲିଡୋଲ : କୀଟନାଶକ
କଫନ : ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ପୋଷାକ
ଜୁବ୍ବା : ଏକ ଲମ୍ବା ଢିଲା ବାହ୍ୟ ପୋଷାକ, ଯେଉଁଥିରେ ଚଉଡ଼ା ହାତ ଥିବ, ଏକ ପ୍ରକାରର ବହୁତ ଢିଲା କୁର୍ତ୍ତା
ମୁଇଜ୍ଜିନ୍ : ଜଣେ ଯିଏ ମସଜିଦରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ପାଇଁ ଡାକନ୍ତି
ନୂଆ ରୋଗ : ନୂଆ ଅସୁସ୍ଥତା/ ନୂଆ ରୋଗ
ମିହ ରବ : ଏକ ମସଜିଦରେ ଥିବା ଅର୍ଦ୍ଧ ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ଯାହା କିବ୍‌ଲାକୁ ଦର୍ଶାଏ
କିବ୍‌ଲା : କାବ୍‌ବା ଆଡ଼କୁ ଦିଗ
ମେହରୁନ : ଖଇରିଆ ରଙ୍ଗ
ମେହଫିଲ୍‌ : ଉତ୍ସବ ସମାବେଶ
ନୁସର ଅତ : ବିଜୟ, ସହଯୋଗ, ସୁରକ୍ଷା
ତସଲିମ : ସମର୍ପଣ, ଅଭିଭାଦନ
ତହସିନ : ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକରଣ କରିବା, ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା
ଘୁମର : ପାରମ୍ପରିକ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଲୋକନୃତ୍ୟ


ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍

Poems and Text : Joshua Bodhinetra

Joshua Bodhinetra (Shubhankar Das) has an MPhil in Comparative Literature from Jadavpur University, Kolkata. He is a translator for PARI, and a poet, art-writer, art-critic and social activist.

Other stories by Joshua Bodhinetra
Paintings : Labani Jangi

Labani Jangi is a 2020 PARI Fellow, and a self-taught painter based in West Bengal's Nadia district. She is working towards a PhD on labour migrations at the Centre for Studies in Social Sciences, Kolkata.

Other stories by Labani Jangi
Translator : OdishaLIVE

This translation was coordinated by OdishaLIVE– a dynamic digital platform and creative media and communication agency based out of Bhubaneswar. It handles news, audio-visual content and extends services in the areas of localization, video production and web & social media.

Other stories by OdishaLIVE