ਮਥੁਰਾ ਨਿਰਗੁੜੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਫੁਸਫੁਸਾਓਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਸਾਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ।” ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਲ਼ਗੱਡੀ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਾਸਿਕ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਤ੍ਰਿੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਤਲੁਕਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਟਾਕੇ ਹਰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 1500 ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਠਾਕਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਦਸੰਬਰ 2017 ਤੱਕ, 11 ਸਾਲਾ ਮਥੁਰਾ ਤਕਰੀਬਨ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਦਹਾਲੇਵਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਟਾਕੇ ਹਰਸ਼ਾ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅਵਹਾਟੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ।”
ਭਗਵਾਨ ਮੜ੍ਹੇ, ਜੋ ਇਸੇ ਤਲੁਕਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਵੀ ਹਰਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹਨ, ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਦਹਾਲੇਵਾੜੀ ਦਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਅਵਹਾਟੇ ਦੇ ਸਕੂਲ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ 14 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। “ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ,” ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਵਹਾਟੇ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਗਜਾਨਨ ਮਹਾਰਾਜ ਵਿਦਿਆਲਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੀ ਕਲਾਸਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਇੰਝ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖੇ ਹਨ।
