বিশ্ব দৰবাৰত স্থান পাব খোজা পুৰিসাই মহোৎসৱ

পুৰিসাই গাঁৱৰ চুকে-কোণে এতিয়া আখৰাত ব্যস্ত শিল্পী আৰু বাদ্যযন্ত্ৰৰ মাতে ৰজনজনাই আছে। ২৪ অক্টোবৰৰ নিশা এইখন গাওঁ গোটেই ৰাতি সাৰে থাকে। উল্লাসিত গাওঁবাসী আৰু দৰ্শকৰে গাঁৱৰ বাটৰ কেঁকুৰি আৰু চাৰিআলি ভৰি পৰে। সংগীতেৰে আকাশ-বতাহ ভৰি পৰে আৰু সাধাৰণ ঘৰবোৰ হৈ পৰে গ্ৰীণৰুম। কুপুসামি আৰু চন্দ্ৰাই চলোৱা চাহৰ দোকানখন গোটেই ৰাতি খোলা থাকে। দেশৰ বিভিন্ন স্থানৰ পৰা শিল্পী আহি গাওঁখনত গোট খায়। ঝাৰখণ্ডৰ লোকশিল্পী, স্থানীয় তিৰুকুট্টু শিল্পী, তামিলনাডুৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা অহা পাৰাই শিল্পী, কেৰালাৰ পুডুচেৰীৰ শিল্পী আৰু চেন্নাইৰ আধুনিক নাট্যশিল্পীৰে গাওঁখন ভৰি পৰিছে। ২০২৪ৰ এয়া ৬ অক্টোবৰ আৰু প্ৰসিদ্ধ কলইমামণি কন্নপ্পা তম্বিৰান স্মৃতি ৰংগমঞ্চ মহোৎসৱ (জনপ্ৰিয় নাম পুৰিসাই উৎসৱ)ৰ আয়োজন চলিছে।

আগতে এই মহোৎসৱ তিনিদিনীয়া আছিল। কিন্তু ক’ৰনা মহামাৰীৰ পিছত এই উৎসৱৰ আয়োজন দুবছৰৰ মুৰে মুৰে কৰা হ’ল। এতিয়া এই উৎসৱ খুব বেছি ডেৰ দিন চলে। এই মহোৎসৱৰ আৰম্ভণি হৈছিল ১৯৮৯ত যেতিয়া ইয়াক কৌড়ই বীড়া (গ্ৰীষ্মোৎসৱ) বোলা হৈছিল। আধুনিক নাট্যকাৰ এন মুট্টুসামীয়ে পুৰিসাইৰ কন্নপ্পা তম্বিৰন আৰু তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কাসীৰ সৈতে লগ লাগি এই উৎসৱ আৰম্ভ কৰিছিল৷ মুট্টুসামী এই লোকশিল্পৰ খাটি ৰূপ দেখি অনুপ্ৰাণিত হৈছিল আৰু তিৰুকুট্টুক আধুনিক কাহিনী কথনৰ কৌশলৰ সৈতে খাপ খুৱাবলৈ তম্বিৰনৰ সৈতে কাম কৰিছিল।

এইখন গাওঁ তিৰুকুট্টু শিল্পীৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ বুলি জনাজাত। “এই গাঁৱৰ সকলোৱেই শিল্পী। তেওঁ লাগিলে কৃষকেই হওঁক বা দিন মজদুৰেই হওঁক,” উৎসৱৰ এগৰাকী আয়োজক তথা তিৰুকুট্টু শিল্পী পুৰিসাই নিবাসী পালানি মুৰুগনে কয়। চহৰৰ আধুনিক ৰংগমঞ্চ আৰু আধুনিক নৃত্যত কেবাদশক কটোৱাৰ পিছত তেওঁ তিৰুকুট্টু শিল্পলৈ ঘুৰি আহিছে। “বছৰ বছৰ ধৰি সংলাপৰ ভিত্তিত নাটক কৰি অহাৰ পিছত বিনা অভ্যাসে তিৰুকুট্টু শিল্প পৰিৱেশন বৰ প্ৰত্যাহ্বানপূৰ্ণ আছিল, কিন্তু এনে লাগিছে যেন ঘৰৰ ল’ৰা ঘৰলৈ উভতি আহিলো।”

প্ৰায়ভাগ লোকশিল্পীৰ দৰে মুৰুগনেও একাধিক শিল্পৰ সৈতে জৰিত – তেওঁ চলচ্চিত্ৰতো কাম কৰিছে, অভিনয় শিকাইছে আৰু তিৰুকুট্টু পৰিৱেশন কৰিছে। “পূৰ্ণকালীন লোকশিল্পী হিচাপে বাচি থকাটো বৰ টান কাম,” তেওঁ স্বীকাৰ কৰে। “কিন্তু মোৰ জীৱনটো শিল্পক কেন্দ্ৰ কৰিয়ে গঢ়ি উঠিছে।” তেওঁ লোকশিল্পৰ নিভাজ ৰূপটোক বৰ আন্তৰিকাতা আৰু আগ্ৰহেৰে আদৰি লৈছে।

প্ৰথমবাৰ যেতিয়া ১৯৮০ত এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হৈছিল, টপ্পাট্টম আৰু কৰম্বই কুট্টুৰ দৰে লোকশিল্প আৰু মু ৰামাসামী তথা ইন্দিৰা পাৰ্থসাৰথিৰ দৰে লেখকে নিজে লিখা আধুনিক তামিল নাটক প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। কিন্তু সেই ধাৰাবাহিকতা বেছিদিন নিটিকিল। মুৰুগনে মনত পেলায়, “১৯৯১ত আমি আৰ্থিক তথা অনান্য সমস্যাই দেখা দিয়াত মহোৎসৱ বন্ধ কৰিবলগীয়া হয়।”

প্ৰায় এটা দশকৰ মুৰত ২০০৩ত কন্নপ্পা তম্বিৰনৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰি কাসী আৰু অনান্য ৰংগমঞ্চৰ আয়োজকে এই বাৰ্ষিক উৎসৱক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে। উৎসৱৰ নামটো সলনি কৰি কলইমামণি কন্নপ্পা তম্বিৰন স্মৃতি ৰংগমঞ্চ মহোৎসৱ বুলি নামাকৰণ কৰা হয়। তাৰপিছত ২০২১ত কাসীৰ ৭৫ বছৰ বয়সত মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সম্বদন আৰু মুৰুগনে অনান্য ন্যাসৰক্ষীৰ সৈতে লগ লাগি মহোৎসৱৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে।

সম্বদন (৭২) কন্নপ্পা তম্বিৰনৰ সৰু পুতেক আৰু সংগীত নাটক অকাডেমি পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত প্ৰসিদ্ধ শিল্পী। তেওঁ শৈশৱত লগৰীয়াৰ সৈতে এই শিল্প শিকিছিল। কিন্তু তেওঁ পিতৃয়ে তেওঁ তিৰুকুট্টুক পেচা হিচাপে লোৱাটো বিচৰা নাছিল। কিয়নো এই শিল্পত উপাৰ্জন নাই। তেওঁ চহৰলৈ গৈ অস্থায়ী পোষ্টমাষ্টাৰ হিচাপে যোগদান কৰে আৰু টেক্সিচালক হিচাপেও কাম কৰে। কিন্তু শেষত কলাবিধৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহৰ বাবে তেওঁ গাঁৱলৈ উভতি আহিবলৈ বাধ্য হয় আৰু পূৰ্ণকালীন অভিনেতা হিচাপে কাম কৰিবলৈ লয়। “এইটোৱেই যি আছে যিটো মই আটাইতকৈ ভালদৰে জানো আৰু গোটেই জীৱনটো কৰি থাকিব পাৰিম,” তেওঁ কয়। এতিয়া তেওঁ দেশে-বিদেশে স্কুলত শিকায়।

এতিয়া তেওঁ মুৰুগনৰ সৈতে লগ লাগি এই মহোৎসৱক বৈচিত্ৰময় কৰি তোলাত লাগিছে। ২০১০ত এই মহোৎসৱত শ্ৰীলংকাৰ থিয়েটাৰ শিল্পীৰ দলবোৰৰ লগতে ঝাৰখণ্ডৰ চৰায়কেলা ছাউ শিল্পীয়ে ভাগ লৈছিল। গাঁৱৰ মানুহে ভাৰতনাট্যম নৰ্তকৰ দ্বাৰা বিভিন্ন নৃত্য, জেজ সংগীতশিল্পী আৰু সমসাময়িক শিল্পীয়ে পুৰিসাই গাঁৱত কৰা পৰিৱেশন দেখিছে। পলনি মুৰুগনে কয়, “পুৰিসাই গাঁৱৰ লোকে এনে ভাষাতো শিল্পৰ পৰিৱেশন দেখিছে যিটোৰ ভাষা তেওঁলোকে নাপায়। কিন্তু ছন্দ আৰু আৱেগৰ জৰিয়তে সেয়া অনুভৱ কৰিব পাৰিছে,” পালনি মুৰুগনে কয়।

সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়ে এই মহোৎসৱৰ তাৎপৰ্য্য অনুধাৱন কৰি স্বীকৃতি দিবলৈ আগবাঢ়ি আহিছে আৰু গাওঁবাসী তথা শিল্পী সংস্থাসমূহ আৰু নাট্যগোষ্ঠীক সমৰ্থকৰ পৰা পোৱা দান-বৰঙনিৰ সৈতে মন্ত্ৰালয়ৰ তৰফৰ পৰাও অনুদান আগবঢ়াইছে। “আমাৰ লক্ষ্য হৈছে পুৰিসাই উৎসৱৰ জৰিয়তে আমাৰ ঐতিহ্যই সন্মান লাভ কৰক আৰু বিশ্ব দৰবাৰত সেয়া প্ৰতিষ্ঠিত হওক।”

প্ৰতিবেদকে এম পালানি কুমাৰক পৰামৰ্শ আৰু আলোকচিত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ সহায়ৰ বাবে ধন্যবাদ জ্ঞাপন কৰিব বিচাৰিছে।

অনুবাদ: পংকজ দাস