ദാബ സ്കൂളിന്‍റെ ഇടം: കടുവകൾ പ്രവേശിക്കാൻ പോവുന്നു

അമ്പതുകളിലെത്തിയ അശോക് റാണി ഗോണ്ട് ഒരിക്കലും സ്കൂളിൽ പോയിട്ടില്ല. പക്ഷേ തന്‍റെ ഒമ്പത് വയസ്സുകാരനായ കൊച്ചുമകൻ ഒരു ദിവസംപോലും സ്കൂൾ ഒഴിവാക്കില്ലെന്ന് അവർ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറയുന്നു. “ഒരു ദിവസംപോലും അവൻ പോവാതിരുന്നിട്ടില്ല,” അവർ പാരിയോട് പറയുന്നു.

ദാബ പ്രാഥമിക സ്കൂളിൽ പഠിക്കുന്ന 39 കുട്ടികളിൽ ഒരാളാണ് അവരുടെ കൊച്ചുമകൻ. ഏകദേശം 500 പേർ താമസിക്കുന്ന (2011-ലെ സെൻസസ്) ഈ ഗ്രാമം ദമോഹ് ജില്ലയുടെ ഒരറ്റത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ചെറുകുന്നുകൾ, തുറന്ന പുൽപ്രദേശങ്ങൾ, ചിതറിക്കിടക്കുന്ന കൃഷിയിടങ്ങൾ എന്നിവയാണ് ചുറ്റും. ഭൂരിപക്ഷവും ഗോണ്ട് ആദിവാസി കുടുംബങ്ങൾ. ചെറിയ തോതിൽ കൃഷിയും പശുപാലനവും നടത്തിവരുന്നവർ.

ഇവിടത്തെ മുതിർന്നവർ മിക്കവരും സ്കൂളുകളിൽ പോയിട്ടില്ല. ഗോണ്ട് ആദിവാസികളിൽ ഏകദേശം 50 ശതമാനം പേർക്ക് സാക്ഷരതയില്ലെന്ന് 2013-ലെ ഒരു റിപ്പോർട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദാബ സ്കൂളിൽ പഠനത്തിൽ താത്പര്യമില്ലാത്ത കുട്ടികൾ എപ്പോഴും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരുടെ എണ്ണം കാലാനുസൃതമായി മാറുകയും ചെയ്യും. ജോലി കുറയുന്ന സമയങ്ങളിൽ കുടുംബങ്ങൾ കുട്ടികളെയുംകൊണ്ട് അന്യനാടുകളിലേക്ക് പോകുന്നതിനാൽ സ്കൂളിലെ ഹാജർ കുറയാറുണ്ട്. ചില കുട്ടികൾക്ക് വീട്ടിനോട് ചേർന്ന് കളിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് ഇഷ്ടം — മാമ്പഴം, പേരയ്ക്ക തുടങ്ങിയ മരങ്ങളിൽ കയറിക്കളിക്കുന്നത് ആറുമുതൽ ഒമ്പത് വയസ്സുവരെയുള്ള ഏതു കുട്ടിക്കും പുസ്തകങ്ങളെക്കാൾ ആകർഷകമാണ്.

സ്കൂളിലെ രണ്ട് അധ്യാപകരിൽ ഒരാളായ താരചന്ദ് യാദവ് ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ജനിച്ചുവളർന്നത്. സ്കൂളിൽ ഹാജരാവാത്ത കുട്ടികൾക്കായി അദ്ദേഹത്തിന് സ്വന്തമായ ഒരു സമീപനമുണ്ട്. ഒന്നു രണ്ടുദിവസം കാത്തിരുന്നതിനുശേഷം കുറച്ച് ചോക്ലേറ്റുകളുമായി കുട്ടിയുടെ വീട്ടിലെത്തും. “ആദ്യം ഞാൻ മാതാപിതാക്കളോടാണ് സംസാരിക്കുക. കുട്ടികളെ സ്കൂളിലേക്ക് അയക്കാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കും,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. “അവർ പറയും — ‘മാസ്റ്റർ, ഞങ്ങൾ പുലർച്ചെ തന്നെ എഴുന്നേറ്റു കൂലിപ്പണിക്ക് പോകുന്നവരാണ്… ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യാനാണ്?’”

ഇന്ത്യയിലെ വനങ്ങൾ ആദിവാസികളും നിന്നും വനത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന മറ്റ് സമൂഹങ്ങളിൽ നിന്നും കൂടുതലായി അടച്ചുപൂട്ടപ്പെടുന്നതിനാൽ, നിർബന്ധിത കുടിയേറ്റം മാത്രമാണ് പല കുടുംബങ്ങൾക്കും ശേഷിക്കുന്ന വഴി. അവർക്ക് കുട്ടികളെ — പ്രത്യേകിച്ച് പെൺകുട്ടികളെ — കൂടെ കൊണ്ടുപോകേണ്ടിവരുന്നു; അതോടെ അവരുടെ പഠനം മുടങ്ങിപ്പോകുന്നു.

ഗ്രാമത്തിൽ എല്ലാവർക്കും പരിചിതനായ യാദവ് പിന്നീട് പ്രായോഗിക കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് മാതാപിതാക്കളെ സമ്മതിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. “‘ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ കൂലിപ്പണി ചെയ്യുകയാണ്. പക്ഷേ നിങ്ങളുടെ കുട്ടികൾക്ക് പഠിച്ച് നല്ല ജോലി കിട്ടിയാൽ, വാർദ്ധക്യത്തിൽ അവർ നിങ്ങളെ നോക്കും’ എന്ന് പറഞ്ഞ് മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കും,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

സംസാരത്തിന്‍റെ അവസാനം മാതാപിതാക്കൾ സമീപത്ത് ഒളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കുട്ടികളോട് വിളിച്ചു പറയും: “നോക്കൂ, മാസ്റ്റർ വന്നിട്ടുണ്ട്, സ്കൂളിലേക്ക് പോകുമെന്ന് പറയൂ!”

അപ്പോഴേക്കും താരചന്ദ് ചോക്ലേറ്റുകൾ കുട്ടിക്ക് കൈമാറും. ഈ 'കൈക്കൂലി' പലപ്പോഴും ഫലപ്രദമാകുമെന്ന് അദ്ദേഹം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറയുന്നു; അടുത്ത ദിവസംതന്നെ അവർ വീണ്ടും സ്കൂളിലെത്തും. മധ്യപ്രദേശിൽ രണ്ടാം ക്ലാസിലെ (7–8 വയസ്) കുട്ടികളിൽ ഏകദേശം പകുതിയോളം പേർക്ക് 1 മുതൽ 9 വരെയുള്ള സംഖ്യകൾ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ലെന്ന് 2022-ലെ Annual Status of Education Report (ഗ്രാമീണ) റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു. അതിനാൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ചെറിയ പ്രോത്സാഹനങ്ങളും പ്രധാനമാണ്.

“പ്രാഥമിക സ്കൂളാണ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്‍റെ അടിസ്ഥാനം,” 2010 മുതൽ ദാബ സ്കൂളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരു അധ്യാപിക നർമദ പട്ടേൽ പറയുന്നു. “ഈ വർഷങ്ങളിൽ പഠിക്കുന്നതൊന്നും അവർ മറക്കില്ല.” അതുകൊണ്ട് കുട്ടികളെ സ്കൂളിൽ എത്തിക്കുകയും അവിടെ തുടരാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് നിർണായകമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസപ്രവേശനത്തിൽ രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലകളിലൊന്നിലുള്ള സംസ്ഥാനമാണ് മധ്യപ്രദേശ് എന്നതിനാൽ.

39 വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ചുമതല ഈ രണ്ട് അധ്യാപകർ തമ്മിൽത്തമ്മിൽ പങ്കുവെക്കുന്നു. ഇവരിൽ 30 പേർ ഗോണ്ട് ആദിവാസികളാണ്. ബാക്കിയുള്ളവർ മറ്റ് പിന്നാക്കവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരും (ഒ.ബി.സി), കൂടാതെ ‘ഹരിജൻ’ എന്ന സ്വതം ഉപയോഗിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന കുറച്ച് ദളിത് കുടുംബങ്ങളിലെ കുട്ടികളും. “ഒരു കുട്ടിക്ക് വേണ്ട എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ഇവിടെ ലഭ്യമാണ് — വർഷത്തിൽ രണ്ട് യൂണിഫോം, എല്ലാ പുസ്തകങ്ങളും, കൂടാതെ ഉച്ചഭക്ഷണവും,” പട്ടേൽ പറയുന്നു.

എന്നിട്ടും, കുടിയേറ്റം കാരണം കുട്ടികൾക്ക് ഇടയ്ക്കിടെ പഠനം നിർത്തേണ്ടിവരും. അതിനാൽ അധ്യാപകർ ‘ബ്രിഡ്ജ് ക്ലാസ്’ നടത്തുകയാണ്. “അവർ രണ്ടുമുതൽ നാലുമാസംവരെ ഇവിടെയുണ്ടാവില്ല; ആ സമയത്ത് പഠനം പൂർണ്ണമായും മുടങ്ങും. അവർ തിരികെ വരുമ്പോൾ പ്രത്യേകം വേറെ ഗ്രൂപ്പാക്കി പഠിപ്പിച്ചാണ് ആ വിടവ് നികത്തുന്നത്” യാദവ് പറയുന്നു.

“ചില കുട്ടികൾ (കൂലിപ്പണി ചെയ്യാനായി) സ്ഥിരമായി പഠനം ഉപേക്ഷിക്കും. ചുറ്റും തൊഴിലില്ലായ്മ വളരെ രൂക്ഷമാണ്,” അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

നൗരാദേഹി വന്യജീവി സങ്കേതത്തിന്‍റെ വനാതിർത്തിയിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ‘ദാബ’ എന്ന് എഴുതിയ ചെറിയ ശിലാഫലകം കണ്ണിൽപ്പെടാതെ പോയേക്കാം. ആ മണ്ണുവഴിയിൽ മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ കൂടി സഞ്ചരിച്ചാൽ കുട്ടികളുടെ ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കാം —ദാബ പ്രാഥമിക് ശാല (പ്രാഥമിക വിദ്യാലയം) ഗ്രാമത്തിന്‍റെ പ്രവേശനകവാടമെന്നപോലെ നിൽക്കുന്നു.

“ഒരു കാലത്ത് ‘ദാബ’ എന്നൊരു സ്ഥലം ഉണ്ടെന്നുതന്നെ ആർക്കും അറിയില്ലായിരുന്നു,” താരചന്ദ് യാദവ് പറയുന്നു. “ഗ്രാമത്തിൻ്റെ സ്ഥിതിയും അതുപോലെത്തന്നെയായിരുന്നു — ‘ദാബ’, അതായത് അമർന്നുകിടക്കുന്നത്,” അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. ഇന്നും ഇവിടെ വൈദ്യുതി ഇല്ല; സോളാർ ബാറ്ററികളെ ആശ്രയിച്ചാണ് കുടുംബങ്ങൾ താമസിക്കുന്നത്.

പ്രാഥമിക സ്കൂൾ സ്ഥാപിതമായതോടെയാണ് ഗ്രാമത്തിന് ഔദ്യോഗിക ശ്രദ്ധ ലഭിച്ചത്. “സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ വരാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോഴാണ് ഗ്രാമത്തിന് അതിന്റേതായൊരു അടയാളം കിട്ടിയത്,” ഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒരു സ്കൂൾ ലഭിക്കുന്നതിന് നിർണായകമായ സാന്നിധ്യമായിരുന്ന യാദവ് പറയുന്നു.

ദാബയിലെ കർഷകകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച യാദവിന്‍റെ സ്കൂൾ പഠനം അടുത്ത പട്ടണങ്ങളിലായിരുന്നു . തുടർന്ന് മൂന്ന് മണിക്കൂർ അകലെയുള്ള ജബൽപൂരിൽനിന്നും ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിൽ മാസ്റ്റേഴ്സ് നേടി.

തൊണ്ണൂറുകളുടെ തുടക്കത്തിൽ നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്, തങ്ങളുടെ മക്കളുടെ പഠനകാര്യത്തിൽ സഹായിക്കാനാവുമെന്ന് സ്ഥലത്തെ മാതാപിതാക്കൾ ആത്മാർത്ഥമായി വിശ്വസിച്ചു. 1997-ൽ മധ്യപ്രദേശ് സർക്കാരിന്‍റെ വിദ്യാഭ്യാസ ഗ്യാരൻ്റി പദ്ധതിയായ ശിക്ഷാശാല പദ്ധതിയിൽ മാസം 500 രൂപ ശമ്പളത്തോടെ അദ്ദേഹം അധ്യാപനമാരംഭിച്ചു. ഒരു കിലോമീറ്റർ പരിധിക്കുള്ളിൽ സ്കൂൾ സൗകര്യമില്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം ഉറപ്പാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഈ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.

“ആദ്യം ഒരു മരച്ചുവട്ടിലായിരുന്നു ക്ലാസ്,” യാദവ് ഓർക്കുന്നു. “പിന്നീട് ഒരു താത്കാലിക ഷെഡ്ഡിലേക്ക് മാറി.” മൂന്ന് വർഷത്തിന് ശേഷമാണ് സ്കൂൾ കെട്ടിടം പണിതത്; സർക്കാർ പരീക്ഷകൾ വിജയിച്ച് അദ്ദേഹം ഔദ്യോഗിക അധ്യാപകനായി നിയമിതനായി.

കാലത്തിനൊപ്പം തന്‍റെ അധ്യാപനരീതിയും മാറിയെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. “മുമ്പ് അക്ഷരങ്ങളും അക്കങ്ങളും മനപ്പാഠമാക്കിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ 11, 12 എന്ന് പറയുന്നതിന് പകരം 10+1, 10+2 എന്നാണ്, ഗണിതം എളുപ്പമാക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നത്." അക്ഷരമാല മനപ്പാഠമാക്കുന്നതിന് പകരം, ഒരേ അക്ഷരം വിവിധ വാക്കുകളിൽ തിരിച്ചറിയാൻ കുട്ടികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

ഇത്തരത്തിലുള്ള പുതിയ രീതികൾ രണ്ടുമാസത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന അധ്യാപക പരിശീലനങ്ങളിൽനിന്നാണ് വരുന്നത്. “അവർ പരസ്പരം പഠിപ്പിക്കുകയും അതോടൊപ്പം, പുതിയ രീതികൾ പരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും,” ദമോഹിലെ അസിം പ്രേംജി ഫൗണ്ടേഷനിലെ റിസോഴ്‌സ് പേഴ്സൺ ആസിഫ് ബേഗ് പറയുന്നു.

പ്രാഥമിക പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം കുട്ടികൾ ഏകദേശം അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ അകലെ മങ്കയിലോ ഹാർദുവയിലോ ഉള്ള റസിഡൻഷ്യൽ സ്കൂളുകളിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. “കാട്ടിലൂടെ ദിവസവും വരാനും പോകാനും കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ട് കുട്ടികൾ അവിടെതന്നെ താമസിക്കുകയാണ്,” യാദവ് പറയുന്നു.

എങ്കിലും വിദ്യാർത്ഥികളുടെ എണ്ണം തുടർന്നും കുറയുന്നു. 20210ലെ വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയ റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പട്ടികവിഭാഗ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ വെറും ആറുശതമാനംപേർക്ക് മാത്രമാണ് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പോകാൻ കഴിയുന്നത്.

ദാബയിൽ വൈദ്യുതി ഇല്ലാത്തതും വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. “ഞങ്ങൾ സോളാർ ലൈറ്റുകളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ചിലപ്പോൾ അത് പ്രവർത്തിക്കില്ല. കുട്ടികൾക്ക് രാത്രിയിൽ പഠിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്,” 40 വയസ്സുള്ള കർഷകനായ ഹരീഷ് സിംഗ് ആദിവാസി പറയുന്നു.

മുപ്പത് വർഷത്തോളം നീണ്ട സ്കൂളിന്‍റെ ചരിത്രത്തിൽ പല വിദ്യാർത്ഥികളും പോലീസ്, അധ്യാപനം പോലുള്ള സർക്കാർ ജോലികളിലെത്തി; പലരും കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസം നേടി. പെൺകുട്ടികൾ ഇപ്പോൾ മുമ്പത്തേക്കാൾ വൈകിയാണ് വിവാഹിതരാകുന്നതെന്ന് അധ്യാപകർ അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നു. എന്നിരുന്നാലും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം നേടാനാവാത്ത പെൺകുട്ടികളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശതമാനമുള്ള (17%) സംസ്ഥാനമാണ് മധ്യപ്രദേശ് (ASER 2022).

2022-ൽ മധ്യപ്രദേശ് സർക്കാർ സി.എം. റൈസ് പദ്ധതി ആരംഭിച്ചിരുന്നു. 5 മുതൽ 10 കിലോമീറ്റർവരെ പരിധിയിലുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വലിയ കെ-12 (കെ.ജി. മുതൽ പന്ത്രണ്ടാം ക്ലാസ്സുവരെയുള്ള) വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതാണ് പദ്ധതിയുടെ പ്രാഥമികമായ ഉദ്ദേശം. ദമോഹ് ജില്ലയിലെ ആദിവാസി വിഭാഗത്തിലുള്ളവർ വസിക്കുന്ന പ്രദേശമായ ടെണ്ടുഖേഡയിൽ ഇതിനായുള്ള നിർമാണം തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

ആദിവാസി മേഖലകളിലെ അധ്യാപകരുടെ അഭാവമുള്ള സ്കൂളുകൾ ‘ശിക്ഷക് ബേഹീൻശാല’ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. “അധ്യാപകർ പോകാൻ മടിച്ച പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒരേ ക്യാമ്പസിൽ പ്രാഥമികംമുതൽ ഹൈസ്കൂൾവരെ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന 2018-ലെ നീതി ആയോഗിന്‍റെ പദ്ധതി ചില വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സഹായമായി,” അസിം പ്രേംജി ഫൗണ്ടേഷൻ ദമോഹ് ജില്ലാ നേതാവ് ഉപേന്ദ്ര സിംഗ് പറയുന്നു. ‘എക് പരിസർ എക് ശാല’ പദ്ധതിയിൽ 35,113 സ്കൂളുകൾ 16,076 ക്യാമ്പസുകളാക്കി ലയിപ്പിച്ചു; ഇതിൽ 75 ശതമാനവും പ്രാഥമിക സ്കൂളുകളായിരുന്നു (ഒന്നാം ക്ലാസ്സുമുതൽ എട്ടുവരെ).

അതായത്, ഒരിക്കൽ ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന 19,037 സ്കൂളുകൾ പഴയ രൂപത്തിൽ ഇനിയുണ്ടാവില്ല. ഇത്തരത്തിൽ 'ഒരുമിച്ചുചേർന്ന' വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളാവട്ടെ, പല വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും മാതാപിതാക്കൾക്കും പലപ്പോഴും വളരെ ദൂരം യാത്ര ചെയ്ത് എത്തേണ്ടതാവും. എന്നാൽ ഇതിലൂടെ മികച്ച സൗകര്യങ്ങളുള്ള സ്കൂളുകൾ ലഭിക്കും എന്നതാണ് സർക്കാറിന്‍റെ അഭിപ്രായം.

എന്നാൽ ഉപേന്ദ്ര സിംഗ് പറയുന്നത്, വനത്തിനടുത്ത് താമസിക്കുന്ന ആദിവാസി കുട്ടികൾക്ക് ഈ വലിയ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ദൂരെയുള്ളതും അന്യവുമായതായി തോന്നാം എന്നതാണ്. “പഠനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം കൂടും,” അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.

ഇവിടത്തെ സമുദായങ്ങളിൽനിന്നുതന്നെയുള്ള, കുട്ടികളുടെ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്ന അധ്യാപകരുടെ സ്ഥാനത്ത് സ്മാർട്ട് ബോർഡുകളും എഡ്-ടെക് സംവിധാനങ്ങളും വരാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യക്ക് പ്രയോജനമുണ്ടെങ്കിലും, ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളിൽനിന്നുമുള്ള ആദ്യ തലമുറ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് നിർണായകമായ അധ്യാപക-വിദ്യാർത്ഥി ബന്ധങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം അതിലൂടെ മങ്ങിയേക്കാം.

യാദവും പട്ടേലും വിരമിക്കാൻ ഇനി കുറച്ചുവർഷങ്ങൾ മാത്രമേ ബാക്കിയുള്ളൂ. ദാബ സ്കൂളിലെ അവസാന അധ്യാപകർ അവരായിരിക്കും. ഇന്ത്യയുടെ 54-ാമത്തെ കടുവാ സംരക്ഷിത മേഖലയായ വീരംഗന ദുർഗാവതി ടൈഗർ റിസർവ് രൂപീകരണത്തോടെ 40-ത്തിലധികം ഗ്രാമങ്ങളോടൊപ്പം ഈ സ്കൂളും ഇല്ലാതാകുകയാണ്.

വംശനാശമടുത്ത ഇന്ത്യൻ ചാരച്ചെന്നായകൾക്കുള്ള രണ്ട് സങ്കേതങ്ങളിലൊന്നായി പരിവർത്തിപ്പിക്കാനാണ് വി.ഡി.ടി.ആറിൻ്റെ നൗരാദേഹിയെ ആദ്യം വിഭാവനം ചെയ്തിരുന്നത്. എന്നാൽ, വംശനാശമടുത്ത മറ്റ് ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളേയും കണക്കിലെടുക്കുന്നതിന് പകരം, വലിയ മൃഗങ്ങളിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധയൂന്നുന്ന നമ്മുടെ വികലമായ കാഴ്ചപ്പാടുമൂലം, ഈ റിസർവ് വനവും കടുവകളെ മാത്രം ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതായി മാറി. എന്നാലിനി, അധികം താമസിയാതെ, കൂടുതൽ ജനശ്രദ്ധയാകർഷിച്ച, അടുത്തുതന്നെ വരാൻ പോകുന്ന ചീറ്റകൾക്കുവേണ്ടി, കടുവകളും, സ്ഥലം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കേണ്ടിവരും. വായിക്കാം: നൗരാദേഹിയിൽ ചെന്നായകൾ ഓരിയിടുന്നില്ല.

“സ്കൂളും പോകും, ഞങ്ങളും പോകും,” യാദവ് പറയുന്നു. എന്നാൽ തന്‍റെ വിദ്യാർത്ഥികൾ പഠനം ഉപേക്ഷിക്കില്ലെന്ന പ്രതീക്ഷ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്.

അശോക് റാണിക്ക് അതിൽ സംശയമില്ല. “ഞങ്ങൾ എവിടേക്ക് മാറിയാലും അവൻ അവിടത്തെ സ്കൂളിൽ പോകും,” അവർ ഉറച്ച സ്വരത്തിൽ പാരിയോട് പറയുമ്പോൾ, അടുത്തുനിന്നിരുന്ന ആ എട്ട് വയസ്സുകാരൻ അതിനോട് തലകുലുക്കി യോജിക്കുന്നു.

പരിഭാഷ: ആർദ്ര ജി. പ്രസാദ്