ಹುಲಿಗಳ ಪಾಲಾಗಲಿದೆ ದಬಾ ಶಾಲೆ

ಐವತ್ತರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಶೋಕ್ ರಾಣಿ ಗೊಂಡ್ ಅವರು ಶಾಲೆಯ ಮುಖವನ್ನೇ ನೋಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ತಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಗ ಒಂದು ದಿನವೂ ಶಾಲೆಗೆ ಚಕ್ಕರ್‌ ಹೊಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಏಕ್ ಭೀ ದಿನ್ ನಹೀಂ ಛೋಡಾ [ಒಂದೇ ಒಂದು ದಿನವೂ ಶಾಲೆ ತಪ್ಪಿಸಿಲ್ಲ,]" ಎಂದು ಅವರು ಪಾರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದಬಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ 39 ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಮೊಮ್ಮಗನೂ ಒಬ್ಬ. ಸುಮಾರು 500 ಜನರು ವಾಸವಾಗಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮವು (2011 ರ ಜನಗಣತಿ) ದಾಮೋಹ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ತಗ್ಗು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಗೊಂಡ ಅದಿವಾಸಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಊರಿನ ಬಹುತೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ವ್ಯವಸಾಯ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಜನ ಯಾವತ್ತೂ ಶಾಲೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿಲ್ಲ. ಗೊಂಡ ಆದಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 50 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರು ಎಂದು 2013 ರ ಈ ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಾಗಿ ದಬಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸೀಸನ್‌ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ, ಜನರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಗುಳೆ ಹೋಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಮ್ಮಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಆಟವಾಡಿಕೊಂಡು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಈ 6 ರಿಂದ 9 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಮಕ್ಕಳಂತೂ ಮಾವು, ಪೇರಲೆಯಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಮರಕೋತಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಶಿಕ್ಷಕರಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬರು ಇದೇ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದವರು, ತಾರಾಚಂದ್‌ ಯಾದವ್‌ ಎಂಬವರು. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕರೆತರಲು ಇವರು ಒಂದು ತಂತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ, ಆಮೇಲೆ ಚಾಕಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಕ್ಕಳ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. “ಮೊದಲು ನಾನು ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಆಗ ಅವರು, ‘ಮೇಷ್ಟ್ರೇ, ನಾವ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರು, ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಹೇಳಿ?ʼ ಎಂದು ಅವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತಾರಾಚಂದ್.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದುಕುವ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡಲು ಬಿಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ‌ ತಾರಾಚಂದ್ ಯಾದವ್‌ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದೆ. “ನೀವು ಮಜ್‌ದೂರಿ [ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ] ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ, ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆದರೆ ನೀವು ಮುದುಕರಾದಾಗ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಹೇಳಿ ನಾನು ಜನರ ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇವರು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮಕ್ಕಳು ಅಡಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಹೆತ್ತವರು, “ನೋಡಿ! ಮೇಷ್ಟ್ರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ನಾಳೆಯಿಂದ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ,” ಎಂದು ಕೂಗಿ ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ ತಾರಾಚಂದ್‌ ತಾವು ತಂದಿದ್ದ ಚಾಕಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಗುವಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮೋಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಾರಾಚಂದ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಾರನೇ ದಿನ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಿತ್ತಾರೆ. ಕಲಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2 ನೇ ತರಗತಿಯ (7-8 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ) ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ 1 ರಿಂದ 9 ರವರೆಗಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು 2022 ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸ್ಥಿತಿ ವರದಿ (ಗ್ರಾಮೀಣ) ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಾರಾಚಂದ್‌ ಅವರ ‘ಸಿಹಿತಿಂಡಿʼ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

"ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯೇ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಡಿಪಾಯ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ," ಎಂದು 2010 ರಿಂದ ದಬಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿರುವ ಶಿಕ್ಷಕಿ ನರ್ಮದಾ ಪಟೇಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕರೆತರುವುದು ತುಂಬಾ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ‌ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ಇಬ್ಬರು ಶಿಕ್ಷಕರು 39 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 30 ಮಂದಿ ಗೊಂಡ ಆದಿವಾಸಿಗಳು. ಉಳಿದವರು ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (ಒಬಿಸಿ), ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನು 'ಹರಿಜನ' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಕೆಲವು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದ ಮಕ್ಕಳು. "ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಗುವಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ಅವರಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟ್‌ಬುಕ್ಸ್‌ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟ ಕೂಡ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ,” ಪಟೇಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಗುಳೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾಠ ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. "ಅವರು 2-4 ತಿಂಗಳುಗಳು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಶಾಲೆಯಿಲ್ಲ, ಓದು ಇಲ್ಲ. ವಾಪಾಸ್‌ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದು ಯಾದವ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"[ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ] ಅನೇಕರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಶಾಲೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ," ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

ನೌರದೇಹಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಕಾಡಿನ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀವು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ 'ದಬಾ' ಎಂದು ಬಾಣದ ಗುರುತಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕವೊಂದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಣ್ಣಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಒಳಗೆ ಹೋದರೆ ಮಕ್ಕಳು ಬೊಬ್ಬೆಹೊಡೆಯುವ ಸದ್ದು ನಿಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ದಬಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯು ಈ ಊರಿಗೆ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಇದ್ದಂತೆ.

"'ದಬಾ' ಎಂಬ ಸ್ಥಳ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲವೊಂದಿತ್ತು,” ಎಂದು ತಾರಾಚಂದ್ ಯಾದವ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತ ಊರು, 'ದಬಾ' [ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ]," ಎಂದು ಅವರು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವತ್ತಿಗೂ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲ, ಜನರು ಸೋಲಾರ್‌ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಮನ್ನಣೆಯೊಂದು ಬಂದಿದೆ. "ಸರ್ಕಾರಿ ಲಾಗ್ [ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು] ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಆ ನಿಶಾನ್ [ಬಾಣದ ಗುರುತಿನ ಫಲಕ] ಹಾಕಿದ್ದು," ಎಂದು ಯಾದವ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಗೆ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ ಬರಲು ಇವರು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ದಬಾದ ರೈತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ತಾರಾಚಂದ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ಸಮೀಪದ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಊರಿನಿಂದ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರ ಇರುವ ಜಬಲ್ಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಾಸಿಸುವ ಊರಿಗೆ ವಾಪಾಸ್‌ ಬಂದಾಗ, ಆ ಊರಿನ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಇವರೇ ಏಕೈಕ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಕಂಡರು. 1997 ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಕ್ಷಾಶಾಲಾ ಯೋಜನೆ (ಶಿಕ್ಷಣ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ 500 ರುಪಾಯಿಗಳ ಸಂಬಳ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

"ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಿದೆ. ಆಮೇಲೆ ಜೋಪಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಿದೆ,” ಎಂದು ಯಾದವ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇವರೂ ಸರ್ಕಾರಿ ವೇತನದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.

ಯಾದವ್ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಠ ಮಾಡುವ ಶೈಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. "ಮೊದಲು ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಗಳು, ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಈಗ ನಾವು 10 ಪ್ಲಸ್ ಒನ್, 10 ಪ್ಲಸ್ ಟು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ, 11 ಮತ್ತು 12 ಎಂದು ಅಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಗಣಿತವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ," ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯನ್ನು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಕಲಿಯುವ ಬದಲು, ಮಕ್ಕಳು ಮೊದಲು ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ದ್ವೈಮಾಸಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. "ನಾವು ಶಿಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಬೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ," ಎಂದು ಆಸಿಫ್ ಬೇಗ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ದಾಮೋಹ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಊರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 5 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಕಾ ಅಥವಾ ಹರ್ದುವಾ ಎಂಬ ಊರುಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. "ಪ್ರತಿದಿನ (ಕಾಡಿನ ಮಣ್ಣಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ) ಹೋಗಿ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಓದಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ," ಎಂದು ಯಾದವ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ಆರರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು 2021 ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲದೆ ದಬಾ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದೆ. “ನಾವು ಸೋಲಾರ್‌ ಲೈಟ್‌ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅದು ಕೂಡ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಓದುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು 40 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ರೈತ ಹರೀಶ್ ಸಿಂಗ್ ಆದಿವಾಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶಾಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಂತಹ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ; ಹಲವು ಮಂದಿ ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈಗೀಗ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಕರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗದ ಹುಡುಗಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು (17 ಶೇಕಡಾ) ಇದೆ (ಎಎಸ್‌ಇಆರ್ 2022).

2022 ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸಿಎಂ ರೈಸ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ತಂದಿತು. 5 ರಿಂದ 10 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯಲು ಈ ಯೋಜನೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ -12 (ಶಿಶುವಿಹಾರದಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿ) ವರೆಗೆ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ದಾಮೋಹ್‌ನ ತೆಂಡುಖೇಡಾದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಾಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೆಲಸಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

'ಶಿಕ್ಷಕ ಬೆಹೀನ್‌ಶಾಲಾ (ನಿಯಮಿತ ಶಿಕ್ಷಕರಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು)' ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಒಂದು ನುಡಿಗಟ್ಟು. "ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಒಳಗೆ ತರುವ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ 2018 ರ ಯೋಜನೆಯು ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು," ಎಂದು ದಾಮೋಹ್‌ನ ಎಪಿಎಫ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನಾಯಕ ಉಪೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಈ ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 'ಏಕ್ ಪರಿಸರ್ ಏಕ್ ಶಾಲಾ' (ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ಒಂದು ಶಾಲೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, 35,113 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು 16,076 ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ 75 ರಷ್ಟು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ (1 ರಿಂದ 8 ನೇ ತರಗತಿ).

ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ 19,037 ಶಾಲೆಗಳು ಈಗ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆತ್ತವರಿಂದ ಭಯಂಕರ ದೂರವಿರುವ ಇತರ ಶಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು 'ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ'. ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಈ ರೀತಿಯ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕಾಡುಗಳ ಬಳಿ ವಾಸಿಸುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಿಂಜರಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ, ಅವರು ತುಂಬಾ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉಪೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಶಾಲೆಯಿಂದಹೊರಗುಳಿಯುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ," ಎಂದು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಇದೇ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಶಿಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸಂವೇದನಾಶೀಲರಾಗಿರುವ ಈ ಶಿಕ್ಷಕರ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಈಗ 2,000-3,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೆಗಾ ಸಂರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಡ್ ಟೆಕ್ ಬರುತ್ತಿವೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಪಯೋಗವಿದ್ದರೂ, ಶಿಕ್ಷಕ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬುಡಕಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಹಿಡಿದ ಮೊದಲ ತಲೆಮಾರಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇದು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ಯಾದವ್ ಮತ್ತು ಪಟೇಲ್ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಲಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಶಃ ದಬಾದ ಈ ಶಾಲೆಯ ಕೊನೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಇವರಾಗಿರಬಹುದು. ಭಾರತದ 54 ನೇ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ವೀರಾಂಗನ ದುರ್ಗಾವತಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಊರುಗಳನ್ನು ನುಂಗಿಹಾಕಲಿದೆ.

ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತೋಳಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ವಿಡಿಟಿಆರ್‌ನ ನೌರದೇಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹುಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನ ಹರಿಸಿ, ಇದನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಹುಲಿಗಳು ಸದ್ಯ ತುಂಬಾ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೊಸದಾಗಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಚಿರತೆಗಳಿಗೆ ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಓದಿ: ನೌರಾದೇಹಿಯಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳ ಕೂಗು ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ

"ಶಾಲೆಯೂ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ನಾವೂ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ," ಎಂದು ಯಾದವ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಓದು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಆಶಾವಾದ ಇವರಲ್ಲಿದೆ.

ತಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಗ ಓದು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅಶೋಕ್ ರಾಣಿಯವರಲ್ಲಿದೆ. "ನಾವು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಯಾವ ಊರಿಗೆ ಹೋದರೂ ಅವನು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಪಾರಿಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಹತ್ತಿರವೇ ಕುಳಿತಿದ್ದ 8 ವರ್ಷದ ಆ ಮಗು ಹೌದೆಂದು ತಲೆಯಾಡಿಸಿತು.

ಕನ್ನಡಾನುವಾದ: ಚರಣ್‌ ಐವರ್ನಾಡು