ನೌರಾದೇಹಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ 13 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ತಾರಾಚಂದ್ ಗೊಂಡ್ ತೋಳಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. 34 ವರ್ಷದ ತಾರಾಚಂದ್ ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಂಡು ಮುಗುಳ್ನಗುವಾಗ ಅವರ ಕಪ್ಪು ಕನ್ನಡಕದ ಹಿಂದಿನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದವು.
ಅವರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಕಾಣಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಅವರು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ತೋಳಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅಂದರೆ 2018ರಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ, ತೋಳಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ತಳಿಯಾದ 'ಭಾರತೀಯ ಬೂದು ತೋಳ' (ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಲೂಪಸ್ ಪ್ಯಾಲಿಪೆಸ್) ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವುದೇ ಅಪರೂಪ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 3,000ಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಬೂದು ತೋಳಗಳಿವೆ. ಇದು 2022ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ 3,682 ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ.
ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೂದು ತೋಳವನ್ನು ಕಂಡ ಕ್ಷಣವನ್ನು ತಾರಾಚಂದ್ ಇಂದಿಗೂ ಮರೆತಿಲ್ಲ. "ನಾನು ಗಸ್ತು ತಿರುಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಡಿಯಾ [ತೋಳ] ನೋಡಿದೆ" ಎಂದು ಈ ಗೊಂಡ ಆದಿವಾಸಿ ಗಾರ್ಡ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಭಾರೈ ವಲಯದಲ್ಲಿ (ಸರ್ಕಲ್) ಹಿರಿಯ ರೇಂಜರ್ ಒಬ್ಬರ ಜೊತೆಗಿದ್ದಾಗ, ದೂರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕಂಡೆವು. ಅದು ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ಓಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೇನು ಎಂದು ನಾನು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ಆಗ ಅವರು, 'ಇದೇ ಭೇಡಿಯಾ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಾಗಿಯೇ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಂಧ್ಯ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಈ ಕುರುಚಲು ಕಾಡಿನ ಒಡೆಯರಾಗಿ, ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ನೌರಾದೇಹಿಯಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳೇ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅತ್ಯಂತ ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವುದೇ ಅಪರೂಪ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಜನರು ನರಿಗಳೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು."ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವು ನಿಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ಓಡಿ ಹೋಗುವಾಗ ಅವುಗಳ ಬೆನ್ನು ಅಥವಾ ಪಾರ್ಶ್ವವಷ್ಟೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಸುರಕ್ಷಾ ಶ್ರಮಿಕ್ (ಅರಣ್ಯ ಕಾವಲುಗಾರ) ಆಗಿರುವ ಶುಭಮ್ ರೈಕ್ವಾರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ತೋಳಗಳಿದ್ದು, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತೋಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, "ಅವುಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ನಂಬಿ, ತೋಳವು ಹುಲಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿ!" ಎಂದು ಡಾ. ಅನಿರುದ್ಧ ಮಜುಮ್ದಾರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜಬಲ್ಪುರದ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿರುವ ಇವರು, ತೋಳಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 'ನೌರಾದೇಹಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೋಳದ ಜೀವಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು' ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.













