ನೌರಾದೇಹಿಯಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳ ಕೂಗು ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ

ನೌರಾದೇಹಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ 13 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ತಾರಾಚಂದ್ ಗೊಂಡ್ ತೋಳಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. 34 ವರ್ಷದ ತಾರಾಚಂದ್ ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಂಡು ಮುಗುಳ್ನಗುವಾಗ ಅವರ ಕಪ್ಪು ಕನ್ನಡಕದ ಹಿಂದಿನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದವು.

ಅವರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಕಾಣಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಅವರು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ತೋಳಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅಂದರೆ 2018ರಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ, ತೋಳಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ತಳಿಯಾದ 'ಭಾರತೀಯ ಬೂದು ತೋಳ' (ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಲೂಪಸ್ ಪ್ಯಾಲಿಪೆಸ್) ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವುದೇ ಅಪರೂಪ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 3,000ಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಬೂದು ತೋಳಗಳಿವೆ. ಇದು 2022ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ 3,682 ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ.

ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೂದು ತೋಳವನ್ನು ಕಂಡ ಕ್ಷಣವನ್ನು ತಾರಾಚಂದ್ ಇಂದಿಗೂ ಮರೆತಿಲ್ಲ. "ನಾನು ಗಸ್ತು ತಿರುಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಡಿಯಾ [ತೋಳ] ನೋಡಿದೆ" ಎಂದು ಈ ಗೊಂಡ ಆದಿವಾಸಿ ಗಾರ್ಡ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಭಾರೈ ವಲಯದಲ್ಲಿ (ಸರ್ಕಲ್) ಹಿರಿಯ ರೇಂಜರ್ ಒಬ್ಬರ ಜೊತೆಗಿದ್ದಾಗ, ದೂರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕಂಡೆವು. ಅದು ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ಓಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೇನು ಎಂದು ನಾನು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ಆಗ ಅವರು, 'ಇದೇ ಭೇಡಿಯಾ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಾಗಿಯೇ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಂಧ್ಯ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಈ ಕುರುಚಲು ಕಾಡಿನ ಒಡೆಯರಾಗಿ, ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ನೌರಾದೇಹಿಯಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳೇ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅತ್ಯಂತ ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವುದೇ ಅಪರೂಪ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಜನರು ನರಿಗಳೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು."ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವು ನಿಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ಓಡಿ ಹೋಗುವಾಗ ಅವುಗಳ ಬೆನ್ನು ಅಥವಾ ಪಾರ್ಶ್ವವಷ್ಟೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಸುರಕ್ಷಾ ಶ್ರಮಿಕ್ (ಅರಣ್ಯ ಕಾವಲುಗಾರ) ಆಗಿರುವ ಶುಭಮ್ ರೈಕ್ವಾರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ತೋಳಗಳಿದ್ದು, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತೋಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, "ಅವುಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ನಂಬಿ, ತೋಳವು ಹುಲಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿ!" ಎಂದು ಡಾ. ಅನಿರುದ್ಧ ಮಜುಮ್ದಾರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.‌ ಜಬಲ್ಪುರದ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿರುವ ಇವರು, ತೋಳಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 'ನೌರಾದೇಹಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೋಳದ ಜೀವಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು' ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೌರಾದೇಹಿ ಹಾಗೂ ನೆರೆಯ ರಾಣಿ ದುರ್ಗಾವತಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ, 'ವೀರಾಂಗನಾ ದುರ್ಗಾವತಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ'ವನ್ನಾಗಿ (ವಿಡಿಟಿಆರ್) ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ ರಾಣಿ ದುರ್ಗಾವತಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ 54ನೇ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ‌ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 3,682ಕ್ಕೆ (2022ರ ವರದಿ) ಏರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಾಗದ (ವಿಸ್ತರಣೆಯ) ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳವು ಕೆಲವು ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ; ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹುಲಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ, 2025ರಲ್ಲೇ ಬರೋಬ್ಬರಿ 166ಹುಲಿಗಳು ಸಾವಿಗೀಡಾಗಿವೆ. ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹುಲಿಯ ದಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಎಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

1,200 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ ಈ ವಿಡಿಟಿಆರ್, ಚಿಗರೆಗಳು (ಆಂಟೆಲೋಪ್), ಜಿಂಕೆಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಉಭಯಚರಗಳು, ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳೂ ಇವೆ. ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬರಲಿರುವ ಚೀತಾಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿರುವ 40ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಥೆ...

ವೀರಾಂಗನಾ ದುರ್ಗಾವತಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 24ರಷ್ಟಿದೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಚಿರತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದು, ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಡಾ. ಮುರ್ಮು ಅವರೇ ಬೋಟ್ಸ್ವಾನಾದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.

ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ತೋಳವು ತನ್ನದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ಗಮನ ಅಥವಾ ಅನುದಾನವನ್ನು ಸಿಗದ ಭಾರತದ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಇದೇನು ಹೊಸ ಕತೆಯಲ್ಲ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಚಾಲಾಕಿ' ತೋಳವನ್ನು ಖಳನಾಯಕನಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಚಾಲಾಕಿ ತೋಳದಂತಹ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ವಂಚಕ ಪ್ರಾಣಿಯು ಉದಾರಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಪರ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರುಡ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ 'ದಿ ಜಂಗಲ್ ಬುಕ್' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಹುತೇಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. 'ದಿ ಜಂಗಲ್ ಬುಕ್'ನಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾದ ಅನಾಥ ಬಾಲಕ ಮೋಗ್ಲಿಯನ್ನು ತೋಳಗಳ ಹಿಂಡು ಸಾಕಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.

ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆ, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇವುಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಿಂಸಿಸಿ, ಬೇಟೆಯಾಡಿದರು. ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದರೆ, ತೋಳಗಳನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಸಿಗುವ ಬಹುಮಾನದ ಮೊತ್ತವು ಚಿರತೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಸಿಗುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.

ಅರಣ್ಯ ಕಾವಲುಗಾರ ಶುಭಮ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಂದೇಲ್‌ಖಂಡಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ತೋಳವನ್ನು "ಹರಾಮ್‌ಖೋರ್ [ನರಭಕ್ಷಕ]" ಎಂದು ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಬೆಳೆದಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೋಮಾಳಗಳ ಬಳಿ ತೋಳಗಳ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಭಯಪಡುವ ದನಗಾಹಿಗಳು, "ಬಿಗ್ನಾ ಆವೋ [ತೋಳ ಬರುತ್ತಿದೆ]" ಎಂದು ಕೂಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನೆರೆಯ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋದ ಘಟನೆಗಳು ಸುದ್ದಿಯಾಗಿದ್ದವು.

ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿರುವ (ಹುಲಿ, ಚಿರತೆ) ಆಕರ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದ ಈ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಟ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಕುರಿತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಜುಮ್ದಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ತೋಳಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುವ ತೋಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಈಗಲೂ ಚಿಂತೆಯಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಭಯಭೀತರಾದ ಜನರು ಅಥವಾ ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅವು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ನಾಯಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ತೋಳವು, ನಮ್ಮ ಸಾಕು ನಾಯಿಗಳ ಪೂರ್ವಜ. ಇದನ್ನು 'ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ (2022)'ಯ ಅನುಸೂಚಿ 1ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವಿದ್ದು, ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಕಠಿಣವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

"ತೋಳಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಹುಲಿಗಳಷ್ಟೇ ಚಿಂತಾಜನಕವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಬೂದು ತೋಳಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜೀವಂತ ವಂಶಾವಳಿ" ಎಂದು ಡಾ. ಯದುವೇಂದ್ರದೇವ್ ಝಾಲಾ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ (ಎನ್‌ಸಿಬಿಎಸ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುವ ಇವರು, ಬೂದು ತೋಳದ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ಝಾಲಾ ಅವರ 'ಸ್ಟೇಟಸ್, ಇಕಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ವುಲ್ಫ್' (ಭಾರತೀಯ ತೋಳಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧವು ತೋಳಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ನಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಡ್ಡತಳಿ ಬೆರೆಯುವಿಕೆ, ರಸ್ತೆಗಳು, ರೋಗಗಳು, ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲಕರು ಹಾಗೂ ಇತರರಿಂದ ಆಗುವ ತೀವ್ರವಾದ ಹಿಂಸೆಯಿಂದಾಗಿ ತೋಳಗಳು ತಮ್ಮ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಜನರು ತೋಳದ ಮರಿಗಳಿರುವ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಹೊಗೆ ಹಾಕಿ ಅವು ಹೊರಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಅವನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿಯೋ ಅಥವಾ ವಿಷವಿಕ್ಕಿಯೋ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. "ಮಾನವ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕಾರದ ಹತ್ಯೆಗಳು, ತೋಳಗಳು ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಅವರು 'ಪರಿ'ಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ, ತಾರಾಚಂದ್ ಅವರು ಕಾನೂನುಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ: "ಸಬ್ಕೋ ಕಾನೂನ್ ಪತಾ ಹೈ [ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾನೂನು ತಿಳಿದಿದೆ]. 'ಬಿಗ್ನಾ' [ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತೋಳಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪದ] ಈ ಕಡೆ ಬಂದಾಗ ಜನರು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ."

ತಾರಾಚಂದ್ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೇಹರ್ ತಾಲೂಕಿನ ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದವರು. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗಲಿ ಎಂದು, ಅವರ ಪೋಷಕರು 7 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಅಕ್ಕನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಮುಂದೆ ಅವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ಸಮವಸ್ತ್ರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ತನ್ನನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಸೇರಲು ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಪೊಲೀಸ್ ಕೆಲಸ ಬಹಳ ತಲೆ ನೋವಿನದ್ದು ಎಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕನ ಕೆಲಸವೂ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭದ್ದಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅವರಿಗೆ ಈಗೀಗ ತಿಳಿಯುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸತಿಗೃಹದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 5 ಗಂಟೆಗೆ ಏಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಜೊತೆಗಾರನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ಗಸ್ತು ತಿರುಗಲು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿ 2-3 ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೋಡಲು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬರುತ್ತಾರೆ. "ಮೇರೆ ಪಾಪಾ ಟೈಗರ್ ಹೈ [ನನ್ನ ಅಪ್ಪ ಹುಲಿ ಇದ್ದಹಾಗೆ ] ಎಂದು ನನ್ನ [ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ] ಮಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ" ಎಂದು ಅವರು ಮನಸಾರೆ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದೇವ್ರಿ ಎಂಬ ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮದ 30 ವರ್ಷದ ಶುಭಮ್ ರೈಕ್ವಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಕಾಡು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಚಿರಪರಿಚಿತ. "ಚಿಕ್ಕವನಿದ್ದಾಗ, ನಾವಿಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು" ಎಂದು ಅವರು ನಗುತ್ತಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ 12ನೇ ತರಗತಿಯ ನಂತರ, ಅವರು ಕೆಲಸ ಅರಸಿ ಖಾಂಡ್ವಾಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. 2018ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಊರಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹುಲಿಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಲ್ಲ ಯುವಕರಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಿಷಯ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ವಿಷಪ್ರಾಶನದಿಂದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅನಾಥವಾಗಿದ್ದ, ಕಾನ್ಹಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ತರಲಾದ ಹೆಣ್ಣು ಮರಿ 'ಎನ್1' ಮತ್ತು ಬಾಂಧವಗಢದಿಂದ ತರಲಾದ ಗಂಡು ಹುಲಿ 'ಎನ್2' - ಇವು ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಎರಡು ಹುಲಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.

"ಎನ್1 ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಶುಭಮ್ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. "ನಾನು ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದು ವರದಿ ನೀಡಬೇಕಿತ್ತು. ನನ್ನ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಲಕರಣೆಗಳು ನನ್ನಲ್ಲಿದ್ದವು ಮತ್ತು ನಾನು ಮರದ ಮೇಲೆಯೇ ಸಮಯ ಕಳೆದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೀರಾ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಶುಭಮ್ ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: "ನಾನು ಮುಂದೆ ಓದಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ನನ್ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ... ಹಾಗಾಗಿ ಓದಲು ನನಗೆ ಸಮಯವೇ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ."

ತಾರಾಚಂದ್ ಮತ್ತು ಶುಭಮ್ ಅವರಂತಹ ರಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಕಾವಲುಗಾರರು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ - ಈ ವೇಳೆ ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ 5ರಿಂದ 9 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹಿಂಸ್ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಟೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಮರ ಕಡಿಯುವುದರ ಮೇಲೂ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಕಾಲಾಳುಗಳು.

ಅವರು ತೋಳಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ಕುರಿತು ರಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಕಾವಲುಗಾರರಿಗಾಗಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಿಂದ ತಮಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು