લોકખી કાંતો મહાતોનો અવાજ 97 વર્ષની ઉંમરના ગાયક માટે એકદમ ચોખ્ખો ને ગુંજી ઉઠે એવો છે. પ્રભાવશાળી ચહેરો ધરાવતો આ સુંદર માણસ, તેના ચહેરાની રૂપરેખા તમને રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની યાદ અપાવી જાય.
માર્ચ 202 માં જ્યારે અમે લોકખી ને મળ્યા, ત્યારે તેઓ પશ્ચિમ બંગાળના પીરા ગામમાં એક ઓરડાના જર્જરિત કાચી માટીના ઘરમાં ચારપોય પર તેમના સૌથી પ્રિય મિત્ર થેલુ મહાતોની બાજુમાં બેઠો હતા.
ત્યારે થેલુની ઉંમર 103 વર્ષની હતી. 2023 માં તેમનું અવસાન થયું. વાંચો: થેલુ મહાતોનો કૂવો
થેલુ દાદુ (દાદા) આ પ્રદેશના સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાંના આખરી સેનાની હતા. એંસી વર્ષ પહેલાં, તેમણે પુરુલિયા (પુરુરલિયા તરીકે પણ જાણીતા) જિલ્લાના પોલીસ સ્ટેશન સુધી લઇ જતું એક સરઘસ કાઢ્યું હતું. એ વર્ષ 1942નું હતું અને તેમનું બળવાખોરીનું કૃત્ય ભારત છોડો ચળવળના સ્થાનિક પ્રકરણનો એક ભાગ હતો.
યુવાન લોકખી એ પોલીસ સ્ટેશનની ઘટનામાં ભાગ લીધો નહોતો કારણ એ કે તેઓ મોટેભાગે ઘેરાવમાં ભાગ લેવા માટે આંદોલનના નેતાઓ દ્વારા નિર્ધારિત 17 વર્ષની ઉંમરમર્યાદા કરતાં થોડા નાના હતા.
થેલુ કે લોકખી બંનેમાંથી એકેય કોઈ બીબાઢાળ સ્વાતંત્ર્ય સેનાની જેવા નથી. અને રાજ્ય અને ભદ્ર સમાજ દ્વારા ઊભા કરી દેવામાં આવેલાઓમાંના તો તેઓ અવશ્ય નથી. તેઓ માત્ર વિરોધ પ્રદર્શનોમાં જઈ જઈને સંખ્યા ઉમેરતા હોય એવા એક જ પાસાં વાળા વ્યક્તિઓ નથી. બંને તેમના રસના વિષયો પર સંપૂર્ણ જાણકારી સાથે ને વિશ્વાસથી બોલે છે: થેલુ ખેતી અને પ્રદેશના ઇતિહાસ વિષે અને લોકખી સંગીત અને સંસ્કૃતિ વિષે.
