ਔਚਿਤ ਮਹਾਤ੍ਰੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦਾ ਆਦੀ ਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ । ਪਰ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣਾ ਉਸਦੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਵਾਂ ਸੀ ।
ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 4 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 11 ਵਜੇ, 12 ਸਾਲਾ ਔਚਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਸੀ । ਸਕੂਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਾਲੀ ਸਨ । ਕੁਰਸੀ ’ਤੇ ਰੱਖੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਫਰੇਮ ਵਾਲ਼ੀ ਫੋਟੋ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ।
2015 ਵਿੱਚ ਔਚਿਤ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ , ਉਸਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਹਿਪਾਠੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । “ਫ਼ਕਤ ਮੀਚ ਹੋਤੋ [ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਸੀ],” ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲ਼ਾ ਉਹ ਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ – ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 25 ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਜੋ ਘਾਰਾਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ – ਮੋਰਬੰਦਰ, ਰਾਜਬੰਦਰ, ਸ਼ੇਤਬੰਦਰ - ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 1,100 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ । ਘਾਰਾਪੁਰੀ ਟਾਪੂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਐਲੀਫੈਂਟਾ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੇਟਵੇਅ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਸਹਾਰੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ।
ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਔਚਿਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ, 55-60 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ 2019 ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ 13 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ । ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਘੱਟ ਕੇ 7 ਹੋ ਗਈ । 2020-21 ਦੇ ਅਕਾਦਿਮਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਦੋ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ , ਇਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ – 6ਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਔਚਿਤ ਅਤੇ 7 ਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਗ਼ੌਰੀ ਮਹਾਤ੍ਰੇ । ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ,“ ਇਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।”
