ਝੂਮ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਬੀਏ

“ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਲਈ ਗਾਬੀਏ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਾਂ,” ਕਿਸਾਨ ਅਸਿਨੋ ਮਹੀਏਸੀਸੀਏਨੋ ਮੇਯਾਸੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਲਕੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਇਸ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਕੁ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੀ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਖੋਨੋਮਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਾਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

“ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਗਾਲਹੋ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ,” ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਸਾਗ, ਦੇਸੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮੋਕਡ ਪੋਰਕ ਜਾਂ ਬੀਫ਼ ਵਰਗੇ ਮਾਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪਕਾ ਕੇ ਦਲੀਏ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 36 ਸਾਲਾ ਅਸਿਨੋ ਪਾਰੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਅੰਗਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ।”

ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸਵੇਰ ਅਸਿਨੋ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਸਹੇਲੀ, ਉਤਸੋਨੋ ਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਖੋਨੋਮਾ ਦੇ ਝੂਮ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਤੰਗ ਜਿਹੀ ਪਗਡੰਡੀ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਝੂਮ, ਯਾਨੀ ਸਥਾਨਾਂਤਰਿਤ ਖੇਤੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਰਦੇ-ਤੁਰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਝੁਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਗ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੱਤੇ ਤੋੜਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਿਨੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,“ਅਸੀਂ ਵਾਕਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਾਂ।” ਇਸ ਲਈ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਝੂਮ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੀ ਨਿਕਲ਼ਦੀਆਂ ਹਨ।

42 ਸਾਲਾਂ ਉਤਸੋਨੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ੍ਹੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਟੇਨੀਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਹਨ – ਗਾਥਾ (ਫਿਸ ਮਿੰਟ, ਹਾਊਤਟੁਯਨੀਆ ਕੋਰਡੇਟਾ), ਗਗੇਈ (ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਨਾਟਵੀਡ, ਕੋਏਨਿਗਿਆ ਪੋਲੀਸਟੈਚੀਆ), ਖਾਮਹੂ (ਜੰਗਲੀ ਪੇਰੀਲਾ, ਪੇਰੀਲਾ ਫਰੁਟਸੈਂਸ) ਅਤੇ ਗਾਕਰਾ (ਜਾਵਾ ਵਾਟਰ ਡ੍ਰਾਪਵਰਟ, ਓਨੇਂਥੇ ਜਾਵਨਿਕਾ)।

''ਗਾਥਾ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿੰਗ ਚਿਲੀ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਚਟਣੀ ਬਣਾਵਾਂਗੇ, ਜਿਹਨੂੰ ਗਾਬੀਏ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਖਾਵਾਂਗੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਗ ਗਾਬੀਏ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਆਂਗੇ। ਜੋ ਬੱਚ ਗਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਕਾਵਾਂਗੇ,'' ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਖੋਨੋਮਾ ਵਿੱਚ ਅਸਿਨੋ ਅਤੇ ਉਤਸੋਨੋ ਵਰਗੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਝੂਮ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲੂ ਬੀਜਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸਤ ਹਨ। ਲੰਮੀਆਂ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨੀਂ ਉਹ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸਿਨੋ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਸਾਗ ਛਾਂਟ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,“ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਰਿੱਝੇ ਚੌਲ਼, ਸੂਰ ਦੀ ਚਰਬੀ, ਕਿੰਗ ਚਿਲੀ, ਖਮੀਰੀ ਸੋਇਆਬੀਨ ਪੇਸਟ ਅਤੇ ਲੂਣ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਲ਼ ਖਾਣਾ ਪਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।” ਵੇਖੋ: ਚਾਂਗਕੀ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਤਲਾਸ਼ਦਿਆਂ

ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਖੋਨੋਮਾ ਪਿੰਡ ਕਦੇ ਘੱਟ ਢਾਲ਼ਵੀਆਂ ਤੇ ਕਦੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਢਾਲ਼ਵੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਹਰੇ ਜੰਗਲ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਦਾ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਛੀ ਬਲਾਇਥਸ ਟ੍ਰੈਗੋਪੈਨ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕੋਈ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਿਨੋ ਅਤੇ ਉਤਸੋਨੋ ਕੋਲ਼ ਵੀ ਲਗਭਗ 50-50 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ।

“ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਸਾਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਗਗੇਈ (ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਨਾਟਵੀਡ, ਕੋਏਨਿਗਿਆ ਪੋਲੀਸਟੈਚੀਆ), ਗਾਥਾ (ਫਿਸ਼ ਮਿੰਟ, ਹਾਉਤਟੁਯਨੀਆ ਕੋਰਡੇਟਾ) ਅਤੇ ਗਨਯਨਯੂ (ਮਿਚਿੰਗਾ, ਜੈਂਥੋਕਸਿਲਮ ਰਿਤਸਾ) ਵਰਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ 10 ਤੋਂ 20 ਰੁਪਏ ਗੁੱਛੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ,” ਅਸਿਨੋ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,943 ਹੈ (ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011) ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਾਮੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਖੇਲ ਯਾਨੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਟੇਨੀਡੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਬਤੀ-ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਕੋਹੀਮਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 1.5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਭੂ-ਭਾਗ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਪਰੀ ਢਲ਼ਾਣ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਢਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਨੋਮਾ ਨੇਚਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਗੋਪਨ ਸੈਂਚੁਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ਼ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 20 ਤੋਂ 25 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਵਾਸੀ ਖ੍ਰੀਏਬੂ ਮੇਯਾਸੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 1998 ਵਿੱਚ ਖੋਨੋਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਏਰੀਆ ਵਜੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਹਰੇ ਪਿੰਡ’ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ। ਖ੍ਰੀਏਬੂ ਮੇਯਾਸੇ ਖੋਨੋਮਾ ਇਕੋਟੂਰਿਜ਼ਮ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਗਾਈਡ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਚਕਾਰਲੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਝੂਮ ਖੇਤੀ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਨੋ ਅਤੇ ਉਤਸੋਨੋ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਐਲਡਰ ਆਧਾਰਤ ਰਵਾਇਤੀ ਝੂਮੀ ਖੇਤੀ ਢੰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀ ਤੇ ਵਨਸਪਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਸਥਿਰੀਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਐਲਡਰ ਦਰੱਖਤ (ਅਲਨਸ ਨੇਪਾਲੈਂਸਿਸ) ਨੂੰ ਝੂਮ ਖੇਤੀ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਲਡਰ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹੈ।

ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਡੇਗਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸਾਨ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤਣੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਦੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਨਿਕਲ਼ ਸਕਣ। ਅਸਿਨੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,“ਸਾਡੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਐਲਡਰ ਦਰੱਖਤ ਕਰੀਬ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ।”

ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਉਪਜਾਊਪੁਣੇ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ਼ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਂਨਤਰਿਤ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਲੰਬੇ ਪਰਤੀ ਅੰਤਰਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਤਸੋਨੋ ਪਾਰੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,''ਬਸੰਤ ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਲੂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੂਮ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਕੀ, ਬਾਜਰਾ, ਕੱਦੂ, ਖੀਰਾ, ਮਿਰਚ ਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।''

ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,“ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਫ਼ਸਲ ਬਚਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਹੀਮਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨੀ ਕਰੀਬ 40,000 ਰੁਪਏ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਡਰਾਈਵਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਸਿਨੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,“ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵੀ ਨੇ।” ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਨੀਵੀਂਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੌੜੀ-ਨੁਮਾ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਲਗਭਗ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਇੱਥੇ ਕਈ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਪਚਿਪੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਚਾਵਲ (ਸਟਿੱਕੀ ਰਾਈਸ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ਼ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਵੇਖੋ: ਚਾਂਗਕੀ ਵਿਖੇ ਮਿਪਾਂਗਮਿੰਗ ਦੀ ਦਾਅਵਤ

ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉਤਸੋਨੋ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਿਨੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅੱਗ ਸੰਭਾਲ਼ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਜੂ (ਪਾਣੀ) ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬਰਤਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਮੱਗਰੀ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਸੀ (ਮਿਰਚ), ਫਿਰ ਮੇਤਸੀ (ਲੂਣ), ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਤੀ (ਖਮੀਰੀ ਸੋਇਆਬੀਨ ਪੇਸਟ) ਅਤੇ ਵੋਪੀ (ਸੂਰ ਦੀ ਚਰਬੀ) ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ਼ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਜ਼ਾ ਤੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਤਸੋਨੋ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਕੜਛੀ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,“ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪੱਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿੱਝੇ ਚੌਲ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਰਤਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਰਚ ਜਾਣ ਤੱਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸੇ ਦਰਮਿਆਨ ਅਸਿਨੋ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਤਿੱਖੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ, ਰਾਜਾ ਕੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਨੰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਾ ਛੂਹ ਲੈਣ। ਅਸਾਮ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਤਿੱਖੇਪਣ (ਗਰਮੀ) ਕਾਰਨ ਭੂਤ ਝੋਲੋਕੀਆ (ਘੋਸਟ ਪੇਪਰ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਮਿਰਚ ਆਪਣੇ ਡਰਾਉਣੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਮਿਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇਹ ਮਿਰਚ ਨਾਗਾ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। ਅਸਿਨੋ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,“ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਬਿਨਾ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤਿੱਖਾਪਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹੈ।” ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਤਿੱਖੇਪਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸਿਨੋ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇਹਨੂੰ ਬਰੀਕ ਕਟੀ ਗਾਥਾ (ਫਿਸ਼ ਮਿੰਟ), ਜਾਤੀ (ਖ਼ਮੀਰੀ ਸੋਇਆਬੀਨ ਪੇਸਟ) ਅਤੇ ਲੂਣ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਾ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਚਟਣੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇਪਣ ਦੀ ਜਿਓਂ ਅੱਗ ਹੀ ਲੱਗ ਗਈ ਹੋਵੇ।

ਦੋਵੇਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬਚੇ ਹੋਏ ਬਾਲਣ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਫਟਾਫਟ ਚਮਚ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਲ਼ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਗਾਬੀਏ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਸਧਾਰਣ ਹੈ, ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਓਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ। ਇਸ ਜੰਗਲੀ ਸਾਗ ਨੂੰ ਸੂਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਖਮੀਰੇ ਸੌਇਆਬੀਨ ਦੀ ਪੇਸਟ ਨਾਲ਼ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ 'ਚੋਂ ਉੱਠਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਲ਼ਕੀ ਜਿਹੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲ਼ੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਚਰਬੀ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਲੂਣਾ ਸਵਾਦ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਿਸ਼ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਮਿਰਚੀ ਦੀ ਚਟਣੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੰਧ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਸੁਆਦ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਬੁਰਕੀਆਂ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪਾਣੀ ਬਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੱਚਕੀਆਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਮਿਰਚੀ ਮੇਰੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਨਾਗਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਬੁਰਕੀ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ਼ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।

ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ,''ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਘਰ ਹੈ।''

ਇਹ ਰਿਪੋਰਟਰ ਟੇਨੀਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਦਿਲੋਂ ਮਦਦ ਦੇਣ ਲਈ ਖਰੀਏਯੂਬੂ ਮੇਯਾਸੇ ਅਤੇ ਰੋਕੋਸਾਤੋ ਚੂਚਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।