ಐವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಚೌಕಾಬಾರಾ ಆಟ

'ಆಹ್...!' ಎಂಬ ಅಸಮ್ಮತಿ ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಯ ಒಕ್ಕೊರಲ ಉದ್ಗಾರ, ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಆ ಐವರ ಕಿಸಕ್ ನಗು, ಆ ನಿಶಬ್ಧ ಬೀದಿಯ ಮೌನವನ್ನು ಮುರಿಯಿತು. ನಾವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಗೆಪಾಟಲಿಗೀಡಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ನಾವು ಎಸೆದಿದ್ದ ಸೀಳಿದ ನಾಲ್ಕೂ ಹುಣಸೆ ಬೀಜಗಳು ಮಕಾಡೆ ಬಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಲೂಡೋ ಆಟದಲ್ಲಿ ದಾಳಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುವಂತೆ ಅವನ್ನು ಎಸೆಯಬಾರದಿತ್ತು. ತಕ್ಷಣವೇ ಹಾಲಮ್ಮಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಲೆಗ್ ಸ್ಪಿನ್ ಬೌಲರ್ ಗೂಗ್ಲಿ ಎಸೆಯುವಂತೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಣಿಕಟ್ಟನ್ನು ಚುರುಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮೃದುವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿ ಚಿಮ್ಮಿದರು. ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ನೋಡುವಂತೆ ನಮಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಈ ಬಾರಿ ಬೀಜಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಬೀಜಗಳ ಅಡಿಭಾಗ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬೋರಲು ಬಿದ್ದವು. ಬಿಳಿ ಭಾಗ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಬೀಜಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಾಲಮ್ಮತನ್ನ ಕಾಯಿಯನ್ನು (ಒಡೆದ ಗಾಢ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಬಳೆಯ ಚೂರು) ನಡೆಸಿದರು. 'ಏಕ್ ಗಿರ್ತಾ ಹೈ ತೋ ಏಕ್, ದೋ ಗಿರ್ತಾ ಹೈ ತೋ ದೋ, ತೀನ್ ಗಿರ್ತಾ ಹೈ ತೋ ತೀನ್... [ಒಂದು ಬೀಜ ಬಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಮನೆ, ಎರಡು ಬಿದ್ದರೆ ಎರಡು ಮನೆ, ಹೀಗೆ...],' ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಾರದ ಅಥವಾ ಏನೇನೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಹೊರಗಿನ ಹೊಸಬರಿಗೆ (ನಮಗೆ) ಆಟವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ, ಅವರು ತನ್ನ ಹರುಕು - ಮುರುಕು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿದ್ದ ಚೌಕಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು 'ನಮ್ಮ' ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಜರುಗಿಸಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಹುಣಸೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು. ಈಗ ಆಡುವುದು ಅವರ ಸರದಿಯಾಗಿತ್ತು.

"ಇವುಗಳನ್ನು ಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹಾಲಮ್ಮ, 5x5 ಅಳತೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿರುವ, ಗುಣಾಕಾರದ ಗುರುತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಮನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಕುಳಿತು ಆಡುತ್ತಿರುವ ಊರಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿನ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಟೈಲ್ಸ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ, ಈ ಆಟದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗುಣಾಕಾರದ ಗುರುತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೌಕವೂ, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಆಟಗಾರನ ಮನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಸೇರಿದ ನಾಲ್ಕು ಕಾಯಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಬಳೆಯ ಚೂರುಗಳ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಗಾತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಣಸೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು (ದಾಳಗಳನ್ನು) ಎಸೆದ ನಂತರ, ಯಾವ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಆಟಗಾರರೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದು ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಟದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲೂ ಗುಣಾಕಾರದ ಗುರುತಿನ ಮನೆಯೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವೇನೆಂಬುದು ನಮಗೆ ನಿಗೂಢವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು.

"ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನ ಬಳೆಯ ಚೂರುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗುಣಾಕಾರದ ಗುರುತಿನ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರೆ, ಆಗ ಆಟ ಮುಗಿದಂತೆ" ಎಂದು ನಾಗರಾಜ್ ಹೇಳಿದರು. 50ರ ಆಸುಪಾಸಿನ ಇವರು, ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ. ಆದರೆ ಈಗ ತಾವೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸುವ ಉಮೇದಿನೊಂದಿಗೆ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮಾತನಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. "ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ, ಊಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಆಟವಾಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಬೇರೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಕರೆಂಟ್ ಇಲ್ಲ, ಟಿವಿ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ [ಮಧ್ಯಾಹ್ನ] ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಹಾಲಮ್ಮ ಹುಣಸೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಕೈಗಿಟ್ಟು, ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆಟದೊಳಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡರು. ಮತ್ತೊಂದು ಅವಕಾಶ. ಈ ಬಾರಿ, ಬೀಜಗಳು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವು. ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೀಜಗಳು ಸರಿಯಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ (ಬಿಳಿ ಭಾಗ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವಂತೆ) ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷೋದ್ಗಾರ ಮಾಡಿದರು, ನಮ್ಮ ಬಳೆಯ ಚೂರು ಎರಡು ಮನೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿತು. ಆದರೆ, ನಮಗೆ ಇನ್ನೂ ಈ ಆಟದ ಹೆಸರು ಗೊತ್ತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

"ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟೆ ಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗಿನ ನಮ್ಮ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ಊರಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಯುವಕ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.

"ಚಕ್ಕ, ಚಕ್ಕಾರ, ಚೌಕಾಬಾರ" ಎಂದು ಹಾಲಮ್ಮ ತನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಆಟದ ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟಪಟನೆ ಹೇಳಿದರು. ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆ ಉಟ್ಟಿದ್ದ ಅವರು, ಆ ಐವರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯರಂತೆ (ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷ) ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ನಗುವಿನ ಸದ್ದು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಜೋರಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ನಗು ಮುಖದ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ಹರಡಿತ್ತು. ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯ ಬೀದಿಯ ಮಧ್ಯೆ, ಚಳಿಗಾಲದ ಆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಂದು, ಐವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ದೃಶ್ಯ ಕಾಣದೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಆ ಗಲ್ಲಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ನೇರವಾಗಿ ತುಂಗಭದ್ರೆಯತ್ತ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ವರ್ಷದ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನದಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ದೋಣಿಯ ಮೂಲಕ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹಂಪಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದಿತ್ತು, ಹಂಪಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ನದಿಯ ಈ ಬದಿಯಿಂದಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ನಾವೀಗ ಇರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ 'ಆನೆಗೊಂದಿ (ಆನೆಗುಂದಿ)' ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಆಟ, ಇವೆರಡೂ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿರುವ ಹಂಪಿಗಿಂತಲೂ ಪುರಾತನವಾದವು. ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮವೇ, ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾನರ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ 'ಕಿಷ್ಕಿಂದೆ' ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಟವು, ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಮಹಾಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ನಂಟು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಎನ್ನುವುದು ನಮಗೆ ತಡವಾಗಿ ಅರಿವಾಯಿತು. ಹಿಂದೆ ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಟವು ಚೌಕಾಬಾರದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಆಟದಲ್ಲಿ ಜೂಜಾಡಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ, ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ ಕೌರವರಿಗೆ ಸೋತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ, 20ರಿಂದ 60ರ ವಯೋಮಾನದ ಐವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಾದ ಹನುಮವ್ವ, ಅಲ್ಮಾನ, ಕವಿತಾ, ಗೀತಾ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಚೌಕಾಬಾರ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಧಾನದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಇವರ್ಯಾರೂ ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಸೋತಿಲ್ಲ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು