આઝાદીની દસ કથાઓ

ગ્રામીણ ભારતીયો આઝાદીના લડવૈયા તો હતા જ, ઉપરાંત વસાહતી શાસન વિરોધી કેટલાક ખૂબ મહત્ત્વના બળવાઓના નેતાઓ પણ હતા. ભારતને અંગેજોના શાસનમાંથી મુક્તિ અપાવવા માટે અસંખ્ય હજારો ગ્રામીણ ભારતીયોએ  પોતાના જીવનના બલિદાન આપ્યા હતા. અને પારાવાર વેદનાઓ  સહન કરીને પણ આઝાદ ભારત જોવા જે બીજા ઘણા બચી ગયા તેઓ મોટે ભાગે આઝાદી પછી થોડા સમયમાં જ વિસ્મૃતિના અંધકારમાં વિલીન થઈ ગયા. 1990 ના દાયકાથી મેં છેલ્લા કેટલાક હયાત સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની જીવનકથાઓ નોંધવાનું શરુ કર્યું છે. અહીં તમને તેમાંથી પાંચ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની વાતો મળશે:

આ સાથે સૌ પ્રથમ ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયામાં પ્રકાશિત થયેલ પાંચ વાર્તાઓનો સમૂહ છે, ઘણા વધુ ફોટોગ્રાફ્સ સાથે અહીં તેનું પુન: પ્રકાશન કરાયું છે. આ  ‘(ફરગોટન ફ્રીડમ) વિસારે પાડી દેવાયેલી આઝાદી(ની લડતો)’ શ્રેણીના તાણાવાણા  મહાન બળવાઓનું ઉદ્ભવસ્થાન  રહી ચૂકેલા ગામોની આસપાસ વણાયેલા હતા. ભારતની આઝાદી એ માત્ર શહેરી બૌદ્ધિકો પૂરતી સીમિત નહોતી. ગ્રામીણ ભારતીયો ઘણી મોટી સંખ્યામાં અને એક કરતા વધારે પ્રકારની આઝાદી  માટે લડ્યા હતા. દાખલા તરીકે 1857 ની ઘણી લડતો ગામડાઓમાં એ સમયે લડાઈ હતી જ્યારે મુંબઈ અને કોલકાતાના બૌદ્ધિકો  તો અંગ્રેજોની સફળતા માટે પ્રાર્થના કરવા બેઠકો યોજવામાં વ્યસ્ત હતા. 1997 માં આઝાદીના 50 મા વર્ષમાં  આ વાર્તાઓ માટે હું તેમાંના કેટલાક ગામોમાં પાછો ફર્યો:

હાલ ઉંમરના 90 મા દાયકામાં પહોંચેલા છેલ્લા-છેલ્લા  હયાત સ્વતંત્રતા સેનાનીઓને શોધી તેમની જીવનકથાનું દસ્તાવેજીકરણ કરવાનું કામ પારી હજી આજે પણ ચાલુ રાખે છે.

અનુવાદ: મૈત્રેયી યાજ્ઞિક