તનુજાની પીઠનો નીચેનો ભાગ જકડાઈ ગયો અને દુખાવો અસહ્ય બની ગયો ત્યારે તેઓ હોમિયોપેથને મળવા ગયા. "તેમણે મને કહ્યું કે મને કેલ્શિયમ અને આયર્ન (લોહતત્ત્વ)ની [ઉણપની] સમસ્યા છે અને મારે ક્યારેય ફર્શ પર બેસવું ન જોઈએ."
પશ્ચિમ બંગાળના મુર્શિદાબાદ જિલ્લામાં એક બીડી કામદાર તરીકે કામ કરતા તનુજા આઠ કલાક સુધી ફર્શ પર બેસી બીડીઓ વાળે છે. 48-49 વર્ષના આ કામદાર કહે છે, "મને તાવ જેવું લાગે છે અને નબળાઈ લાગે છે, અને મારી પીઠમાં સખત દુખાવો થાય છે." તેઓ ઉમેરે છે, "કાશ... મને મારે માટે ખુરશી-ટેબલ ખરીદવાનું પોસાતું હોત."
નવેમ્બર પૂરો થવામાં છે અને હોરેકનોગોર મહોલ્લામાં તેમના ઘરની સિમેન્ટની સખત ફર્શ પર હુંફાળો તડકો આવી રહ્યો છે. તનુજા તાડના પાનની મદુર (સાદડી) પર બેસીને એક પછી એક બીડી વાળી રહ્યા છે. તેઓ કેંદુના પાન વળે છે ત્યારે તેમની આંગળીઓ ચપળતાપૂર્વક ફરે છે, કોણી શરીરને અડકેલી છે, ખભા ઊંચા છે અને માથું એક બાજુએ ઝૂકેલું છે. તેઓ જરા મજાકમાં કહે છે, "મારી આંગળીઓ એટલી સુન્ન થઈ ગઈ છે કે ક્યારેક મને વિચાર આવે છે કે મારી આંગળીઓ છે તો ખરીને."
તેમની આસપાસ બીડી બનાવવા માટેનો કાચો માલ પડેલો છે: કેંદુના પાન, બારીક ખાંડેલું તમાકુ અને દોરાના બંડલો. ધારવાળી નાની છરી અને કાતરની એક જોડી તેમના ધંધાના સાધનો છે.
તનુજા કરિયાણું લાવવા, રસોઈ બનાવવા, પાણી ભરવા, ઘર અને આંગણું સાફ કરવા અને ઘરના બીજા નાનાંમોટાં કામો પૂરા કરવા માટે થોડા સમય માટે ઊભી થઈને બહાર જશે. પરંતુ તે બધો સમય તેમને સતત એ ખ્યાલ સતાવતો રહે છે કે જો તેઓ રોજની આશરે 500-700 બીડી વળવાનું તેમનું લક્ષ્ય પૂરું નહીં કરી શકે તો તેમને મહિને થતી 3000 ની આવક ઘટી જશે.
















