ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਪੀਲ਼ਾ ਰੰਗ ਪੋਤੀ, ਤਿੰਨ ਟਿਮਕਣੇ ਸਜਾਈ- ਇੱਕ ਨੱਕ 'ਤੇ ਅਤੇ ਦੋ ਗੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ, ਆਸਮਾਨੀ ਰੰਗੀਂ ਲਿਫ਼ਾਫੇ ਦੀ ਕੰਮ-ਚਲਾਊ ਟੋਪੀ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਜਾਈ, ਹਸਾਉਣਾ ਗਾਣਾ ਗੁਣਗਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਲੈਅ ਨਾਲ਼ ਝੂਮਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇਖੋ ਦੇਖੋ ਆਇਆ ਜਿਊਂ ਮਸਖ਼ਰਾ-ਠੱਗ ਕੋਈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੋ-ਹੱਲ੍ਹਾ ਸਧਾਰਣ ਗੱਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਸ ਕੁਝ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇਜ਼੍ਹਿਲ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰੀ ਕੈਂਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-ਫਿਰ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੈਂਪ ਜਵਾਧੂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਚੇਨੱਈ ਦੇ ਓਰਾ ਸਵਾਂਕੀ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸੱਤਿਆਮੰਗਲਮ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਬੀਹੜ ਕਬਾਇਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਗੀਤ ਅੰਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਸੇ ਫ਼ੁਹਾਰੇ ਵਾਂਗਰ ਫੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਗੀਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਅੰਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਥਿਰਕਦੇ ਦੇਖ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਖੜ੍ਹੋਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੱਜਦੇ, ਖੇਡਦੇ, ਹੱਸਦੇ, ਟਪੂਸੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਅਤੇ ਸੁਰ ਨਾਲ਼ ਸੁਰ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅੰਨਾ ਜਿਹੇ ਫ਼ਨਕਾਰ ਨੇ ਕਦੇ ਇਹ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੋਣੀ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਮੰਗ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਟਲ ਦਾ ਕਮਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਬਗ਼ੈਰ ਬਿਜਲੀ, ਬਗ਼ੈਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਮ ਸਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਚਟਕ-ਮਟਕ ਜਿਹੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਤਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਬੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਅੰਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਮਮਤਾ ਜਾਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਥਿਰਕਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਿਆਮੰਗਲਮ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੰਗ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ ਅੰਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨੇ ਸਿਖਾਏ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਕਾਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਬੱਚਿਆਂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੋਸ਼ ਫ਼ੂਕ ਗਿਆ। ਅੰਨਾ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ 22 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦੇ ਆਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਕਲਾ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਲੀਮਨ ਵਿਰਲਗਲ (ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ) ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬੀਮਾਰੀ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼-ਬਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਮਰਜ਼ ਦੀ ਦਵਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰੱਖਦਾ।
ਅੰਨਾ ਨੇ ਕੋਈ 30 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਲ 1992 ਵਿੱਚ ਚੇਨੱਈ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚੇਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ,“ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਤੀਰੂ ਤਮਿਲਸੇਲਵਨ, ਕਾਸਟਿਊਮ (ਪੁਸ਼ਾਕ) ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਮੋਹਨ ਮੇਰੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਯਕੀਨੋਂ-ਬਾਹਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਟੈਰਾਕੋਟਾ (ਪੱਕੀ ਮਿੱਟੀ) ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਕਲਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਚੇਨੱਈ ਦੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਸਟੂਡਿਓ ਵਿਖੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
“ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਬਣਾਏ ਨਮੂਨੇ ਵਿਕਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਤੀਕਰ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਬੱਸ ਇਹੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਾਬਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਖਿੱਤੇ ਅਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ (ਪਹਾੜੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢਿਆਂ, ਮਾਰੂਥਲਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ) ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਤੇ ਹੱਥੀਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ,” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਮਾਸਕ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਖ਼ੌਟੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਪੇਟਿੰਗ, ਗਲਾਸ ਪੇਟਿੰਗ, ਓਰੀਗਾਮੀ (ਕਾਗ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਮੋੜਨ ਦੀ ਕਲਾ) ਵਗੈਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
