ಅಗಾರಿಯ ಜನರ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪು ಸವರುತ್ತಿದೆ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ

ರಿಜ್ವಾನಾ ಹಾಜಿಯವರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನೀವು ಮೊದಲು ಗಮನಿಸುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅವರ ಸುಂದರವಾದ, ತೇವಭರಿತ, ಬಾದಾಮಿ ಬಣ್ಣದ ಕಣ್ಣುಗಳು. ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡ ಮೊದಲಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒರೆಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ನಂತರ ದುಪಟ್ಟಾದ ಅಡಿಯಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಕೂದಲನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಮಾತು ಆರಂಭಿಸಿದ ಅವರು ಕಪ್ಪು ಕನ್ನಡಕಗಳೆಲ್ಲ ಗಂಡಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸರಿ ಎನ್ನುವ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.

“ನನ್ನ ಗಂಡ ಹಾಕ್ಕೋತಾರೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರು ತನ್ನ ಗಂಡನತ್ತ ತಿರುಗಿದರು. ಅವರ ಪತಿ ಶಾರಿ್‌ಕ್

ಅಗಾರದಲ್ಲಿನ ಉಪ್ಪು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಣ್ಣು ಕಪ್ಪು ಕನ್ನಡಕದ ಹಿಂದಿದ್ದವು.

"ನೀವು ಯಾಕೆ ಧರಿಸಬಾರದು?" ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅವರು ಅದೊಂದು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಹಾಗೂ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಆಲೋಚನೆ ಎಂಬಂತೆ ಮನಸಾರೆ ನಕ್ಕರು. "ಇಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಏನಂದುಕೊಂಡಾರು! ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೂಲಿಂಗ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತೆ ಕೈಬೀಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು. ತಮ್ಮ ತೇವವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, "ನನಗೆ ನಾಚಿಕೆ" ಎಂದರು. ಆ ಮಾತುಗಳಷ್ಟೇ ಅವರ ಮುಜುಗರವೂ ಮುದ್ದಾಗಿತ್ತು.

ರಿಜ್ವಾನರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಸೋರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಗೂ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಣ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪಿನಂಶವಿರುವ ಗಾಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು. ಈ ಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು, ಕ್ರಮೇಣ ಕಣ್ಣು ನಿರ್ಜಲೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇದು ದೃಷ್ಟಿ ದೋಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಜರಾತಿನ ಉಪ್ಪಿನ ಆಗರಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಅಗರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಅಗರಿಯಾ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಅಗರ್ ಎನ್ನುವ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಪದದ ಅರ್ಥ ಉಪ್ಪಿನ ಆಗರ. ಇವು ಕಛ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಲಿಟಲ್‌ ರಣ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ರಣ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಬಟ್ಟಲಿನ ಆಕಾರದ ಭೂಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಒಣಗಿದ ಮರಭೂಮಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ರಣ್‌ ತನ್ನ ಮರುಭೂಮಿಯಿಂದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದಿಂದಾಗಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಫ್ಲೆಮಿಂಗೋ ಮತ್ತು ಪೆಲಿಕಾನ್‌ ರೀತಿಯ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾದರೆ, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕೃಷ್ಣಮೃಗ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಆಗಮನವು ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಈ ಗಾದೆ ಮಾತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ: "ಕಚ್ಮಾ ಕಾಲೆ ಶು ಆವ್ಸೆ, ಎ ಆಜೆಜ್ ದೇಖಾಯ್" [ಕಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ನಾಳೆ ಏನಾಗಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಂದೇ ನೋಡಬಹುದು].

ಒಮ್ಮೆ ನೀರು ಬರಿದಾದ ನಂತರ, ಅಗರಿಯಾಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಡೇರೆಗಳನ್ನು ಹೂಡಿ ಎಂಟು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯಡಿಯಲ್ಲಿನ ಉಪ್ಪುನೀರನ್ನು ಉಪ್ಪನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕೆಲಸ ಅವರದು. ಇವರು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಉಪ್ಪಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 75ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ರಣ್‌ ಎನ್ನುವುದು ಬಹಳ ಸರಳ ರೇಖೆಯ ಜಗತ್ತು. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಉಪ್ಪಿನ ಆಗರಗಳ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು, ಚೌಕಾಕಾರದ ಸೌರ ಫಲಕಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಏಕತಾನತೆಯನ್ನುಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಏಕತಾನತೆಯೇ ವಿಶಾಲ ಉಪ್ಪಿನ ಆಗರಗಳ ಕಠೋರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10 ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೂರ್ಯನು ಕರಗಿದ ಬೆಂಕಿಯ ಉಂಡೆಯಂತೆ ಬಿಸಿಲು ಸುರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಭರಿಸಲಾಗದ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದಪ್ಪವಾದ ಉಪ್ಪಿನ ಪದರವು ದಿಗಂತದವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಈ ಲೋಕದ್ದಲ್ಲದ ಯಾವುದೋ ವಿಲಕ್ಷಣ ಭೂಪ್ರದೇಶದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಬಿಳುಪು ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಬೆಳಕು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೆರೆತು ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ ಹಿಂಸೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಬಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಿಂದಲೂ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: ತುಟಿಗಳು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ, ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಗಂಟಲು ಉರಿಯುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾದದ ಹಿಮ್ಮಡಿಗಳು ಕೆಳಗಿನ ಒಣಗಿದ ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟು ನೋವು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಬೇಸಿಗೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸುಡುವ ಗಾಳಿಯೇ ಮೆದುಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಆದರೆ ಅಗರಿಯಾಗಳು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಂಕಟ ಇದೊಂದೇ ಅಲ್ಲ. "ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಉಪ್ಪುನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವಾಗ ರೇನ್ ಬೂಟುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ," ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಉಪ್ಪಿನ ಆಗರದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಕ್ಲಾ ಅಹಿರ್. "ಅವರು ಸತ್ತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಣ ಸುಟ್ಟರೆ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಣದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ತುಪ್ಪವನ್ನುಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಕೆಲವು ಬಾರಿ, ಸುಡದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಉಪ್ಪಿನ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೂಳುತ್ತಿದ್ದೆವು."

ಈ ಆಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹಣೆಬರಹವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣ, ತೇವಭರಿತ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಅವರು ತಿನ್ನುವ 'ಬಾಜ್ರಿ ನೋ ರೊಟ್ಲೋ' ಮತ್ತು 'ಮಗ್ ನಿ ದಾಲ್' (ಸಜ್ಜೆ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಬೇಳೆ ಸಾರು) ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಕಾಡುವ ಆತಂಕವೂ ಒಂದೇ: ಅದು ನೀರು. ಅವರ ಬದುಕು 'ಮೀಠಾ ಪಾನಿ' ಎಂಬ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪನ್ಮೂಲದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಉಪ್ಪಿನಂಶವಿಲ್ಲದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು.

22ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾಗಿರುವ ರಿಜ್ವಾನಾ ತನ್ನ ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಅಗರಿಯಾ ಕಾರ್ಮಿಕಳಾಗಿಯೇ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ; ಆವರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಶಾರಿಕ್ ಆಗಲಿ ಎಂದೂ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋದವರಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಗರಿಯಾ ಕುಟುಂಬಗಳು ವರ್ಷದ ಎಂಟು ತಿಂಗಳು ರಣ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಕಾರಣ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕೆನ್ನುವುದು ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಒಂದು ಮುಖವಷ್ಟೇ ಆಗಿದ್ದು, ನೀರಿನ ತೀವ್ರ ಅಭಾವದ ನಡುವೆ ಪಾರಿ ತಂಡವು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಿಜ್ವಾನಾ ನಾಲ್ಕೈದು ದಿನಗಳಿಂದ ಸ್ನಾನವನ್ನೇ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಗ್ರಾಮ ಟಗಾಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಆ ಭಾಗ್ಯ ಸಿಗಲಿದೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಕುಟುಂಬವು 10-15 ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಖಾಸಗಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 2023ರಿಂದ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಸರಬರಾಜು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಪಂಚಾಯತ್ ಬಾಕಿಯನ್ನು ಜಲಮಂಡಳಿ ಪಾವತಿಸದ ಕಾರಣ ಉಚಿತ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಂತುಹೋಗಿರುವುದು ಇವರನ್ನು ಖಾಸಗಿ ನೀರು ಮಾರಾಟಗಾರರ ಕರುಣೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

"ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಜೊತೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಆರು ಜನರಿದ್ದೇವೆ; ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಬಂದಾಗ ನಾವು ತಲಾ ನೂರು ಲೀಟರ್‌ ಅಳತೆಯ ಮೂರು ಬ್ಯಾರೆಲ್ ನೀರನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ರಿಜ್ವಾನಾ, ಹತ್ತು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಬಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಐದು ಲೀಟರ್ ನೀರು ಮಾತ್ರ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಟು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಿಸಿಲು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಬರಲು ವಿಳಂಬವಾಗಿ ನೀರು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ನಾನ, ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವಂತಹ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಲ್ಲದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಡ್ರಮ್ಮಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನೀರನ್ನು ಅವರು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿದರು. ಆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಕೆಸರುಮಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಾಯಾರಿಕೆ ನೀಗಿಸಲು ಡ್ರಮ್ಮಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇದು ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಸಂಕಷ್ಟದ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಮುಗಿಯದ ಬಾಯಾರಿಕೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಬೇಕೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾನದಂಡಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಾನವನಿಗೂ ದಿನಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 50 ಲೀಟರ್ ನೀರು ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಮುಂಬೈ, ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 150ರಿಂದ 200 ಲೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ 55 ಲೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ರಣ್ ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ಕೇವಲ ಐದು ಲೀಟರುಗಳಿಗೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಡಳಿತವನ್ನುಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುನರ್ರಚಿಸಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. "ಗುಜರಾತಿನ ಜಲಮಂಡಳಿ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಆಡಳಿತವನ್ನು ದಶಕಗಳಿಂದ ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ಪಂಕ್ತಿ ಜೋಗ್. "ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸುರೇಂದ್ರನಗರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾದಾಗ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಟ್ಯಾಂಕರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕೋರಿ ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ (ಆರ್‌ಟಿಐ) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಇಲಾಖೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ಇತ್ತ ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಲ್ಲ. ಜನರು ರಣ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅದೃಶ್ಯರಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಸರ್ಕಾರ ಅವರಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ: ಕನಿಷ್ಠ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನೂ ಸಹ."‌

2024-25ರ ಸಿಎಜಿ ವರದಿ ಗಮನಿಸಿರುವಂತೆ, 2009-25ರ ನಡುವೆ ರಾಜ್ಯವು ನೀರಿನ ಸಾಲಗಳಿಗಾಗಿ 323.73 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ. ಮನೆಗಳಿಗೆ ಪಂಪ್‌, ಕೊಳವೆಬಾವಿ, ಪೈಪ್‌ಲೈನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಸರ್ಕಾರದ ಧನಸಹಾಯ ಯೋಜನೆ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈಗ "ಅನುತ್ಪಾದಕ ಸಾಲದ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ" ಉಳಿದಿವೆ. ಅಂದರೆ ಕಳೆದ 16 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಿದೆ, ಆದರೆ ಆ ಖಾತೆಗಳು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಲಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಆ ಹಣ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ಸಿಎಜಿ ವರದಿ ಆ ಹಣ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಇದರರ್ಥ ಆ ಹಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಯೋಜಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಈ ಹಣ ಸುಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಾಧು ನೀರಿನ ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನಗಳಿಗಂತೂ ಖರ್ಚಾಗಿಲ್ಲ.

ಕಛ್ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ‌ಆನಂದ್ ಪಟೇಲ್ ಅವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಇಮೇಲ್‌ಗಳಿಗೂ ಇದುವರೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಆಡಳಿತ ವಿಪರೀತ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅದೆಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆಯೆಂದರೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯದ ಮಾತು. ಇದರಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ಬಹುತೇಕರು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. "ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಹಂಗಾಮಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ರಣ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಗರಿಯಾ ಹಿತರಕ್ಷಕ ಮಂಚ್‌ನ ಘನಶ್ಯಾಮ್ ಭಾಯಿ. "ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಟ್ಟದಿಂದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲು ತಿಂಗಳುಗಳೇ ಕಳೆದವು. ಆ ಕಡತಗಳು ಭುಜ್ (ಕಛ್ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳ) ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹಂಗಾಮು ಮುಗಿದುಹೋಗಿತ್ತು. ಆ ಇಡೀ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕುಟುಂಬಗಳು ಖಾಸಗಿ ಟ್ಯಾಂಕರುಗಳಿಂದ ದುಬಾರಿ ದರ ತೆತ್ತು ನೀರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದವು".

ಪಾರಿ ತಂಡವು ರಾಪರ್ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಭುಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಜಲ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಇತ್ತ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳತ್ತ ಬೆರಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಇಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಉಪ್ಪಿನ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸಿಲ್ವರ್ ಸಾಲ್ಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ಮಾಲೀಕ ಭೌಮಿಕ್ ಪುಂಜ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಭೋಲಾ ರಾಮ್, ಕಂಪನಿಯೇ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕರುಗಳಿಗೆ ಹಣ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಅವರ ಈ ವಾದವನ್ನು ಕೆಲವು ಅಗರಿಯಾಗಳು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದು, ಒಂದು ಹಂಗಾಮಿನ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಗೆ ತಾವು 6,000ರಿಂದ 7,000 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಪಾವತಿಸಿರುವ ರಶೀದಿಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿದರು.

ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಬೆನ್ನು ಕೋಲು ಮುರಿಯುವ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದ ನಂತರ, ರಿಜ್ವಾನಾ ಮತ್ತು ಶಾರಿಕ್ ತಾವು ಪಟ್ಟ ಶ್ರಮದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು: ಅದು ಸ್ಪಟಿಕೀಕರಿಸಿದ ಉಪ್ಪು. ಒಳ್ಳೆಯ ಇಳುವರಿ ಬಂದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು 50,000 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಆದಾಯ ತರಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಸುಮಾರು 30,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಉಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಉಪ್ಪಿನ ಆಗರಗಳ ರೈತರಿಗೆ ಸಿಗುವುದು ಸರಾಸರಿ 58 ಪೈಸೆ ಮಾತ್ರ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ: ಅಮೆಜಾನ್‌ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್‌ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆಜಿ 'ಟಾಟಾ ಸಾಲ್ಟ್ 27 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರೈತರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಬೆಲೆಗಿಂತ ನಂಬಲಾಗದಷ್ಟುಅಧಿಕ. ಅಂದರೆ ಶೇಕಡಾ 4,555ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಇನ್ನು ಆಗರದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ತಮಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಗೆ ಕೇವಲ 15 ಪೈಸೆ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಚರ್ಮವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಪದರಗಳಾಗಿ ಏಳುವುದು, ಹುಣ್ಣುಗಳು, ಸೀಳುಗಳು, ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ ತೀವ್ರ ಅಭಾವದ ನಡುವೆ ಬದುಕುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಕಣ್ಣಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರುಳು ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು, ಕಾಮಾಲೆ, ಅತಿಸಾರ ಮತ್ತು ಟೈಫಾಯ್ಡ್‌ನಂತಹ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಪ್ರಯಾಣದ ದೂರದ ಊರಾದ ಅದೇಸರ್‌ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ (ಪಿಎಚ್‌ಸಿ) ಇದೆಯಾದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಲ್ಲ. ನಾವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಮ್ಮಿನ ಸಿರಪ್‌, ನೋವು ನಿವಾರಕ ಅಥವಾ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುವ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್‌ ಪಟ್ಟಿಯಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಗತ್ಯದ ಔಷಧಿಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಶೌಚಾಲಯವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯಾಗಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ.

"ಈ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಕಾರಣ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಏಳು ವರ್ಷ ಕಳೆದಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿನ ಶೌಚಾಲಯ ಬಳಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿವೆಯಾದರೂ, ಅವುಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ," ಎಂದು ಹೆಸರು ಹೇಳಲಿಚ್ಛಿಸದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವೈದ್ಯರು ರಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು.

ರಣ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪಲನ್ಸ್‌ವಾ ಗ್ರಾಮದ ಉಪಕೇಂದ್ರವು ಬುಧವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಬೀಗ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ವೈದ್ಯರು ಕುಟುಂಬದ ಮದುವೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.‌

ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹೆರಿಗೆಗಾಗಿ 120 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪಟಾಣ್ ನಗರದ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ವೆಚ್ಚ ಸೇರಿದಂತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 20,000ದಿಂದ 25,000 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಖರ್ಚಾಗಬಹುದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೆರಿಗೆ ಮಾಡಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತವೆ, ಇದು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗು ಇಬ್ಬರ ಜೀವಕ್ಕೂ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ "ಅಗರಿಯಾ ಸೋದರಿಯರ ಬಳಿ ಸರ್ಕಾರದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ಪಂಕ್ತಿ ಜೋಗ್. "ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ರಣ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ತಾಯಿ ಅಥವಾ ಶಿಶು ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಇದು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಪ್ಪುಕುಳಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

2023ರ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಯೊಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಆರೋಗ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಕಛ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ‌ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಈ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ 165 "ನವಜಾತ ಶಿಶು ಮರಣಗಳು" ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ರಿಜ್ವಾನಾ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒರೆಸಿಕೊಂಡು, ಇಂದಿಗೂ ಉಪ್ಪುನೀರನ್ನು ಹಸನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ನನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಅವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸದಾ ತಲೆನೋವು ಇರುತ್ತದೆ, ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಈ ನೋವು ಕೂಡ ಉಲ್ಬಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸುಡುವ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯಾರಿಗೆ ತಾನೆ ಇಷ್ಟವಿರುತ್ತದೆ?” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು.

ತೀವ್ರತರವಾದ ನೀರಿನ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಗರಿಯಾದಂತಹ ಬಾಯಾರಿದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಅಭಾವದ ಹೇರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ರಿಜ್ವಾನ ಅವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನಾಳಗಳ ಅಡಚಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಯುವ ಎಪಿಫೊರಾ ಎನ್ನುವ ಕಾಯಿಲೆಯಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬಹುದಾದ, ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಗಶಃ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಕಾಯಿಲೆ. ಅಗಾರಿಯಾ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಕುರಿತು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕುವ ಲೂಬ್ರಿಕೇಟಿಂಗ್ ಹನಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲು ಕನ್ನಡಕಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಹಳ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಈ ಎಪಿಫೊರಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹತ್ತು 10,000 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಖರ್ಚಾಗಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ, ಪಟಾಣ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಲು ಜೀಪಿನ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಮತ್ತೆ 5,000 ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕು. ಇದೆಲ್ಲದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಉಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

"ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಬದುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಜನರನ್ನು ನಾನು ಶಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರಿಗೂ ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಬರಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ರಿಜ್ವಾನಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ರಣ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಠೋರ ವಾಸ್ತವ – ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅವರ ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಖಾಸಗೀಕರಣದ 'ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈ ಎಫೆಕ್ಟ್' ಎಂದರೆ, ಇಡೀ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈಗ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿವೆ.

ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಕಛ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಳೆಯನ್ನು ಇಂದೇ ನೋಡಬಹುದು.

ಈಸ್ಟೋರಿಯನ್ನು 2025ರ ಪಾರಿ ಸೀನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.