চাংকিৰ মহিলা কুমাৰসকল

চাংকিৰ মহিলাই বনোৱা মাটিৰ পাত্ৰই এটা সময়ত স্থানীয় যুঁজ-বাগৰত বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। অঞ্চলটোত ৰন্ধা-বঢ়াৰ কাৰণে অতিশয় প্ৰয়োজনীয় এই পাত্ৰবোৰ কোনোৱে ভাঙি পেলাব বিচৰা নাছিল। যি পাত্ৰত খাব, সেয়াই ভাঙিব নে! যেতিয়া ক’ৰবাত গাওঁ এখন কোনো দুৰ্যোগত নিথৰুৱা হৈছিল, বা কোনো গাওঁ জুইত পোৰা গৈছিল – তেতিয়া এইখন গাঁৱৰ পৰাই মাটিৰ পাত্ৰত খাদ্য-সাহায্য গৈছিল। দূৰলৈ নিলেও পাত্ৰবোৰ নাভাঙিছিল – ইমানেই মজবুত এই পাত্ৰ, আও জনজাতিৰ মহিলাসকলে আমাক গৌৰৱেৰে কয়।

বহু শতিকা পিছতো এই পাত্ৰবোৰ এতিয়াও হাতেৰে পৰম্পৰাগত শৈলীৰে নিৰ্মাণ কৰি অহা হৈছে। “আমি কোনো চাক বা আন কোনো মেচিন ব্যৱহাৰ নকৰো। আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈ হাতেৰেই বনাও,” থিয়ামংলা লুজাৰিয়ে কয়। মুকুকচাঙৰ পথাৰ, হাবি আৰু নৈৰ পাৰৰ পৰা পাত্ৰ বনাবলৈ মাটি সংগ্ৰহ কৰা হয়।

“আমাৰ আইতা আৰু আজো-আইতাহঁতে যিদৰে বনাইছিল” একেই পদ্ধতিৰে আমি এই শিল্প পৰম্পৰা আগবঢ়াই নি আছো, ৫৫ বৰ্ষীয় থিয়ামংলাই কয়। বয়োবৃদ্ধ মাকৰ লগত থাকি ঘৰতে এই কাম কৰি যোৱা থিয়ামংলা নাগালেণ্ডৰ অন্তিমকেইগৰাকী কুমাৰৰ এগৰাকী। অতীতত গাঁৱৰ প্ৰত্যেকঘৰ মানুহে ঘৰুৱা ব্যৱহাৰ আৰু বিক্ৰীৰ বাবে এই পাত্ৰ বনাইছিল। কিন্তু নাগালেণ্ডৰ চাংকি গাঁৱত এতিয়া এনেদৰে পৰম্পৰাগতভাৱে শিল্পবিধৰ সৈতে জৰিত মহিলাৰ সংখ্যা মাত্ৰ ১৫ গৰাকী।

পাৰিয়ে এই প্ৰতিবেদন যুগুতাওতে যিসকল মহিলা শিল্পীক লগ পাইছিল, তেওঁলোকে কয় যে এই পৰম্পৰাগত প্ৰাচীন শিল্প চৰ্চা কৰি তেওঁলোকে ভাল পায় আৰু নাগালেণ্ডৰ নতুন প্ৰজন্মক এই শিল্প আগবঢ়াই দিব পাৰিলে তেওঁলোক সুখী হ’ব। তাৰোপৰি তেওঁলোকৰ যি অতিৰিক্ত দুপইচা হাতলৈ আহে, সেয়া তেওঁলোকৰ সন্তানৰ শিক্ষা আৰু আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত কামত আহে।

গ্ৰাহকৰ পৰা অৰ্ডাৰ বছৰটোৰ বিভিন্ন সময়ত আহে আৰু শীতকালত পাত্ৰবোৰ বনোৱা হয়। থিয়ামংলাই কয় যে তেওঁলোকে যিমান বনাব পাৰে, তাতোকৈ চাহিদা বেছি। কিয়নো এই হস্তশিল্পৰ সৈতে জৰিত গাওঁ হিচাপে চাংকিৰ দৰে কেইখনমান গাওঁহে আছে, বিশেষকৈ মুককচাং জিলাত। ব্যক্তি বিশেষৰ লগতে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু সংস্থা যিয়ে চৰকাৰী কাৰ্য্যসূচীত এই পাত্ৰ উপহাৰ হিচাপে দিয়ে, তেনে ঠাইৰ পৰা অৰ্ডাৰ আহে।

প্ৰবীণ শিল্পী থিয়ামংলাই বছৰত চাহিদা অনুসৰি ১৫০ৰ পৰা ২০০ পাত্ৰ বনাব পাৰে। সেয়া তেওঁৰ স্বাস্থ্য আৰু কৃষক হিচাপে কাম কৰাৰ পিছত কিমান সময় তেওঁৰ হাতত থাকে, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। তেওঁ কয় যে আকাৰ আৰু ডিজাইনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এটা পাত্ৰ ৬০০ৰ পৰা ৯০০ টকাত বিক্ৰী কৰে।

চুবুৰৰ পৰা যিহেতু মাটি সংগ্ৰহ কৰা হয় আৰু স্থানীয় মাটি আৰু কাঠৰ পৰা সঁজুলিবোৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় – সেয়ে ঘৰতে পাত্ৰ বনোৱা শিল্পীয়ে কয় যে পাত্ৰ নিৰ্মাণৰ খৰছ তেওঁলোকৰ শ্ৰমৰ মূল্যতে সোমাই থাকে।

একক অভিভাৱক হিচাপে থিয়ামংলাই যিখিনি উপাৰ্জন কৰে, সেইখিনিৰে জীয়েকৰ পঢ়াৰ খৰছ উলিয়াব পাৰিছিল। এতিয়া জীয়েকে ৰাজ্যিক আৰক্ষীত কাম কৰে।

তেওঁ কয় যে এই শিল্পৰ পৰা আৰু শীতকালৰ বীন আৰু সৰিয়হ আৰু গ্ৰীষ্মকালত আন খেতিৰ পৰা অহা টকাৰে তেওঁ ঘৰখন চলাব পাৰে। মুককচাঙৰ প্ৰায়ভাগেই এনেকৈ খেতিৰে পৰিয়াল চলাই আছে।

থিয়ামংলাই তেওঁলোকৰ খেতিমাটিৰ কিছু অংশত ঝুম খেতি কৰে। শস্যখিনি পৰিয়ালত খাবলৈ ৰাখে। কোনো কোনো বছৰত যি অতিৰিক্ত শস্য থাকে, সেয়া হাবিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা শাক-পাতৰ সৈতে তেওঁলোকে বিক্ৰী কৰে। “চাহপাত-চেনী, দাইল-নিমখৰ প্ৰয়োজন হ’লে মই অলপ শস্য ৰাস্তাৰ কাষত বহা বজাৰত বিক্ৰী কৰি দিও,” তেওঁ কয়।

নাগালেণ্ডৰ এটা প্ৰমুখ জনজাতি আও সকলৰ ঘৰ এই মুককচাং জিলা। তেওঁলোকে তিনিটা ভাষা কয়: চুংলি, মংচেন আৰু চাংকি। দুই লাখ মানুহেৰে এই জিলাখন তিনিটা মূল উপত্যকাত বিয়পি আছে – চুৰাং, চাংকি আৰু মিলাক। মুঠ গাঁৱৰ সংখ্যা ১১৪ খন।

নাগালেণ্ডত গাওঁ পৰিষদ গাওঁ পৰ্য্যায়ত মূল প্ৰশাসনিক গোট, পঞ্চায়ত নহয়। এই পৰিষদে গাওঁ উন্নয়ন ব’ৰ্ডৰ লগত লগ লাগি গাঁৱৰ প্ৰশাসনৰ আৰু উন্নয়নৰ কাম কৰে। স্থানীয় মহিলাৰ দাবী অনুসৰি ভিডিবিয়ে কুমাৰশিল্প এইখন গাঁৱত উন্নত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল – কিয়নো চাংকিৰ পাত্ৰবোৰ অনন্য।

২০২৫ৰ আৰম্ভণি হৈছে মাত্ৰ, কুমাৰশিল্পৰ বাবে (ডিচেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চলৈ) এয়া সঠিক ঋতু। কেইগৰাকীমান মহিলা শিল্পীয়ে ভিডিবিয়ে নিৰ্মাণ কৰা ষ্টুডিঅ’ত কাম কৰি আছে। কুমাৰশিল্পৰ ইটোৰ পিছত সিটো প্ৰক্ৰিয়া চলি আছে।

“মই ভিডিবিৰ মহিলাৰ শাখাত ব্যৱসায়িকভাৱে এই পাত্ৰ নিৰ্মাণ কৰি অহাৰ ছবছৰৰো বেছি হ’ল,” আন্বোক্কালা লুজাঙে কয়। ভিডিবিৰ পৰা কমিচন ভিত্তিত পাত্ৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উপৰিও মহিলাসকলে সেই ঠাইত নিজাকৈ পাত্ৰ নিৰ্মাণৰ কামো কৰিব পাৰে।

ষ্টুডিঅ’ত কাম কৰা আন্বোক্কাল আৰু জেণ্টিকালাই প্ৰায় ৪০-৫০ টা পাত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে। থিয়ামংলাই বছৰটোত ঘৰত বহি আৰু ইয়াতে কাম কৰি নিৰ্মাণ কৰা পাত্ৰত সেয়া এক-তৃতীয়াংশ। বহুতেই পাৰিক কয় যে তেওঁলোকে অকলে ঘৰত এই কাম কৰাতকৈ একলগ হৈ এই কাম কৰি ভাল পায়। কিয়নো তেনেকৈ এজনৰ ওপৰত কামৰ বোজা কমকৈ পৰে। আন্বোক্কালাই লগতে কয়, “বহুত কষ্টৰ কাম। সেয়ে নতুন প্ৰজন্মই এইবোৰ জোঁট চপাই ল’বলৈ নিবিচাৰে।”

একগোট হৈ এনেকৈ কাম কৰিবলৈ অহা প্ৰতিগৰাকী মহিলাই দিনে ৫০০ টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু বিক্ৰী হোৱা সামগ্ৰীৰ পইচা ভিডিবিৰ কৰপাচ ফাণ্ডলৈ যায়। তেওঁলোকৰ উপাৰ্জনেৰে এই ষ্টুডিঅ’ বনোৱা কথাটোক লৈ তেওঁলোক গৌৰৱান্বিত।

মহিলাসকলে কয় যে নাগা সমাজত একগোট হৈ থকাটোৱে মূলমন্ত্ৰ আৰু সামূহিক ব’ৰ্ড এখনৰ অংশ হ’ব পৰাটো দায়িত্বৰ কাম হিচাপে ধৰা হয় আৰু ই সম-প্ৰতিনিধিত্বৰো সুযোগ প্ৰদান কৰে।

যোৱাবছৰ তেওঁলোকে এই পুঁজি ব্যৱহাৰ কৰি হাইৱেৰ কাষত এটা চাৰিকোঠলীয়া ঘৰ বনাইছিল। তাত তেওঁলোকে পাচলি আৰু গাঁৱত উত্পাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰে। আগতে এই পুঁজিৰ পইচাৰে গাঁৱৰ উন্নয়নৰ বাবে সৰু-সুৰা কাম কৰা হৈছিল। এনেকৈ গাওঁখনৰ নামত কিবা এটা কৰাৰ সুযোগ তেওঁলোকে পাইছিল।

থিয়ামংলা আইতাকহঁতৰ পৰা পোৱা এই শিল্পক লৈ বৰ আৱেগিক। সৰুতে আইতাকক সহায় কৰি দি তেওঁ এই শিল্প আয়ত্ত কৰিছিল। “শিক্ষা জৰুৰী, সেই কথা ঠিকেই। কিন্তু আমি যদি হাতেৰে কিবা এটা সৃষ্টি কৰিব পাৰো, আৰু তাৰ পৰা উপাৰ্জন কৰিব পাৰো, চলিব পাৰো, সেয়াও জৰুৰী,” তেওঁ কয়।

অনুবাদ: পংকজ দাস