বনৰ মাজৰ পুথিভঁৰালৰ কাহিনীটো পুনশ্চ

বুঢ়া মানুহজন চকীখনৰ পৰা উঠিল। তিৰুবনন্তপুৰমৰ শিক্ষাৰ্থী আৰু আন দৰ্শকে তেওঁ থিয় হৈ অভিবাদন জনোৱাত তেওঁ আৱেগিক হৈ পৰিছে। চকুৰে আনন্দৰ চকুলো নিগৰিছে। তেওঁৰ বাবে এক অভূতপূৰ্ব স্বীকৃতি। এনে এক অনন্য কামৰ বাবে তেওঁ যে জীৱনত কেতিয়াবা এনে স্বীকৃতি লাভ কৰিব, তেওঁ কেতিয়াও ভবা নাছিল। ৯ জানুৱাৰীত চতুৰ্থ কেৰালা বিধানমণ্ডলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থমেলা আৰম্ভ হৈছিল। তাত আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল চিন্নাথাম্বিক। নিজৰ খৰচত কোনোবাই এনেকৈ উপান্ত শ্ৰেণীৰ বাবে পুথিভঁৰাল এটা চলাই থাকিব পাৰে, সেই কথা তেওঁলোকে কেতিয়াও ভবা নাছিল। তাকো কেৰালাৰ অতিকৈ ভিতৰুৱা ঠাইত। ইডুক্কি জিলাৰ এড়ামালাকুড়িত ৰাজ্যখনৰ একমাত্ৰ জনজাতীয় পঞ্চায়তখন আছে আৰু অঞ্চলটোৰ আটাইতকৈ কম শিক্ষাৰ হাৰ বোধকৰো সেইখন পঞ্চায়ততে।

পি.ভি. চিন্নাথাম্বিয়ে এতিয়া ৮৬ বছৰ পাৰ কৰি ৮৭ত ভৰি দিব লৈছে।

বনৰ মাজৰ সেই পুথিভঁৰালটো এতিয়াও আছে। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ ১৫ বছৰ পিছতো।

২০১৪ত যিটো গুমটি আমি পাইছিলো, সেইটো বনৰীয়া হাতীয়ে ভাঙি পেলালে। কিন্তু পুথিভঁৰালটো থাকি গ’ল।

“তেনে কিবা এটা হ’ব বুলি মই জানিছিলো,” চিন্নাথাম্বিয়ে কেএলআইবিএফ-ত আমাক কয়। তেওঁ, মই আৰু কে.এ. চাজি (যিয়ে তেওঁৰ কথাখিনিৰ ভাঙনি কৰি দিছিল)য়ে তেওঁক সম্বৰ্ধনা জনোৱা অনুষ্ঠানটোত অলপ কথা পাতিছিলো। আমি তেওঁক লগ পোৱাৰ সময়তো অৰণ্যখনৰ আৰু জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনে স্থূলচৰ্মী জীৱকেইটাক বাৰুকৈয়ে প্ৰভাৱান্বিত কৰিছিল।

“মই বহুদিন ধৰি এই সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈ আহিছিলো। হাতীবোৰ আৰু বেছি আগ্ৰাসী হৈ পৰিছিল। সিহঁতে পুথিভঁৰালটোত আক্ৰমণ কৰিব নেকি বুলি ভয় খাইছিলো। শেষত ভাবিলো যে তাৰ পৰা যদি আঁতৰি আহো, তেন্তে মোৰ ঘৰটোও এৰি আহিব লাগিব। পুথিভঁৰালটোৱে দিয়া জ্ঞান সুৰক্ষিত কৰাটো বেছি জৰুৰী আছিল।” কিতাপে দিয়া শিক্ষা ব্যাহত হৈ যোৱাটো তেওঁ বিচৰা নাছিল।

সেয়ে তেওঁ কেই কিলোমিটাৰমান দূৰত পুথিভঁৰালটো লৈ গ’ল। অৱশ্যে তেতিয়াও সেয়া এড়ামালাকুড়িৰ হাবিৰ মাজতে আছিল। “মই এৰা সপ্তাহটোতে হাতীয়ে গোটেই ঘৰটো মিনিটতে ভাঙি তচনচ কৰিলে।” কিন্তু তেওঁ গৌৰৱেৰে কয়, “মই আটাইখিনি কিতাপ তাৰ পৰা উলিয়াই আনিব পাৰিলো।” বন নিবাসী হোৱাৰ বাবে তেওঁ বুজিব পাৰিছিল যে ডাঙৰ ডাঙৰ সেই জন্তুকেইটাৰ কিবা এটা হৈছে। সেয়ে হাতীৰ প্ৰতি তিক্ততা তেওঁৰ নাই। কিন্তু ঘৰটো এৰি অহাৰ সিদ্ধান্তটো ঠিকেই আছিল। কিতাপৰ মাজত হাতী ওলাওক, তেওঁ সেয়া বিচৰা নাছিল।

“মই মুলাকুধুৰালৈ উঠি আহিলো,” তেওঁ কয়। “তাত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰিলো। পুথিভঁৰালটো চলাবলৈ ৭ জনীয়া কমিটি এখন গঠন কৰিলো (নিজকে ধৰি)। কাৰণ মইতো সদায় নাথাকিম।”

“শিক্ষাতকৈ বেছি শক্তিশালী জ্ঞান,” তেওঁৰ পুথিভঁৰালটো চলাই ৰখাৰ দৰ্শনৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি তেওঁ দৰ্শকক কয়। “সেয়ে মই পুথিভঁৰালটো চলাই আছিলো।” চিন্নাথাম্বি আহিছেল এটা জনজাতীয় দৰিদ্ৰ ডাঙৰ পৰিয়ালৰ পৰা। তেওঁলোকৰ দুই একৰ খেতিমাটি আছে যদিও সিমানো উৰ্বৰ মাটি নহয়। তেওঁ পৰিয়ালটোক সহায় কৰিবলৈ ৬ম মানতে পঢ়া এৰিছিল। আৰু এতিয়া তেওঁ মুথাভান জনজাতিৰ বাবে এই বিস্ময়কৰ পুথিভঁৰালটো চলায়।

“ইৰুমপুপলমস্থিত ইডুক্কিৰ প্ৰথমখন আদিবাসী স্কুলৰ মই ছাত্ৰ আছিলো,” তেওঁ কয়। “কিছুমানে চতুৰ্থলৈকে পঢ়িলে। মোৰ দৰে কিছুমানে ৬ম মানলৈ পঢ়িলে। কিন্তু মই বিশ্বাস কৰো যে মানুহে আন কিহবাৰ পৰা শিকাতকৈ অধ্যয়নৰ পৰা বেছি শিকিছে।”

“শিশুয়ে পুথিভঁৰালটো ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে,” তেওঁ আমাক ২০১৪ত কৈছিল। আৰু প্ৰমাণো কৰিছিল। তেওঁ বৰ পৰিপাটিকৈ ৰখা পঞ্জীয়ন বহীত দেখা গৈছিল যে পুথিভঁৰালটোৰ ১৬০ খন কিতাপ চলি আছে। কিতাপৰ সংগ্ৰহটোলৈ চাই কিতাপ ধাৰলৈ দিয়াৰ যি অনুপাত, সেয়া দুটা বিশাল পুথিভঁৰালৰ মুৰব্বীয়ে কোৱা মতে সৰু কথা নাছিল।

প্ৰথমে আমি যেতিয়া ২০১৪ত বনৰ মাজৰ পুথিভঁৰাল বুলি এক প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছিলো, তেতিয়া তেওঁৰ তাত ১৬০ খন কিতাপ আছিল। এই প্ৰতিবেদনে কেৰালা আৰু ৰাজ্যখনৰ বাহিৰতো সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু গ্ৰেট বৃটেইনৰ গ্ৰন্থাগাৰিকে সেই প্ৰতিবেদন পুনৰ্প্ৰকাশ কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁৰ পুথিভঁৰালটোলৈ কিতাপো দান কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু কেৰালাৰ মানুহে সেইক্ষেত্রত তেওঁলোকতকৈ আগত থাকিল। চাৰিজন ডেকাল’ৰাই কান্ধত কিতাপ লৈ হাবিৰ মাজেৰে ১৮ কিলোমিটাৰ বাট বাই তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল। তাৰে মাজৰ এগৰাকী আছিল সাংবাদিক, প্ৰয়াত আই.ভি. বাবু যিয়ে আমাৰ সৈতে ২০১৪ত চিন্নাথাম্বিৰ সৈতে প্ৰথমটো সাক্ষাতৰ সময়ত উপস্থিত আছিল। অত্যন্ত আনন্দিত হোৱা চিন্নাথাম্বিয়ে খবৰ পঠিয়ালে, “আৰু বেছি কিতাপ নালাগে। ইয়াত মোৰ থ’বলৈ ঠাই নাই।”

এইফালে কেএলআইবিএফ-ত আমি মুৰলি মাচ (মাষ্টৰ বা শিক্ষক)ক মঞ্চলৈ মাতিছো। চিন্নাথাম্বিৰ অতি প্ৰিয় এইগৰাকী পথ-প্ৰদৰ্শক তেওঁতকৈ ৩১ বছৰে সৰু। মাচ শব্দটো আহিছে মালাইৰায়ন জনজাতিৰ পৰা। শৈক্ষিক দিশত এই জনজাতিটোৱে আন প্ৰায়ভাগকে চেৰ পেলাইছে. এড়ামালাকুড়ি য’ৰ ইৰুপুকাল্লাকুড়িত পুথিভঁৰালটো প্ৰথমে পতা হৈছিল, তাত ২৮ টা চুবুৰী মিলি ২৫০০ৰো কম মানুহ আছে। গোটেই বিশ্বৰ মুথাভান সম্প্ৰদায়ৰ আটাইখিনি তাতেই আছে।

“মুৰলী মাচ এড়ামালাকুড়িলৈ আহিছিল মই অহাৰ এটা বছৰ আগতে,” চিন্নাথাম্বিয়ে কয়। তেওঁ আদিবাসী ল’ৰা-ছোৱালীৰ স্কুল এখনৰ একমাত্ৰ শিক্ষক আছিল। “মই চৰকাৰৰ পৰা আৰু আন আন ঠাইৰ পৰা দুই-এখন কিতাপ পাইছিলো,” মাচে কয়। তেনেকৈয়ে ডাঙৰ পুথিভঁৰাল এটাৰ কথা মনলৈ আহিল। কিন্তু মানুহৰ মনত গ্ৰহণযোগ্যতা আনিবলৈ মুথাভান সদস্য এগৰাকীৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ কয়, “আমাক মুথাভান জনজাতিৰ লোক এজনৰ লাগিছিল।”

তাতেই চিন্নাথাম্বি আহিল।

আৰু বনৰ মাজৰ পুথিভঁৰালটোৰ জন্ম হ’ল।

চিন্নাথাম্বিৰ মাত্ৰ এটাই অনুতাপ। ২০১৪ত যেতিয়া আমি তেওঁক সাক্ষাৎ কৰিছিলো, তেতিয়া তেওঁৰ তাত আমি দেখিছিলো ১৬১ নম্বৰ কিতাপখন। সেইখন আছিল তেওঁৰ আত্মজীৱনী। “সেইখন লিখি উলিয়ালেনে?” আমি সুধিলো। “নাই, পাণ্ডুলিপিটোৰ ২৫ শতাংশ সম্পূৰ্ণ কৰিছিলোহে, তেনেতে তিৰুবনন্তপুৰমৰ সাংবাদিকজনে তেওঁৰ পৰা পাণ্ডুলিপিটো লৈ যায়। লিখি উলিওৱাত তেওঁ সহায় কৰিব বুলি কৈছিল, প্ৰকাশক এজনো বিচাৰিব বুলি কৈছিল।”

“তেওঁক আৰু দ্বিতীয়বাৰ দেখা নাপালো,” তেওঁ দুখেৰে কয়।

কেলআইবিএফ-ৰ দৰে অনন্য এক অনুষ্ঠান গঢ়ি উঠাৰ বাবে আজি তেওঁ এই স্বীকৃতি আৰু সন্মান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। আমি জনাত কেৰালাই একমাত্ৰ ৰাজ্য যাৰ বিধানসভাই সাহিত্য গ্ৰন্থমেলা পাতে। ইয়াত প্ৰতিখন জিলাতে, আনকি কিছুমান তালুকাতো নিজাকৈ সাহিত্য উৎসৱ পাতে। ১৪০ জনৰ প্ৰতিজন বিধায়কক নিজ নিজ সমষ্টিত কিতাপ কিনিবলৈ ৩ লাখ টকাকৈ দিয়ে। কিন্তু সেই টকা তেওঁলোকে সেই গ্ৰন্থ উৎসৱতে খৰচ কৰিব লাগিব। আমি জানিবলৈ পালো যে ভাৰতৰ ১৭০ গৰাকী প্ৰকাশক কেএলআইবিএফ-লৈ আহে। এইবাৰ ২৪০ খন কিতাপৰ বিপণি বহিছে। এসপ্তাহতে দহ কোটিৰ ব্যৱসায় হৈছে। এইখিনি সময়ত বিধানসভাৰ চৌহদৰ আটাইবোৰ দুৱাৰ জনতাৰ বাবে খুলি দিয়া হৈছে। এই সাতদিনত মানুহে সুৰক্ষাৰ সাধাৰণ চেকিঙৰ পিছত বিধানসভা চৌহদৰ বিপণিয়ে বিপণিয়ে ঘূৰি ফুৰিব পাৰে।

আলোচনাচক্ৰ শেষ কৰি আমি দৰ্শক আৰু সাংবাদিকসকলক পাণ্ডুলিপিটো যেনেতেনে বিচাৰি উলিয়াবলৈ অনুৰোধ জনালো। অজ্ঞাত সেই সাংবাদিকজনকো আহ্বান জনালো। চিন্নাথাম্বিয়েও ক’লে যে “আকৌ এবাৰ সেই কামটো আৰম্ভ কৰিবলৈ পালে তেওঁ বৰ সুখী হ’ব।” আৰু এইক্ষেত্রত কিবা সহায় যদি পালেহেঁতেন। কেৰালাখন অনন্য, আমাৰ আলোচনা শেষ নহওতেই তেওঁৰ সহায় কৰিবলৈ মানুহে ইতিমধ্যে শাৰী পাতিলেই।

আৰু হয়তো এদিন গোটেই কাহিনীটো ক’বপৰা যাব। এড়ামালাকুড়ি আৰু তাৰ হাতীবোৰৰ কথা। শিকা আৰু জ্ঞানাৰ্জনৰ প্ৰতি আগ্ৰহী মানুহৰ কথা। কেৰালাৰ চাগে এইটো আটাইতকৈ ক্ষুদ্ৰতম পুথিভঁৰাল, কিন্তু পুথিভঁৰালজন চাগে বিশ্বৰ আটাইতকৈ মহান পুথিভঁৰাল।

১২ বছৰ আগৰ এড়ামালাকুড়িত:

পুথিভঁৰাল? ইডুক্কি জিলাৰ এই হাবিৰ মাজৰ নিৰ্জনতাত? ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰত সাক্ষৰতাৰ ক্ষেত্রত প্ৰথম স্থান অধিকাৰ কৰি অহা এই অঞ্চলটো এতিয়াও অৱশ্যে সাক্ষৰতাৰ দিশত পিছপৰি আছে। ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমখন নিৰ্বাচিত জনজাতীয় গাঁও পৰিষদৰ অধীনস্থ এই গাঁৱত ২৫ ঘৰ মানুহ আছে। এই পৰিয়ালকেইটাৰ বাদে আন কোনো গাঁৱৰ মানুহে কিতাপ ধাৰলৈ নিবলৈ হ’লে এই ঘন হাবিৰ মাজেৰে দীঘলীয়া বাট বুলিব লাগিব। তেনে পৰিস্থিতিত পঢ়ুৱৈ পোৱা যায়নে, মানুহ আহেনে বাৰু?

“হয় আহে,” পি.ভি. চিন্নাথাম্বিয়ে কয়। ৭৩ বছৰ বয়সীয়া এই চিন্নাথাম্বি এগৰাকী চাহ দোকানী, স্প’ৰ্টচ্ ক্লাব সংগঠক আৰু গ্ৰন্থাগাৰিক। এড়ামালাকুড়িৰ পাহাৰীয়া বাটত অৱস্থিত এই সৰু চাহৰ দোকানখনত চাহ, মিক্সাৰ, চানাচুৰ, বিস্কুট, দিয়াশলাই আৰু আন আন সৰু-সুৰা বস্তু পোৱা যায়। কেৰালাৰ আওহতীয়া এই পঞ্চায়তত মুথাভান জনজাতীয় লোকে বসবাস কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ এই বসতিস্থল ঢুকি পাবলৈ মুন্নাৰৰ নিকটৱৰ্তী পেট্টিমুড়িৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিলোমিটাৰ বাট খোজকাঢ়িব লাগিব। তাৰ পৰা আকৌ চিন্নাথাম্বিৰ চাহৰ দোকানখন পাবলৈ আৰু অলপ আগুৱাব লাগিব। তেওঁৰ ঘৰত আমি যেতিয়া উপস্থিত হও, তেতিয়া চিন্নাথাম্বিৰ পত্নী কামৰ বাবে বাহিৰলৈ গৈছিল। তেওঁলোকো মুথাভান সম্প্ৰদায়ৰ।

আমি অলপ আচৰিত হৈয়ে প্ৰশ্ন কৰিলো, “চিন্নাথাম্বি, চাহো খালো। দোকানত কি আছে, সেয়াও চালো। এতিয়া পুথিভঁৰালটো ক’ত আছে কওকচোন।” তেওঁ উজ্জ্বল চকুকেইটাৰে হাঁহি এটা মাৰি আমাক ভিতৰৰ সৰু চুক এটালৈ গ’ল। ঘৰৰ অন্ধকাৰ এটা চুকৰ পৰা দুটা মৰাপাটৰ বস্তা তেওঁ উলিয়ালে। ২৫ কিলোমান চাউল ধৰা বস্তা। দুটা বস্তা মিলি ১৬০ খন কিতাপ। তেওঁৰ পুথিভঁৰালৰ গোটেইখিনি কিতাপ। সেইখিনি তেওঁ বৰ সাৱধানে কঠ এখনত উলিয়ায়। এই কামটো তেওঁ প্ৰতিদিনে নিৰ্ধাৰিত এক সময়ত নিয়মমাফিক কৰি আহিছে।

আমাৰ আঠজনীয়া দলটোৱে হতবাক হৈ কিতাপবোৰ লুটিয়াই চোৱাত লাগিলো। আটাইবোৰেই প্ৰায় অমৰ সাহিত্যকীৰ্তি, কালজয়ী সাহিত্য আৰু ৰাজনৈতিক বিষয়ৰ কিতাপ। ৰহস্য গ্ৰন্থ, বজাৰত পোৱা বেষ্টচেলাৰ বা সস্তা সাহিত্যজাতীয় কিতাপ এখনো নাই। তাত আছে তামিল মহাকাব্য চিলাপ্পাথিকৰমৰ মালায়লম অনুবাদ। ভৈকম মহম্মদ বছীৰ, এম.টি. বাসুদেৱন নায়াৰ, কমলা দাস আদিৰ কিতাপ আছে। এম মুকুন্দন, ললিথাম্বিকা আন্থাৰজানম আৰু অন্যান্য লিখকৰ কিতাপো তাত দেখা গ’ল। মহাত্মা গান্ধীৰ সমসাময়িক থপ্পিল বাচিৰৰ ‘ইউ মেড মি এ কমিউনিষ্ট’ৰ দৰে চৰমপন্থী ভাবধাৰাৰ কিতাপো আছে।

“কিন্তু চিন্নাথাম্বিৰ তাত থকা এনে কিতাপবোৰ কোনোবাই পঢ়েনে?” আমি জানিব বিচাৰিলো। তেতিয়ালৈ আমি বহিছো। আন জনজাতীয় লোকৰ দৰে মুথাভান জনজাতীয় লোকসকলো গভীৰ বঞ্চনাৰ সন্মুখীন হৈ আহিছে। আধাতে শিক্ষা এৰা শিশুৰ সংখ্যা এই জনজাতিৰ মাজত অত্যধিক। আমাৰ উত্তৰত তেওঁ পুথিভঁৰালৰ পঞ্জীয়ন বহীখন উলিয়াই আনিলে। এইখনত বৰ পৰিপাটিকৈ কিতাপ পঢ়িবলৈ নিয়া আৰু ঘূৰাই দিয়াৰ হিচাপ ৰখা হয়। চুবুৰীটোত কেৱল ২৫ টা পৰিয়াল আছে, কিন্তু ২০১৩ত ৩৭ খন কিতাপৰ প্ৰৱিষ্টি তাত আছে। সেয়া মুঠ ১৬০ খন কিতাপৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। ভালেই। পুথিভঁৰালটোত আজীৱন সদস্যপদ ২৫ টকা আৰু মাহে ২ টকা। কিতাপ পঢ়িবলৈ নিলে অতিৰিক্ত পইচা দিব নালাগে। চাহ বিনামূলীয়া। চেনী নিদিয়া চাহ। “মানুহে পাহাৰৰ পৰা ভাগৰুৱা হৈ আহে।” কেৱল বিস্কুট, মিক্সাৰ বা চানাচুৰ আদিৰ দাম দিব লাগে। কেতিয়াবা অতিথিয়ে আকৌ বিনামূলীয়া আহাৰো পাব পাৰে।

কিতাপ নিয়াৰ তাৰিখ আৰু জমা দিয়াৰ তাৰিখ, দাতাৰ নাম আদি যাবতীয়া তথ্য স্পষ্টকৈ পঞ্জীয়ন বহীটোত লিখা আছে। ইল্লাংগোৰ চিলাপ্পাথিকাৰাম কিতাপখন একাধিকবাৰ ধাৰে নিয়া হৈছে। ইতিমধ্যে এইবছৰো ভালেমান কিতাপ ধাৰলৈ নিয়া হৈছে। প্ৰান্তীয় আদিবাসী সমাজৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই নিৰিবিলি জংগলত অত্যন্ত উচ্চমানৰ সাহিত্যচৰ্চা চলিছে। এই ছবি দেখি মনটো প্ৰশান্তিৰে ভৰি পৰে। তাৰ লগতে আকৌ আমাৰ কিছুমানৰ চহৰৰ পৰিৱেশত পঢ়াৰ অভ্যাস নষ্ট হোৱাৰ কথাটো চাগে মনলৈ আহিছে।

আমাৰ দলটো, য’ত প্ৰায় অধিকাংশৰে জীৱিকা লিখা-মেলা, তেওঁলোকৰ অহংবোধ আৰু অলপ খহিল। আমাৰ সংগী, কেৰালা প্ৰেছ একাডেমিৰ সাংবাদিকতা বিভাগৰ তিনি ছাত্ৰৰ এগৰাকী, বয়সত তৰুণ এচ-য়ে কিতাপৰ মাজৰ পৰা এখন ভিন্নধৰ্মী কিতাপ বিচাৰি পালে। আঁচটনা বহীত হাতেলিখা পাতবোৰ তেওঁ লুটিয়াই চালে। বহীটোত একো শিৰোনাম নাই, সেইখন আচলতে চিন্নাথাম্বিৰ আত্মজীৱনী। কিতাপখন লিখা কামটো বেছি আগুৱাব পৰা নাই বুলি কৈ ক্ষমা খোজে চিন্নাথাম্বিয়ে। কিন্তু তেওঁ লিখি আছে। “ঠিক আছে, চিন্নাথাম্বি। আমাক অলপ পঢ়ি শুনাওক।” বেছি দীঘল নাছিল, অসম্পূৰ্ণ যদিও স্পষ্টকৈ লিখা হৈছিল। তেওঁৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক সচেতনতাৰ উন্মেষৰ কথা তাত আছে। লেখা আৰম্ভ হৈছে মহাত্মা গান্ধীৰ মৃত্যুৰ পৰা। তেতিয়া তেওঁৰ বয়স প্ৰায় সাত বছৰ। ঘটনাটোৰ গভীৰ চাপ তেওঁৰ মনত পৰিছিল।

চিন্নাথাম্বিয়ে কয় যে তেওঁ এড়ামালাকুড়িলৈ ঘূৰি আহি পুথিভঁৰাল এটা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল মুৰলি মাচ (মাষ্টাৰ মহোদয়)ৰ পৰা। মুৰলি মাচ এগৰাকী প্ৰবাদপ্ৰতিম পুৰুষ আৰু এগৰাকী শিক্ষক। তেওঁ নিজেও জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ মানুহ আছিল। অন্য এটা জনজাতিৰ। এই পঞ্চায়তৰ বাহিৰত মানকুলাম অঞ্চলৰ তেওঁ বাসিন্তা। নিজৰ জীৱনটোৰ সৰহভাগ সময় তেওঁ মুথাভানসকলৰ সৈতে আৰু তেওঁলোকৰ বাবে কাম কৰাৰ উদ্দেশ্যেই উৎসৰ্গা কৰিছে। চিন্নাথাম্বিয়ে কয়, “মাচেই মোক এই বাট দেখুৱাইছে,” একো বিশেষ লেখত ল’বলগীয়া কাম কৰা বুলি মনত ভাব নৰখা চিন্নাথাম্বিয়ে কয়।

২৮ টা চুবুৰীৰ মাজত এই এড়ামালাকুড়ি চুবুৰীটোৰ জনসংখ্যা ২৫০০ৰো কম। মোটামুটিভাবে গোটেই জগতখনৰ মুথাভান জনগোষ্ঠীৰ মানুহ ইয়াতেই আছে। এশমান মুথাভান লোক থাকে ইৰুপ্পুকাল্লাকু়ড়িত। এড়ামালাকুড়িখনে প্ৰায় এশ বৰ্গকিলোমিটাৰ অৰণ্য আগুৰি আছে, গোটেই ৰাজ্যখনৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন ভোট এইখন পঞ্চায়তত। খুব বেছি ১৫০০ ভোট হ’ব। যি বাটে আমি ঘূৰি যোৱাৰ কথা আছিল, সেই বাট আমি এৰিবলগীয়া হ’ল। বনৰীয়া হাতীৰ দল এটা তামিলনাডুৰ ভালপাৰাইলৈ চমু বাট পোনোৱাৰ বাবে আমি আমাৰ বাট সলনি কৰিবলগীয়া হ’ল।

অৱশ্যে চিন্নাথাম্বি ইয়াতেই থাকিব, পৃথিৱীৰ নিৰ্জনতম এই পুথিভঁৰালটি চলাই থাকিব। দৰিদ্ৰ পঢ়ুৱৈক চিন্তাৰ খোৰাক যোগাবলৈ তেওঁ পুথিভঁৰালটো জীয়াই ৰাখিব। তেওঁলোকৰ বাবে সাজু ৰাখিব চানাচুৰ আৰু দিয়াশলাই। ইফালে আমাৰ হৈ-হাল্লাপ্ৰিয় দলটি নীৰৱে উভতিছে। চিন্নাথাম্বিৰ সৈতে এই সাক্ষাতে সকলোৰে মনত গভীৰভাৱে ৰেখাপাত কৰিছে। আমাৰ চকু সন্মুখৰ কঠিন বাটত। কিন্তু মন তেতিয়াও সেই অসাধাৰণ গ্ৰন্থগাৰিক পি.ভি. চিন্নাথাম্বিৰ পুথিভঁৰালত।

অনুবাদ: পংকজ দাস