ನೋವನ್ನೇ ಬಾಚಿ ಉಣ್ಣುತ್ತಿರುವ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಹಿರಿಯ ಜೀವ

ಅಮರಜೀತ್ ಕೌರ್ ಒಂದಷ್ಟು ದೂರ ನಡೆದು ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ತಲೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ತಸ್ಲಾ - ಲೋಹದ ಪಾತ್ರೆ - ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳ ಕಾಲ ಬೀಳುವ ರೀತಿ ಅತ್ತಿತ್ತ ಅಲುಗಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಎಮ್ಮೆ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಸುರಿಯುವ ಸ್ಥಳವಾದ ರೂಡಿ (ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಂಡಿ) ಕಡೆ ನಡೆಯತೊಡಗಿದರು. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಅವರು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ 10-12 ಕೇಜಿಗಳಷ್ಟು ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈಗ ಅವರಿಗೆ 72 ವರ್ಷ. ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಭಾರ ಹೊರುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇಂದು ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ತಲೆ ಮೇಲಿರುವ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ ಎದೆಯಲ್ಲಿನ ನೋವೇ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವೆನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಕುರಿತು ನಾನು ಕೇಳಿದ ಮುಗ್ಧ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದು ಅಮರಜೀತ್‌ ಅವರನ್ನು 24 ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ನೆನಪುಗಳ ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಸೆಳೆದೊಯ್ಯಿತು. “ಉನ್ಹಾನ್‌ ದಸ್ಯ ಪಟ್ಟಿ ಮೋಡ್‌ ತೇ ತೇರಾ ಮುಂಡಾ ಮರ್‌ ಗಯಾ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ ನಾಲ್‌ [ʼನಿನ್ನ ಮಗ ಪಟ್ಟಿ ಬಳಿಯ ತಿರುವಿನ ತೀರಿಕೊಂಡʼ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು]” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರು ನೆಲದ ಮೇಲಿದ್ದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೆಗಣಿಯನ್ನು ಬಾಚುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಕೈಗಳು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಚಲಿಸಿದವು. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಕ್ಕರಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಅವರ ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಸದ್ದು ಮಾಡತೊಡಗಿದವು. “ಅವನು ರಿಕ್ಷಾ ಎಳೆಯುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಆಗ 18 ವರ್ಷವಷ್ಟೇ ಆಗಿತ್ತು.” ಇದಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಮಗನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆ ಮಗನಿಗೆ ಸಾಯುವಾಗ ಪ್ರಾಯ 18 ವರ್ಷ.

ಈ ಹುಡುಗರ ತಂದೆ 36 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ತೀರಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ದೊಡ್ಡವನಿಗೆ ಆರು ವರ್ಷವಾದರೆ ಚಿಕ್ಕವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು. ಮದುವೆಯಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಅಮರಜೀತ್‌ ಈ ಸಗಣಿ ಸಂಗ್ರಹದ (ಗೋಹಾ ಕುರಾ) ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ಅವರು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು (ಈಗ ಮದುವೆಯಾಗಿದೆ) ಸಾಕಿ ಸಲಹಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸಿದ ದುಃಖದೊಂದಿಗೆ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಾಚಿ ಬಾಚಿ ಹಾಕತೊಡಗಿದರು. ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಸಗಣಿ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಅವರು ಸುಮಾರು 100 ಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಂಡಿಯ ಕಡೆಯ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಾಡುತ್ತಾ ಹೊರಟರು. ಈ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಅವರು ಈ ಕೆಲಸ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದುವರೆಗೆ 20 ಬಾರಿ ಸಗಣಿ ಎತ್ತಿ ಹಾಕಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಡಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಮೆಹ್ರೆ ಸಿಖ್‌ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಸಣ್ಣ ಭೂಮಿಯ ತುಂಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿರದ ಈ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಪಟ್ಟಣದ ಏಳು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಗಣಿ ಬಾಚುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

“ಜಡೋಂ ಮೇ ಡಂಗರಾಂ ದ ಗೋಹಾ ಚುಕ್ಕಣ ಥಲ್ಲೇ ಬೆಹ್ಂದಿ ಆಂ ತಾಂ ಓಹ್ ಅಕ್ಸರ್ ಮೇರೇ ಸಿರ್ ತೇ ಹೀ ಮೂತ್ ದಿಂದಿಯಾಂ ನೇ. ಮೈಂ ರೋಜ್ ರೋಜ್ ಸಿರ್ ನ್ಹೀ ಧೋ ಸ್ಕ್ದಿ ತೇ ಶ್ಯಾಂಪೂ ಸಾಬಣ್ ದಾ ಖರ್ಚಾ ವೀ ನ್ಹೀ ಚುಕ್ಕ ಸ್ಕ್ದಿ. ಇಸ್ ಲಯಿ ಆಹ್ ಲಿಫಾಫಾ ಪಾ ಲೇನಿ ಆಂ [ಸಗಣಿ ಎತ್ತಲೆಂದು ಕುಳಿತರೆ ಎಮ್ಮೆಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಗಂಜಲ ಹುಯ್ದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಶಾಂಪೂ ಅಥವಾ ಸೋಪಿನ ಖರ್ಚು ಭರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ದಿನಾ ತಲೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದೂ ಕಷ್ಟ. ಹೀಗಾಗಿ ತಲೆಗೆ ಈ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಕವರ್‌ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ]” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅಮರಜೀತ್‌ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಪ್ಪು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಚೀಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಆಗಷ್ಟೇ ಆ ದಿನದ ಮೊದಲ ಮನೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದರು. ಅದು 10 ಎಮ್ಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೈತನೊಬ್ಬನ ಮನೆ. ಅಮರಜೀತ್‌ ಅಲ್ಲಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಮನೆಯತ್ತ ನಡೆಯತೊಗಿದರು.

ಬೆಳಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಅವರು ಒಂದು ಲೋಟ ಟೀ ಕುಡಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ದಿನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ 12 ರಿಂದ 13 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಏಳು ಮನೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ನಡುವೆ ಅವರು ಊಟ ತಿಂಡಿಗೂ ವಿರಾಮ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. “ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಎಮ್ಮೆಗಳಿರುವ ಮನೆಗಳವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ 500 ರೂಪಾಯಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಜಮೀನ್ದಾರರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 1,000 ರೂಪಾಯಿ ಜೊತೆಗೆ ಅರ್ಧ ಲೀಟರ್‌ ಹಾಲು ಕೂಡ ಸಿಗುತ್ತದೆ.”

ಅವರು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು 30ರಿಂದ 35 ಎಮ್ಮೆಗಳ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಾಚಿ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. “ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಪಾದನೆಯಿದ್ದ ತಿಂಗಳು 3,500 ರಿಂದ 4,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಗಳಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ.” ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತರನ್‌ ತಾರನ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. “ಚಳಿಗೆ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜನರು ಅವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಅಗತ್ಯ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಳಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಏಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮೂರು ಗಂಟೆಗೆಲ್ಲ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ದಿನವಿಡೀ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಲೋಕಿಂ ಪೈಸೇಂ ಇನ್ ಭರ್ದೇ ಕಮ್ ಭಾವೇಂ ಪೂರಾ ದಿನ್ ಕರೌಂದೇ ರಹನ್ [ಜನರು ಹಣ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಾನು ದಿನ ಪೂರ್ತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ]” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಮರಜೀತ್

ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹಣ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಣೆಯೊಂದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದ ಹಣ ಅವರ ಬದುಕು ನಡೆಸಲು ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮರಜೀತ್‌ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ. ತನ್ನ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ತಾನೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅಡುಗೆಯನ್ನೂ ತಾನೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಸಿ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. “ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕೇಜಿಗೆ ಎರಡು ರೂಪಾಯಿಯಂತೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ದರದಲ್ಲಿ [ವಿಧವೆಯರ ಕೋಟಾದಡಿ] ಏಳು ಚೀಲಗಳಷ್ಟು ಗೋಧಿ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು” ಎಂದು ಅಮರಜೀತ್‌ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗಳು 50 ವರ್ಷದ ಬಲ್ವಿಂದರ್ ಕೌರ್ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಈಗಿನ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಗೋಧಿ-ಬೇಳೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ.

ಅಮರಜೀತ್‌ ನೀಲಿ ಕಾರ್ಡನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ (ಪಿಡಿಎಸ್) ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ದರದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 2022ರಿಂದ ಪಂಜಾಬಿನ ಭಗವಂತ್ ಮಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಿಡಿಎಸ್ ಯೋಜನೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಡೆ ನೀಡಿದೆ. 2026ರಲ್ಲೂ ಅವರಿಗೆ ಈ ತನಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗರೀಬ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಅನ್ನ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅವರಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ 15 ಕಿಲೋ ಗೋಧಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. “ಇಷ್ಟು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ದಿನ ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯ?” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಮರಜೀತ್‌ ಕೌರ್.‌ ಈ ನಡುವೆ ಅವರಿಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ವೇತನವಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ 1,500 ರೂಪಾಯಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಕೂಡಾ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಕೇಳತೊಡಗಿದೆ. ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, “ನನ್ನ ನೋವಿನ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ನೋಡಿರಿ” ಎಂದರು. ಮನೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿದ್ದರೂ ಅವರು ಅತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿಲ್ಲ. “ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಜಾತಿಯ ನಮಗೆ ಯಾರು ತಾನೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ? ಇನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋದರೆ ಆಪರೇಷನ್ ಮಾಡಲು ನೆಪ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ [ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ನೋವೇನೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಮರಜೀತ್‌ ಅವರಿಗೆ ಈಗೀಗ ಹೆಚ್ಚು ಉಣ್ಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ದುರ್ಬಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ನೀವು ಯಾಕೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, “ನಡೆಯದೆ ಇನ್ನೇನು ಮಾಡುವುದು? ರಿಕ್ಷಾಕ್ಕೆ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಣವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಹೊಂಚುವುದು?” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರು ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಕಿರಿಕಿರಿಗೆ ಒಳಗಾದಂತೆ ಮುಖ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

“ಮೇ ಪಢಿ-ಲಿಖಿ ನಹೀಂ ನಾ ಇಸೇ ಕರ್ಕೇ ಗೋಹಾ-ಕೋರಾ ಚುಕ್ಕ ರಹೀ ಆಂ. ಕೋಯಿ ಹೊರ್ ಕುಮ್ ಕರ್ನಾ ವಿನಾಹಿ ಆವೂಂದಾ [ನನಗೆ ಓದಲು ಬರೆಯಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಸಗಣಿ ಬಾಚುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಭವ ಬೇಕು]. ರೈತರು ಮೈಕೈ ಗಟ್ಟಿಯಿರುವವರನ್ನೇ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಅವರ ಬಳಿ ಕೆಲಸ ಕೇಳಿದರೆ, ʼಮಾತಾ ತೂ ಘರ್‌ ಬೆಹ್‌ [ಅಜ್ಜಿ, ನೀನು ಮನೇಲಿರು]ʼ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಮಗೆ ಸ್ವಂತ ಭೂಮಿ ಇಲ್ಲ, ನನ್ನ ಅತ್ತೆ ಮನೆಯ ಕಡೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನನ್ನ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಮನೆಯ ಕಡೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.” ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಶಾಮ್ಲಾತ್ [ಊರಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂಮಿ] ಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಳವಳಿ ಇನ್ನೂ ತರನ್ ತಾರನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಲಿತರನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ. ಅಂತಹದ್ದೊಂದು ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುವ ತನಕ ಅಮರಜೀತ್‌ ಅವರಿಗೂ ಕಾಯುವುದರ ಹೊರತಾಗಿ ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಯಿಲ್ಲ.

“ಮೇ ಭೀ ಬುಢಾಪೇ ಚ್ ಆರಾಮ್ ಕರ್ನಾ ಚಾಹುಂದೀ ಹಾಂ ಪರ್ ಜೇ ಮೈಂ ಬೆಹ್ ಗಯಿ ತಾಂ ಮರ್ ಜಾಂವುಗೀ. [ನನಗೂ ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಆರಾಮವಾಗಿ ಬದುಕುವ ಆಸೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ ಹೋದರೆ ಬದುಕುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಮರಜೀತ್.

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.