വെറുപ്പിൻ്റെ അതിർത്തിരേഖകൾ

“ആ മുള്ളുവേലി കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാം അവസാനിക്കുന്നതായി തോന്നി. എൻ്റെ ജന്മനാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാൻ കഴിയുമെന്ന് ഞാൻ കരുതിയതല്ല. എൻ്റെ പിതാമഹൻ്റെ അച്ഛൻ ജീവിച്ചിരുന്നത്, ഇവിടെ ഈ മുർഷിദാബാദിലാണ്. എൻ്റെ മുത്തശ്ശി ജീവിച്ചിരുന്നതും ഭഗവാൻഗോല ബ്ലോക്കിലെ ഈ ഗ്രാമത്തിലാണ്. അവിടെയാണ് ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ വീടുള്ളത്.”

ബലിയ ഹസെൻനഗറിലെ വീട്ടിലിരുന്ന് മുർഷിദാബാദിലെ തൻ്റെ കുടുംബത്തിൻ്റെ വേരുകളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ 36 വയസ്സുള്ള മെഹബൂബ് ഷെയ്ഖ് പ്രത്യക്ഷമായിത്തന്നെ ഭയചകിതനായിരുന്നു. ‘ബംഗ്ലാദേശി നുഴഞ്ഞുകയറ്റക്കാരൻ’ എന്ന് മുദ്രകുത്തി അതിർത്തിക്കപ്പുറത്തേക്ക് ആട്ടിയകറ്റപ്പെട്ടിട്ട് ഒരു മാസമാവുന്നതേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളു.

എൻ്റെ കൈയ്യിലുണ്ട്. നന്നായി അദ്ധ്വാനിച്ചാണ് ഞാൻ കുറച്ച് സ്ഥലം വാങ്ങിയതും. എന്നെ ബംഗ്ലാദേശി എന്ന് അവർക്കെങ്ങിനെ വിളിക്കാനാവും?” ആ കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളി ചോദിക്കുന്നു.

മഹ്ബൂബ് ഒറ്റയ്ക്കല്ല. മുർഷിദാബാദിൽനിന്ന് രാജ്യത്തിൻ്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിലെത്തിയ കുടിയേറ്റക്കാർ - നിർമ്മാണത്തൊഴിലാളികൾ, വീട്ടുജോലിക്കാർ, വഴിയോരക്കച്ചവടക്കാർ - എല്ലാവരും ഇതേ ചോദ്യമാണ് ചോദിക്കുന്നത്: ഞങ്ങളുടെ ജില്ലയിലെ ബംഗാളി സംസാരിക്കുന്ന മുസ്ലിം കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിലിട്ട് ഉപദ്രവിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്?

“ഇന്നുവരെ, ഞങ്ങളുടെ ഇന്ത്യൻ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ച് ആരും ഒരു ചോദ്യവും ഉന്നയിച്ചിരുന്നില്ല,” ദില്ലിയിലെ ഒരു വീട്ടുജോലിക്കാരിയും, കാൻഡിയിലെ ഗോകർണ എന്ന ഗ്രാമത്തിലെ താമസക്കാരിയുമായ 52 വയസ്സുള്ള ബിശാഖ മൊണ്ടാൽ (യഥാർത്ഥ പേരല്ല) പറയുന്നു. “എന്നാലിന്ന്, ബംഗാളി മുസൽമാൻ ജോലിക്കാരെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ബഹളം തുടങ്ങിയതോടെ, ഞങ്ങൾക്ക് ഭയം തോന്നുന്നു.” കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടായി ദില്ലിയിൽ ഒരു വീട്ടിൽ ജോലി ചെയ്യുകയാണ് അവർ. അഞ്ച് വീടുകളിൽ ജോലി ചെയ്ത്, മാസത്തിൽ 25,000 രൂപ സമ്പാദിക്കുന്നുണ്ട് അവർ. വോട്ടർ കാർഡും, റേഷൻ കാർഡും, ആധാർ കാർഡും, ദില്ലിയിലെ വീട്ടഡ്രസ്സുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുമുള്ള ഒരു സ്ത്രീയാണ് അവർ.

ബ്രിട്ടീഷുകാർ അവരുടെ തലസ്ഥാനം കൊൽക്കൊത്തയിലേക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ, അവിഭക്ത ബംഗാളിൻ്റെ ഭരണസിരാകേന്ദ്രമായിരുന്ന മുർഷിദാബാദ് ഒരിക്കൽ ഒരുകാലത്ത് സമ്പദ്സമൃദ്ധമായിരുന്നു. 2025 മേയ് വരെ, ഇവിടെനിന്നുള്ള 4 ലക്ഷം തൊഴിലാളികൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിൻ്റെ മൈഗ്രൻ്റ് വർക്കേഴ്സ് വെൽഫയർ സ്കീമിൽ (കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളി ക്ഷേമപദ്ധതി) രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. (അത്ഭുതമെന്ന് പറയട്ടെ, ഈ എണ്ണം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രേഖ സർക്കാരിൻ്റെ സൈറ്റിൽനിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു). എന്നാൽ, മുർഷിദാബാദിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒരു ദശലക്ഷം തൊഴിലാളികളുണ്ടെന്നാണ് വിവിധ കുടിയേറ്റ സംഘടനകളുടെ സ്വതന്ത്രമായ കണക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. “സർക്കാർ രേഖകളിലൊന്നും നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല..യഥാർത്ഥത്തിൽ, അസംഖ്യം കുട്ടികളും തൊഴിൽ തേടി എല്ലാ ദിവസവും ഇവിടെനിന്ന് പുറംനാടുകളിലേക്ക് പോവുന്നുണ്ട്,” സംസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിലെ, പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥൻ പറയുന്നു.

മെഹ്ബൂബിൻ്റെ ഇളയ സഹോദരൻ 33 വയസ്സുള്ള മുജിബർ ഷെയ്ഖും 60കളുടെ തുടക്കത്തിലെത്തിയ അച്ഛൻ ഹൊസൈൻ ഷെയ്ക്കും കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളായി ജോലി ചെയ്തവരാണ്. ഹൊസൈൻ ഇപ്പൊഴും കൊൽക്കൊത്തയിൽ കല്ലാശാരിയായി ജോലി ചെയ്യുന്നു. ഇപ്പോൾ ഡ്രൈവറായി ജോലി ചെയ്യുന്ന മുജിബർ, ദില്ലിയിലും മുംബൈയിലും മെഹ്ബൂബിൻ്റെ കൂടെ കല്ലാശാരിപ്പണിക്ക് പോയിരുന്നു. ദാരിദ്ര്യവുമായുള്ള നിരന്തരമായ ഏറ്റുമുട്ടലായിരുന്നു തങ്ങളുടെ കുട്ടിക്കാലമെന്ന് ആ സഹോദരന്മാർ ഓർമ്മിക്കുന്നു. “മറ്റുള്ളവരുടെ ആടുകളെ മേയ്ച്ചുനടന്ന ഒരു കാലമുണ്ടായിരുന്നു. ഞാനധികം പഠിച്ചിട്ടൊന്നുമില്ല. ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കുടുംബമായിരുന്നു ഞങ്ങളുടേത്. കുട്ടിക്കാലംതൊട്ടേ ദാരിദ്ര്യംകൊണ്ട് വലഞ്ഞിരുന്നു ഞാൻ,” മെഹ്ബൂബ് പറയുന്നു.

17 വയസ്സിൽ ജീവിക്കാനൊരു തൊഴിൽ തേടി, ആശാരിപ്പണിയിൽ തനിക്ക് കിട്ടിയ വൈദഗ്ദ്ധ്യവുമായി മെഹ്ബൂബ് പുറത്തേക്ക് പോയി. ദില്ലി, പഞ്ചാബ്, തമിഴ് നാട്, രാജസ്ഥാൻ തുടങ്ങിയ പല സ്ഥലങ്ങളിലും ജോലി ചെയ്ത അദ്ദേഹത്തിന്, തൊഴിലിടങ്ങളിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഈ അവസ്ഥ ഗുരുതരമായി തോന്നുന്നു. ദുർബ്ബലമായ കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, അദ്ദേഹത്തെപ്പോലുള്ള നിരവധി കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളെ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് കയറ്റിവിടുന്ന വാർത്തകളും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളും പുറത്തുവരുന്നുണ്ട്.

സംശയത്തിൻ്റേയും അവിശ്വാസത്തിൻ്റേയും ഒരു അന്തരീക്ഷമാണുള്ളത്. ഇതിൽ അത്ഭുതമില്ല. കഴിഞ്ഞ ഒരു കൊല്ലത്തിലധികമായി, കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളുടെ ക്രമസമാധാന ഏജൻസികൾ അവർക്കുനേരെ തിരിഞ്ഞിരിക്കുകയാണ്. “ഞങ്ങളുടെ പേരുകൾ നിങ്ങളുടെ പേരുകൾപോലെയല്ല. അതിൻ്റെ പേരിലാണ് ഞങ്ങളെ അപമാനിക്കുന്നത്,” മുജിബർ ഞങ്ങളോട് പറയുന്നു. കഴിഞ്ഞ ഒരു കൊല്ലമായി, പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ മുസ്ലിം കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളെ ‘ബംഗ്ലാദേശികൾ,’ ‘റോഹിംഗ്യ,’ ‘ഗുസ്പെട്ടിയ’ (നുഴഞ്ഞുകയറ്റക്കാർ)’ ‘അനധികൃതർ,’ എന്നൊക്കെയുള്ള പേരുകളിൽ മുദ്രകുത്തി തടവിലാക്കുകയാണ്.

ഭാഷ, മതം, ജാതി, പ്രാദേശിക സ്വത്വം എന്നിവയുടെയൊക്കെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടായി രാജ്യത്ത് പടരുന്ന വെറുപ്പിനെക്കുറിച്ച് അവർ സംസാരിച്ചു. അതാണ് ഇന്നത്തെ പാരമ്യത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചത്. മുസ്ലിം കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളാണ് ഏറ്റവുമധികം ദുർബ്ബലരായ വിഭാഗം. മതമൗലികവാദികളും രാഷ്ട്രീയക്കാരും പരത്തുന്ന വിദ്വേഷപ്രസംഗങ്ങളുടെ തിക്തഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നത് അധികവും അവരാണ്.

“ജീവിതമാണോ, ജോലിയാണോ വേണ്ടത് എന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു ഞങ്ങൾ” ദിയാർജലി ബഗിച്ചയിലെ ആളുകൾ ഈ റിപ്പോർട്ടറോട് പറഞ്ഞു. ഉത്തർ പ്രദേശിലെ കാൺപുരിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഭർത്താവ് റഫീക്കുൽ ഇസ്ലാമിൻ്റെ കാര്യം ഓർത്ത് തീ തിന്നുകയാണ്, അയാളുടെ ഭാര്യ 32 വയസ്സുള്ള നജ്മ ബീബി. തേക്കാത്ത ഒരു ഇരുമുറി ഇഷ്ടികവീട്ടിലാണ് അവർ താമസിക്കുന്നത്. “ഫോൺ വിളിക്കുമ്പോൾ മൂപ്പർ എടുത്തില്ലെങ്കിൽ എനിക്ക് ആധിയാണ്,” അവർ പറയുന്നു.

കുടുംബത്തോടൊപ്പം ജൂണിൽ ഈദ് അൽ അധ ആഘോഷിക്കാൻ ഈ കഴിഞ്ഞ മേയ് മാസം മെഹ്ബൂബ് ബലിയ ഹസൻനഗറിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി. അവരുടെ രണ്ട് നില ഇഷ്ടികവീട് വർഷങ്ങളെടുത്ത്, ആ കല്ലാശാരിമാരുടെ കുടുംബം സ്വയം നിർമ്മിച്ചതാണ്. അഞ്ച് മുറികളും, താഴെ, ഭാവിയിൽ ഒരു കട നിർമ്മിക്കാനുള്ള സ്ഥലവുമുണ്ട് വീട്ടിൽ. മെഹ്ബൂബും 30 വയസ്സുള്ള ഭാര്യ സുർന ബീബിയും മൂന്ന് മക്കളും താമസിക്കുന്ന ഭാഗത്തിൻ്റെ ഇരുവശത്തും തേപ്പ് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. 16 വയസ്സുള്ള മൂത്ത മകൻ ബകുൾ ഷെയ്ഖ് പഠിപ്പ് ഇടയ്ക്കുവെച്ച് നിർത്തി, അടുത്തുള്ളൊരു കടയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു. 12-ഉം 7-ഉം വയസ്സുള്ള ഇളയ ആൺകുട്ടികൾ രണ്ടുപേരും – സാഗർ ഷെയ്ക്കും, രെഹാൻ ഷെയ്ക്കും – സമീപത്തുള്ള സ്കൂളിൽ പഠിക്കുന്നു. മെഹ്ബൂബിൻ്റെ തിരിച്ചുവരവും പരിശുദ്ധ ഖുർബാനിയും പ്രമാണിച്ച്, ആടിനെ അറക്കാനുള്ള ഒരുക്കങ്ങളിലായിരുന്നു കുടുംബം.

അത് നടന്നില്ല. “താനെയിലെ നിർമ്മാണ സൈറ്റിൽനിന്ന് വിളികൾ വന്നുകൊണ്ടിരുന്നു, തിരിച്ചുചെല്ലാൻ ആവശ്യപ്പെട്ട്”. പെരുന്നാൾ ആഘോഷിക്കാൻ കുടുംബത്തെ നാട്ടിൽ ഒറ്റയ്ക്കാക്കി, മെഹ്ബൂബ് മഹാരഷ്ട്രയിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി.

ജൂൺ 9-ന്, അയൽവക്കത്തെ ഒരു കടയിൽ ചായ കുടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ്, വിശദീകരണങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ പൊലീസ് അയാളെ താനെയിലെ മീരാ റോഡിലുള്ള ശ്രീ.എൽ.ആർ. തിവാരി കൊളേജ് ഓഫ് എൻജിനീയറിംഗിനടുത്തുള്ള അവരുടെ ഔട്ട്പോസ്റ്റിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയത്. രാത്രി അയാളെ മീര റോഡ് പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, പൗരത്വം തെളിയിക്കാനുള്ള രേഖകൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു.

“‘നീ ബംഗ്ലാദേശിയല്ലേ?’ ഓഫീസർമാർ എന്നോട് ഹിന്ദിയിൽ ചോദിച്ചു. ഞാൻ പറഞ്ഞു, ‘ഞാൻ പശ്ചിമ ബംഗാളിൽനിന്നാണ്’ എൻ്റെ ആധാർ കാർഡും പാൻ കാർഡും അവരെ കാണിച്ചു. അപ്പോൾ അവർ പറഞ്ഞു, ‘ഓ, ഇതൊക്കെ പൈസ കൊടുത്താൽ കിട്ടുന്നതല്ലേ’ എന്ന്,” മെഹ്ബൂബ് ഈ റിപ്പോർട്ടറോട് പറഞ്ഞു.

എങ്ങിനെയൊക്കെയോ അയാൾ, രഹസ്യമായി ബലിയ ഹസൻനഗറിലെ തൻ്റെ കുടുംബവുമായി ഫോണിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു. അവർ മൊഹിഷ്സ്ഥലിയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, ആവശ്യമായ എല്ലാ രേഖകളും മീരാ റോഡ് പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലേക്ക് അയച്ചു. “നാല് ദിവസത്തോളം, ഞാൻ കഠിനമായ മാനസികപീഡ അനുഭവിച്ചു. പകൽസമയത്ത് അവർ എന്നെ സ്റ്റേഷൻ്റെ പുറത്തിരുത്തി, രാത്രിയിൽ ഒരു പൊലീസ് ക്യാമ്പിലും.”

മീരാ റോഡിലെ പൊലീസുകാർ തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയെ ന്യായീകരിക്കുകയാണ്. “ഞങ്ങൾക്ക് തെറ്റൊന്നും പറ്റിയിട്ടില്ല” എന്ന് സീനിയർ ഇൻസ്പെക്ടർ മേഘ്ന ബുരാദെ സൂചിപ്പിച്ചു. ഒരു പൊലീസ് കമ്മീഷണറുടെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ചാണ് മെഹ്ബൂബിനേയും മറ്റ് ചിലരേയും തടഞ്ഞുവെച്ചതെന്നും അവർ സൂചിപ്പിച്ചു.

എന്നാൽ, മെഹ്ബൂബിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ജൂൺ 13 ഒരു ദുസ്വപ്നമായി മാറി.

“ആ ദിവസം ചുറ്റിലും വലയുള്ള ഒരു വലിയ പൊലീസ് വാനിൽ ഞങ്ങളെ കുത്തിനിറച്ചു. മുമ്പിലും കുറേ കാറുകളുണ്ടായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ വലിയ ഏതോ നേതാക്കളോ മന്ത്രിമാരോ ആണെന്ന മട്ടിൽ. ഒടുവിൽ, കാർ പനവേലിൽ ഏതോ സെക്യൂരിറ്റി ക്യാമ്പിൻ്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു,” മെഹ്ബൂബ് പറയുന്നു.

ജൂൺ 14-ന് ഇതേ വണ്ടിയിൽ, മെഹബൂബടക്കം ഏകദേശം 30 ആളുകളെ പുണെ വിമാനത്താവളത്തിലെത്തിച്ചു. 2 മണിക്ക് അവരെ ധൃതിയിൽ വിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങിയപ്പോൾ, തങ്ങൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ബാഗ്ഡോഗ്ര വിമാനത്താവളത്തിലാണെന്ന് മെഹ്ബൂബ് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. “അവർ തലെയെണ്ണി, ഞങ്ങളെ ചെറിയ സംഘങ്ങളാക്കി തിരിച്ചു. ക്രിമിനലുകളുടെ എണ്ണമെടുക്കാറുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിരുന്നു. പക്ഷേ ഞങ്ങളെ എന്തിനാണ് ആ വിധത്തിൽ എണ്ണുന്നത്? സംശയം വളരാൻ തുടങ്ങി...” എയർപോർട്ടിൽനിന്ന് അവരെ സിലിഗുരി ബി.എസ്.എഫ് ക്യാമ്പിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയും അവിടെനിന്ന്, അജ്ഞാതമായ ഒരു ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.

“വാഹനം 5-6 മണിക്കൂർ നേരം എവിടെയും നിർത്താതെ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഒരു കാടിൻ്റെ നടുവിലുള്ള ചെറിയൊരു ബി.എസ്.എഫ് ക്യാമ്പിൽ ഞങ്ങളെ ഇറക്കി. കുറച്ച് ഉദ്യോഗസ്ഥർ വന്ന് ഞങ്ങളോട്, “എവിടെനിന്ന് വരുന്നു” എന്ന് ചോദിച്ചു. ഞാൻ എൻ്റെ മേൽവിലാസം പറഞ്ഞു. ഉടനെ തുടങ്ങി, മാരകമായ പ്രഹരം. ബുള്ളറ്റ് നിറച്ച തോക്കുകൊണ്ട് കഴുത്തിലമർത്തുകപോലും ചെയ്തു. ബി.എസ്.എഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഞങ്ങളുടെ ഫോട്ടോ എടുത്തു. എന്നിട്ട്, കാട്ടിലൂടെ നടക്കാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.

“എങ്ങോട്ട് പോണം? എങ്ങിനെ? ഞങ്ങൾക്കൊരു രൂപവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ബി.എസ്.എഫുകാരുടേയോ ബി.ജി.ബി.ക്കാരുടേയോ (ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ ബോർഡർ ഗാർഡ്) കണ്ണിൽപ്പെട്ടാൽ അവർ അപ്പോൾ വെടിവെക്കും. ഭയം ഗ്രസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഒരു രാത്രിക്ക്, ആ കാട് ഞങ്ങളുടെ ഒളിത്താവളമായി,” ഭയന്ന് വിറങ്ങലിച്ച മെഹ്ബൂബ് ഓർത്തെടുക്കുന്നു.

രാവിലെയായതോടെ മാനസികസംഘർഷം വർദ്ധിച്ചു. ഏറ്റവുമൊടുവിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചത്, പുണെ എയർപോർട്ടിൽവെച്ചായിരുന്നു. 24 മണിക്കൂറിന് മുമ്പ്. അതിനുശേഷം ഒന്നും കഴിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ല. “തളർന്നുവീണ് മരിക്കുമെന്ന് തോന്നി,” മെഹ്ബൂബ് പറയുന്നു. “ഞങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും മരങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഒരു സംഘമായി ഞങ്ങൾ നടന്നു. 2 മണിക്ക് അടുപ്പിച്ച്, ഒരു ബംഗ്ലാദേശി ജനവാസ കേന്ദ്രത്തിലെത്തി. ഞങ്ങൾ ഇന്ത്യക്കാരാണെന്ന് അവിടെയുള്ളവരോട് പറഞ്ഞു. കുളിയൊക്കെ കഴിഞ്ഞ്, ഭക്ഷണം കഴിച്ചിട്ട് ബാക്കി നോക്കാം എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. അവരുടെ സഹായത്തോടെ, കുടുംബവുമായി ഫോണിൽ ഇമോ ആപ്പ് (അന്താരാഷ്ട്ര ഫോൺകോളുകൾ നടത്താനുള്ള ആപ്പ്) ഉപയോഗിച്ച് സംസാരിച്ചു. ഞാൻ കരയുകയായിരുന്നു. എൻ്റെ ശബ്ദം ഇടറി. ഒന്നും സംസാരിക്കാൻ പറ്റിയില്ല,” മെഹ്ബൂബ് പറഞ്ഞു.

തിരിച്ചുവരാമെന്ന എല്ലാ പ്രതീക്ഷയും മെഹ്ബൂബിന് നഷ്ടപ്പെട്ടു. അതേസമയം, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സഹോദരൻ സിലിഗുരിയിലും റായ്ഗഞ്ചിലും ഓരോ വാതിലും മുട്ടി സഹായമഭ്യർത്ഥിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പഞ്ചായത്തോഫീസ് മുതൽ ജില്ലാ ഭരണകൂടംവരെ, സർക്കാർ തലത്തിലുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥരെപ്പോലും. അങ്ങിനെ ഒടുവിൽ, മെഹ്ബൂബിന് വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്താൻ സാധിച്ചു. “തിരിച്ചെത്തിയതിനുശേഷവും സർക്കാരുദ്യോഗസ്ഥർ (പേരറിയാത്ത ഏതൊക്കെയോ വകുപ്പുകളിലെ) വീട്ടിൽ വന്ന് സ്ഥലത്തിൻ്റെ രേഖകൾ ചോദിച്ചു”

കുറച്ചുകാലമേ ആ ആശ്വാസം നിലനിന്നുള്ളു. പ്രശ്നങ്ങൾ അവസാനിച്ചില്ല. പലായനത്തിൻ്റെ നിവൃത്തികേടുകളെക്കുറിച്ച് മെഹ്ബൂബിൽനിന്ന് ഞങ്ങൾ പിന്നെയും കേട്ടു. “വീട്ടിലിരുന്നാൽ ഒരു വരുമാനവുമുണ്ടാവില്ല. മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പോയാൽ ദിവസവും 800-1,200 രൂപ സമ്പാദിക്കാനാവും. കൂടുതൽ സമയം ജോലി ചെയ്താൽ അധികവരുമാനവും കിട്ടും..”എന്നാൽ, ഭയം ആ ആത്മവിശ്വാസത്തെ തകർത്തു. “പുണെയിലും മുംബൈയിലും താനെയിലും വർഷങ്ങളോളം ഞാൻ കല്ലാശാരിപ്പണി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇങ്ങനെയൊരു അനുഭവമുണ്ടാകുമെന്ന് ഒരിക്കൽപ്പോലും കരുതിയില്ല.”

ഈ റിപ്പോർട്ടറെ കണ്ടപ്പോൾ നസിമുദ്ദിൻ മൊണ്ടാലിന് ദേഷ്യം നിയന്ത്രിക്കാനായില്ല. സർക്കാരിനോടും, ഭരണകൂടത്തിനോടും മാത്രമല്ല, മാധ്യമങ്ങളോടും ദേഷ്യമാണ് മുർഷിദാബാദിലെ ഹരിഹർപാര ബ്ലോക്കിലെ ഈ തൊഴിലാളിക്ക്. ഇന്ത്യൻ അധികൃതരാൽ ബംഗാളിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നസിമുദ്ദീൻ്റെ വീഡിയോ നാട്ടിൽ പ്രചരിച്ചതോടെ, 35 വയസ്സുള്ള ഈ തൊഴിലാളിയെ അന്വേഷിച്ച് ധാരാളം പത്രക്കാർ അയാളുടെ തൊർതിപുർ ഗ്രാമത്തിൽ വാാൻ തുടങ്ങി. “നിങ്ങൾക്ക് ഇതിലെന്ത് കാര്യം. ഞങ്ങൾക്കുനേരെ ഉണ്ടായ ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങളെന്തുകൊണ്ട് എഴുതുന്നില്ല. എന്ത് നാശത്തിനാണ് ഞങ്ങളെ ബംഗ്ലാദേശികളായി മുദ്ര കുത്തുന്നത്. മാധ്യമങ്ങൾ ഇതിനെക്കുറിച്ച് എഴുതേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചു,” അയാൾ പറയുന്നു.

മിക്ക മാധ്യമങ്ങളും ഇക്കാര്യത്തിൽ പുലർത്തുന്ന നിശ്ശബ്ദത നസിമുദ്ദീൻ ആശങ്കപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. വാർത്ത കൊടുക്കുന്നു എന്ന വ്യാജേന ചില പത്രങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്, ബംഗ്ലാ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന മുസ്ലിം തൊഴിലാളികളെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയാണെന്ന് അയാൾ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

“ആട്ടിയോടിക്കൽ” അനുഭവം നസിമുദ്ദീനെ ഞെട്ടിച്ചുകളഞ്ഞു. ഭാര്യയേയും 10-ആം ക്ലാസ്സിൽ പഠിക്കുന്ന കൗമാരക്കാരിയായ മകളേയും വീട്ടിൽ ഒറ്റയ്ക്കാക്കി അന്യസംസ്ഥാനത്ത് ജോലിക്ക് പോകുന്നത് ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു. “ഞാൻ മുമ്പ്, മീര റോഡ് പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. അവിടെ അദ്ദേഹം അറ്റകുറ്റപ്പണിയും കല്ലുപണിയും ചെയ്തിരുന്നു. “ഇപ്പോൾ അതേ സ്റ്റേഷനിലെ പൊലീസുകാർ അർദ്ധരാത്രിക്ക് എൻ്റെ വാടകമുറിയിൽ വന്ന് എന്നെ ‘ബംഗ്ലാദേശി’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. എന്ത് അവസ്ഥയാണിത്?” അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ജനനസർട്ടിഫിക്കറ്റിനെക്കുറിച്ച് മഹാരാഷ്ട്ര പൊലീസ് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചിരുന്നു. “ഞാൻ 35 കൊല്ലം മുമ്പ് ഹരിഹർപാരയിലാണ് ജനിച്ചത്. അവിടെയാണ് എൻ്റെ അച്ഛനും മുത്തച്ഛനുമൊക്കെ ജനിച്ചത്. ആർക്കും ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം കിട്ടിയിട്ടില്ല. അവർ എൻ്റെ ജനന സർട്ടിഫിക്കറ്റും വാങ്ങിയില്ല. ദാരിദ്ര്യം സ്ഥിതി മോശമാക്കി. ചെറിയ ക്ലാസ്സിലെ പഠനംപോലും പൂർത്തിയാക്കാൻ എനിക്കായില്ല,” നസിമുദ്ദീൻ പറയുന്നു.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മീര റോഡിലെ മുറിയിലാണ് നസീമുദ്ദീൻ്റെ സാധനങ്ങളെല്ലാം. കരാറുകാരൻ തരാനുള്ള ബാക്കി ശമ്പളം എങ്ങിനെ മേടിക്കുമെന്ന് അയാൾക്കറിയില്ല. പൊലീസ് പിടിച്ചെടുത്ത മൊബൈൽ ഫോൺ ഇപ്പോഴും തിരിച്ചുകിട്ടിയിട്ടില്ല. “പുതിയൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് ജോലിക്ക് പോകാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. നാലഞ്ച് കൊല്ലം ഒരു സ്ഥലത്ത് ജോലി ചെയ്താൽ കുറച്ച് പരിചയങ്ങളും സൗകര്യങ്ങളുമൊക്കെയുണ്ടാകും. അതൊക്കെ എങ്ങിനെയാണ് ഈ വിധത്തിൽ ഇല്ലാതാക്കുക?” അയാൾ ദേഷ്യത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു.

നസിമുദ്ദീൻ്റെ രണ്ട് സഹോദരന്മാർ കേരളത്തിലും തമിഴ്‌നാട്ടിലും തൊഴിലാളികളായി ജോലി ചെയ്യുന്നു. ബംഗാളി കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ പൊതുവെ സുരക്ഷിതമാണെന്നാണ് ഇവിടെയുള്ള തൊഴിലാളികൾ പറയുന്നത്. മഹാരാഷ്ട്ര, ഗുജറാത്ത്, ദില്ലി തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽനിന്ന് മടങ്ങാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്ന തൊഴിലാളികൾ ഇപ്പോൾ തെക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലാണ് ജോലിക്ക് ശ്രമിക്കുന്നത്.

മുർഷിദാബാദിലെ ബെൽഡംഗ I-ലെ കാസിശാഹയിലുള്ള മിനാറുൽ ഷെയ്ഖിനും, ബർധമാൻ ജില്ലയിലെ മോൺടേശ്വറിലെ മൊസ്തഫ കമാൽ ഷെയ്ഖിനും തൻ്റെ അതേ അനുഭവമുണ്ടായി എന്ന് നസിമുദ്ദീൻ പറയുന്നു. “ജൂൺ 13-ന് ഞങ്ങളെ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് കയറ്റിയയക്കുകയും 15-ന് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു.”

“ഈ അനുഭവത്തിനുശേഷം, പുറത്തേക്ക് പോവുന്നത് അത്ര എളുപ്പമല്ല. എന്നാൽ ഗ്രാമത്തിൽത്തന്നെ നിന്നാൽ (ജോലിയുള്ള ദിവസം എന്നർത്ഥം) 500 രൂപ ദിവസവരുമാനവും, 250 രൂപ ചിലവുമായിരിക്കും ഫലം. മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലാണെങ്കിൽ, ദിവസച്ചിലവ് 300 രൂപയാവുമെങ്കിലും, 800 രൂപ ശമ്പളമുണ്ടാകും. 500 രൂപ കുടുംബത്തിന് അയച്ചുകൊടുക്കാൻ പറ്റും അതുകൊണ്ട് പുറത്തേക്ക് പോവുക മാത്രമാണ് മാർഗം. സ്വന്തം ധൈര്യത്തിൽ അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ജോലിക്ക് പോകേണ്ടിവരും,” നസിമുദ്ദീൻ പറയുന്നു.

സ്ഥിരജോലികൾ മുർഷിദാബാദിൽ തീരെ കുറവാണ്. അത്യാവശ്യം ജീവിച്ചുപോകാനുള്ളവപോലും. എം.ജി.എൻ.ആർ.ഇ.ജി.എ പ്രകാരം വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ട 100 ദിവസത്തെ തൊഴിലുറപ്പുപോലും ഇപ്പൊഴും നിരങ്ങിനീങ്ങുകയാണ്. തൊഴിലെടുക്കുന്നവർക്ക്, കുടിയേറ്റം മാത്രമാണ് ഒരേയൊരു രക്ഷ. വികസനകാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന മുർഷിദാബാദിൽ അധികവും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളാണ്. 2,166 ഗ്രാമങ്ങളിലായിട്ടാണ് അവിടുത്തെ 80 ശതമാനം ആളുകളും ജീവിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തെ 76 ശതമാനം സാക്ഷരതാനിരക്കിനേക്കാളും (സെൻസസ് 2011) കുറവാണ് മൂർഷിദാബാദിലേത്. വെറും 66 ശതമാനം. മൂന്നിൽ രണ്ടും മുസ്ലിങ്ങളാണ്. അതിനാൽത്തന്നെ, വർഗ്ഗപരവും പ്രാദേശികപരവും മതപരവുമായി അവരാണ് നിർബന്ധിതമായ തൊഴിൽ കുടിയേറ്റത്തിന് വിധേയരാവുന്നവരിലധികവും.

ഹബസ്പുർ പഞ്ചായത്തിൻ്റെ കീഴിലുള്ള ദിയാർജാലി ബഗീച്ച എന്ന കോളണിയിലെ സ്ഥിതി ഈ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൻ്റെ ശരിപ്പകർപ്പാണ്. 60 ശതമാനം വീടുകളിലേയും ഒരു അംഗമെങ്കിലും കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളിയാണ്. ഒരിക്കൽ ചുമട്ടുകാരായി ജോലി ചെയ്തിരുന്ന ലതിബുൽ ഹഖ്, ഐനൽ ഹഖ്, രജ്ജാക് ഹൊസൈൻ ഷെയ്ഖ് എന്നിവർ ജോലിയുപേക്ഷിച്ച് ഒഡിഷയിൽ പോയി, വഴിയോരക്കച്ചവടം ചെയ്ത് കൂടുതൽ വരുമാനമുണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്. മഹാജനുകൾ (പലിശപ്പണക്കാർ) അവർക്ക് വീട്ടുസാധനങ്ങളും സ്റ്റേഷനറികളും കടമായി കൊടുക്കാറുണ്ടെന്ന് അവർ ഫോണിൽ പറഞ്ഞു. അവർ ഈ സാധനങ്ങൾ ബൈക്കുകളിലും സ്കൂട്ടറുകളിലുമായി, ഗ്രാമഗ്രാമാന്തരം യാത്ര ചെയ്ത് വിൽക്കുന്നു. കരാറുകാരന് കൊടുക്കാനുള്ളത് കിഴിച്ചാലും ദിവസവും 700-800 രൂപ അവർ സമ്പാദിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരുമിച്ച്, വാടകവീടുകളിലാണ് അവർ കഴിയുന്നത്.

2024 സെപ്റ്റംബർ മുതൽ, നിരവധി ബംഗാളി മുസ്ലിം വില്പനക്കാർ ഒഡിഷയിൽവെച്ച് ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും തടങ്കലിലാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന് ഈ കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളുടെ കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് ദിയാർജാലി ബഗീച്ചയിൽവെച്ച് പറയുകയുണ്ടായി. ബംഗ്ലാദേശിലും മുർഷിദാബാദിലെ സംസർഗഞ്ജിലും ഹിന്ദുക്കൾക്കെതിരേ നടന്ന ആക്രമണങ്ങൾക്ക് പകരമെന്ന പേരിലായിരുന്നു അതെല്ലാം. എന്നാൽ, കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളെ ഏറ്റവുമധികം ഭയപ്പെടുത്തുന്നത്, ഇത്തരം സംഭവങ്ങളിലുള്ള ഒഡിഷ പൊലീസിൻ്റെ ഇടപെടലാണ്.

അവിടെയുള്ള പൊലീസ് ലതിബുൽ ഹഖിൻ്റെ രേഖകളുടെ സാധുത ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ദിയാർജാലി ബഗീച്ചയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടുംബം ഭഗവാൻഗോല പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ്റെ സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇരു പൊലീസ് സ്റ്റേഷനുകളും തമ്മിൽ രേഖകൾ കൈമാറിയപ്പോഴാണ് ലതിബുലും മറ്റുള്ളവരും സ്വതന്ത്രരായത്. എന്നാൽ അവരിപ്പൊഴും ഒഡിഷയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുകയാണ്. “ഞങ്ങളുടെ ഇന്ത്യൻ പൗരത്വ രേഖകൾ പരിശോധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നും ഒരുമാസത്തേക്ക് നാട്ടിൽ പോവരുതെന്നുമാണ് പൊലീസ് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്,” ഝാർസുഗുഡയിലെ ഒരു ക്യാമ്പിൽ നാല് ദിവസം കഴിയേണ്ടിവന്ന ലതിബുൽ ഞങ്ങളോട് ഫോണിൽ പറഞ്ഞു.

മഹാരാഷ്ട്ര, ഒഡിഷ, ഉത്തർ പ്രദേശ്, ദില്ലി തുടങ്ങിയ വിദൂരനാടുകളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന തൊഴിലാളികളുടെ കുടുംബങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലാണ്. ദിയാർജാലി ബഗീച്ചയിൽ ഞങ്ങൾ ഐനൽ ഹഖിൻ്റെ അമ്മ, 60 വയസ്സുള്ള മദീന ബീബിയെ കണ്ടു. ക്ഷീണിതയെങ്കിലും നല്ല കാഴ്ചശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു അവർക്ക്. ഞങ്ങളോട് സംസാരിക്കുമ്പോൾ തഴക്കമുള്ള വിരലുകൾകൊണ്ട് അവർ, സങ്കീർണ്ണമായ രൂപകല്പനകളുള്ള കാന്ത (കൈകൊണ്ട് നെയ്ത കോസടികൾ) നെയ്യുകയായിരുന്നു. 20-ഉം 30-ഉം രൂപ പ്രതിഫലം വാങ്ങി അവർ കോസടികൾ നെയ്തുകൊടുക്കുന്നുണ്ട് ആവശ്യക്കാർക്ക്. ആ തുച്ഛമായ പണംകൊണ്ടാണ് അവർ കുടുംബം പോറ്റുന്നത്. ഒഡിഷയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന മകനും പേരക്കുട്ടിക്കും അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്ന യാതനകൾ പറയുമ്പോൾ അവരുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞൊഴുകുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

“എൻ്റെ മകനും പേരക്കുട്ടിയും ബംഗ്ലാദേശികളാണെന്ന് അവർ പറയുമ്പോൾ എങ്ങിനെ എനിക്ക് സമാധാനമുണ്ടാകും?” മദീന ചോദിക്കുന്നു. “എൻ്റെ രണ്ടാമത്തെ മകൻ ഐനൽ ഹഖും, മൂത്ത മകൻ്റെ രണ്ട് കുട്ടികളും - അമീറും രജ്ജക് ഹൊസൈനും – ഒഡിഷയിലാണ്. നാല് ദിവസമാണ് പൊലീസ് അവരെ തടഞ്ഞുവെച്ചത്. ആ ദിവസങ്ങളിൽ ഞാൻ ഉറങ്ങിയിട്ടില്ല.”

ഐനൽ ഹഖിൻ്റെ ഭാര്യ ഷിയുലി ബീബിക്ക് വന്ന ഫോൺകോൾ കുടുംബത്തെ ഭയപ്പെടുത്തി. ആധാർ കാർഡും, സെക്കൻഡറി ബോർഡ് പരീക്ഷയുടെ ‘അഡ്മിറ്റ് കാർഡും’ കണ്ടെത്തി സമർപ്പിക്കണമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം. ഐനൽ ഹഖിൻ്റെ അച്ഛൻ 60-കൾ കഴിയാറായ മൊയിനുൽ ഷെയ്ഖ് ഇതെല്ലാമെടുത്ത് പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലേക്ക് പോയി. “അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ വൈകിയതിന് അവരെന്നോട് ദേഷ്യപ്പെട്ടു. എനിക്കെന്ത് ചെയ്യാനാവും? എൻ്റെ മകൻ്റെ സ്ഥിതിയോർത്ത് ഞാനാകെ മരവിച്ചിരിക്കുകയായിരുന്നു..” ആ മനുഷ്യൻ ഓർക്കുന്നു.

ക്ഷുഭിതയായി മദീന ബീബി പറയുന്നു. “സെക്കൻഡറി പരീക്ഷ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എൻ്റെ മകൻ (ഐനൽ) പറഞ്ഞു, ‘നിങ്ങളുടെ വിശപ്പ് മാറ്റാൻ എനിക്ക് എന്തെങ്കിലുമൊരു ജോലി അത്യാവശ്യമാണ്.’ ഇഷ്ടികച്ചൂളയുടെ മുതലാളിക്കുവേണ്ടി ജോലി ചെയ്ത്, മാസം 800 രൂപ കിട്ടിയിരുന്നു. പിന്നീട് ഒരു ഗോഡൗണിൽ ചുമടെടുക്കാൻ പോയി. എന്നിട്ടും, പരമാവധി 10,000 രൂപയാണ് മാസത്തിൽ കിട്ടിയിരുന്നത്. കടം വന്ന് ഞങ്ങൾ മുടിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ പുറത്തേക്ക് പോയത്. ഇപ്പോൾ രണ്ട് കൊല്ലമായി. എങ്ങിനെയൊക്കെയോ ഒപ്പിച്ചുപോവുന്നു എന്നുമാത്രം. എൻ്റെ അമ്മായച്ഛനും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അച്ഛനും എല്ലാം ഇന്ത്യക്കാരാണ്..എന്നിട്ടും എനിക്ക് പേടി ഒഴിയുന്നില്ല,” അവർ പറഞ്ഞു.

ജൂലായ് 7-ന് ഭഗവാൻഗോല I-ലെ ചാർലബംഗോള ഗ്രാമത്തിലെ 30-കളുടെ പകുതിയിലെത്തിയ അമീറുൽ ഷെയ്ഖ് എന്നിവർ, പശ്ചിമ ബംഗാളിൽനിന്നുള്ള 30-ഓളം മറ്റ് കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളോടൊപ്പം ഒഡിഷയിലെ ഝാർസുഗുഡയിലെ ലഖൻപുർ പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ്റെ പിടിയിലായി. വാർത്തയറിഞ്ഞപ്പോൾ, കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭഗവാൻഗോല പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽനിന്ന് ദക്ഷിൺ ഹനുമന്ത നഗർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലേക്ക് ഓടിച്ചെന്നു. ഒടുവിൽ, പിടിച്ചുവെക്കപ്പെട്ട തൊഴിലാളികളെ നാലുദിവസത്തിനുശേഷം ലഖൻപുർ പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിൽനിന്ന് വിട്ടയച്ചു. “ഞാൻ 10 കൊല്ലത്തോളം ഒഡിഷയിൽ വഴിവില്പനക്കാരനായി ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ എല്ലാം മാറിമറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പണ്ട്, ആളുകളെ മർദ്ദിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തവണ, ബംഗ്ലാദേശികളെന്ന് നേരിട്ട് മുദ്രകുത്തലായിരുന്നു,” ആകെ ഭയന്നുപോയ അമീറുൾ ഫോണിൽ പറയുന്നു. എന്നിട്ടും, കുടുംബത്തെ പോറ്റാൻ, ഒഡിഷയിൽത്തന്നെ നിൽക്കാൻ അദ്ദേഹം നിർബന്ധിതനായി.

“ഈ വർഷം മാത്രം, മുർഷിദാബാദിൽനിന്നുള്ള 5,000-ത്തിലധികം കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളെ ഒഡിഷയിലെ പൊലീസ് ഉപദ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്” എന്ന്, ആസിഫ് ഫാറൂഖ് പറയുന്നു. പശ്ചിമബംഗാളിലെ കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശത്തിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരിജായി ശ്രമിക് ഐക്യ മഞ്ച (പി.എസ്.എ.എം) എന്ന സംഘടനയുടെ സെക്രട്ടറിയാണ് അദ്ദേഹം. “മൂർഷിദാബാദിൽനിന്നുള്ള നിരവധി തൊഴിലാളികളെ, അവരുടെ പൗരത്വരേഖകൾ തെളിയിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി, ഝാർസുഗുഡ, പരദീപ് തുടങ്ങിയ ഒഡിഷയിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലെ പൊലീസ് സ്റ്റേഷനുകളിൽവെച്ച്, നാലും അഞ്ചും ദിവസങ്ങളോളം ചോദ്യം ചെയ്ത സംഭവങ്ങളുണ്ടായിട്ടുണ്ട്”

കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ വടംവലികൾ ഈ അവസ്ഥയെ ഒട്ടും സഹായിക്കുന്നില്ല. ഇന്ത്യയിലെ കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികൾക്കുവേണ്ടി കേന്ദ്രസർക്കാർ നടപ്പാക്കുന്ന പദ്ധതികളേയും പരിപാടികളേയും പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട്, കേന്ദ്ര തൊഴിൽ വകുപ്പ് മാസങ്ങൾക്കുമുമ്പ് ഒരു പത്രപ്രസ്താവന പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ, ഈ തൊഴിലാളികൾക്കുനേരെയുള്ള ആക്രമണങ്ങളെക്കുറിച്ചും, അവയെ അപലപിച്ചുകൊണ്ടുമുള്ള ഒരു ഔദ്യോഗിക പ്രസ്താവനകളും ഉണ്ടായിട്ടുമില്ല.

അനധികൃത ബംഗ്ലാദേശി നുഴഞ്ഞുകയറ്റക്കാർ എന്ന് മുദ്രകുത്തി വിവിധ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികൾക്കുനേരെ നടന്നുവരുന്ന നിയമവിരുദ്ധ നടപടികളെക്കുറിച്ച് ബോർഡർ സെക്യൂരിറ്റി ഫോഴ്സ് ഇതുവരെയും ഒരു ഔദ്യോഗിക വിശദീകരണങ്ങളും പുറത്തുവിട്ടിട്ടില്ല. “‘മുകളിലുള്ളവരുടെ കല്പനകൾ അനുസരിക്കുക മാത്രമാണ് ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്’ എന്നാണ് താഴേത്തട്ടിലുള്ള ബി.എസ്.എഫ്. ജവാന്മാർ പറയുന്നത്” എന്ന് ഭഗവാൻഗോലയിലെ ഗ്രാമീണർ പറയുന്നു.

പൗരന്മാരുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുമെന്നും, ആളുകളെ അതിർത്തി കടത്തിവിടുന്ന വിഷയത്തിൽ നടപടിയെടുക്കുമെന്നും സംസ്ഥാന സർക്കാർ വാഗ്ദാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. “പശ്ചിമ ബംഗാൾ സർക്കാർ ഇരകളെ രക്ഷപ്പെടുത്താനും തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാനും ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്” എന്ന് തോന്നുന്നു എന്നാണ് പി.എസ്.എ.എമ്മിലെ ആസിഫ് ഫാറൂഖ് പറഞ്ഞത്. “ഏപ്രിൽ മുതൽ, തൊഴിലാളികൾക്കുവേണ്ടി ഞങ്ങൾ ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ ആരംഭിച്ചുകഴിഞ്ഞു” എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

ബംഗാളി കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികൾക്കുനേരെയുള്ള ആക്രമണങ്ങളിൽ അടിയന്തിര നടപടിയെടുക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ഈ സംഘടന കൽക്കത്ത ഹൈക്കോടതിയിൽ ഒരു പൊതുതാത്പര്യ ഹർജിയും ഫയൽ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതേ ആവശ്യം ഉന്നയിച്ച്, മുർഷിദാബാദ് ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ ബഹറാംപുരിൽ യൂണിയൻ ഒരു റാലിയും സംഘടിപ്പിച്ചു. “ഇത്തരം സംഭവങ്ങളുണ്ടാകുമ്പോൾ, ബന്ധപ്പെട്ട ജില്ലകളിലെ എം.പി.മാർ അവിടം സന്ദർശിക്കുകയും ഇടപെടുകയും വേണ”മെന്ന്, ഡബ്ല്യു.ബി.എം.ഡബ്ല്യു.യു. ജില്ലാ സെക്രട്ടറി കമാൽ ഹൊസൈൻ പറയുന്നു.

എന്നാൽ, കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കിടയിലെ തർക്കങ്ങൾ യഥാർത്ഥ ചോദ്യത്തെ അരികിലേക്ക് മാറ്റുന്നു: മുർഷിദാബാദിൽ മാന്യമായ തൊഴിലവസരങ്ങളും കാർഷികമേഖലയിൽ ഗൗരവമാർന്ന ഇടപെടലുകളും ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, അവിടെയുള്ള മനുഷ്യർക്ക് പുറത്തേക്ക് പോകേണ്ടിവരുമായിരുന്നോ? എന്ന ചോദ്യം.

ഹസൻനഗറിലിരുന്നുകൊണ്ട്, പരിഭ്രാന്തനായ മെഹ്ബൂബ് ഷെയ്ഖ്. “മുംബൈയിൽനിന്ന് കൺസ്ട്രക്ഷൻ കമ്പനി വിളിച്ചിരുന്നു. തിരിച്ചുചെന്ന് ജോലി ആരംഭിക്കാൻ പറയുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ, അവർ ഉത്തരവാദിത്തമൊന്നും ഏറ്റെടുക്കാൻ തയ്യാറല്ല..”

നിരാശ, ആ വിദഗ്ദ്ധതൊഴിലാളിയെ മൂടുന്നു. “എവിടെയാണ് ജോലി കണ്ടെത്തുക? എനിക്കിതിന് ഉത്തരമില്ല..”

കവർച്ചിത്രം: ലബാനി ജംഗി
ഈ കഥ ആദ്യം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് ബംഗ്ലയിലാണ്
പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്