কেৰালাৰ ৰন্ধনশাললৈ ঘূৰি আহিছে ধোঁৱা আৰু তাপ

কাটিলে কাড়াত প্ৰথমজন গ্ৰাহক আহি উপস্থিত হোৱাৰ বহু আগেয়েই হাবিত দিনটো আৰম্ভ হৈ গৈছে।

পূবে ধলফাট দিয়েমানে শশীকুমাৰী কানি আৰু আন মহিলাসকলে থিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ ভিথুৰা-পেপ্পাৰা বান্ধৰ কাষেৰে হাবিলৈ খোজ দিছে। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এই পাদদেশৰ এই অঞ্চলটো পেপ্পাৰা জলাশয়ৰ কাষতে অৱস্থিত। লুংলুঙীয়া বাট, সৰু সৰু আদিবাসী চুবুৰী। ইয়াত ৰন্ধা-বঢ়াৰ বাবে ইন্ধন নাহে, নিজে হাবিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰিব লাগে।

তেওঁলোকে মূৰত খৰিৰ বোজা লৈ ওলাই আহে। তাৰপিছতহে পাকঘৰৰ কাম আৰম্ভ হয়। কাটিলে কাড়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থও আকৌ অৰণ্যৰ মাজৰ দোকান।

ৰাস্তাৰ কাষৰ সৰু ভাতৰ দোকানখনৰ পৰা ধোঁৱা ওলাইছে। পাত্ৰবোৰে আগৰ ৰং হেৰুৱালে, এতিয়া জুইৰ স্পৰ্শত প্ৰায়বোৰ পাত্ৰৰ ৰং ক’লা। অব্যৱহৃত এলপিজি চিলিণ্ডাৰ এটা চুকত পৰি আছে। চিলিণ্ডাৰ কিনাটো এতিয়া নিয়মীয়া নহয়। দাম বাঢ়িছে। পাম-নাপাম সিটোও নিশ্চিত নহয়।

“গেছৰ ওপৰত এতিয়া আৰু ভৰসা কৰি চলিব নোৱাৰি,” শশীকুমাৰীয়ে (৫৯) কয়। “সেয়ে আকৌ খৰিতে ধৰিছো।”

কেৱল তাতেই নহয়, গোটেই কেৰালাখনতেই এতিয়া সৰু-সুৰা চাহ-ভাতৰ দোকান আদিত সম্প্ৰতি ইৰানৰ ওপৰত আমেৰিকা-ইজৰাইলৰ যুদ্ধৰ ফলত লিকুইফাইড পেট্ৰলিয়াম গেছ চমুকৈ এলপিজিৰ যোগান ব্যাহত হৈছে। চিলিণ্ডাৰ পোৱাত পলম হোৱা আৰু দাম বাঢ়ি যোৱাৰ ফলত বহুতেই আকৌ চৌকাতে ৰান্ধিবলৈ লৈছে।

কাটিলে কাড়াত সেই পৰিৱৰ্তনে গোটেই দিনটোৱে সলনি কৰি পেলাইছে।

শশীকুমাৰীয়ে সেই চাহৰ দোকানখন চাৰি বছৰ আগতে যেতিয়া তেওঁৰ গিৰীয়েক (৫৮) বেমাৰত পৰে আৰু কায়িক শ্ৰম কৰিব নোৱাৰা হৈ যায়, তেতিয়া আৰম্ভ কৰিছিল। অৰণ্যৰ সৈতে নিবিড় সম্পৰ্ক থকা কানিচ নামে ক্ষুদ্ৰ আদিবাসী গোষ্ঠী এটাৰ শশীকুমাৰীয়ে সেই মাটিয়ে দিয়া খাদ্য-সম্ভাৰক লৈ দোকানখন আৰম্ভ কৰিছিল।

সংহত জনজাতীয় উন্নয়ন কাৰ্য্যসূচীৰ সহায়ত আৰু কুডুম্বশ্ৰী আঁচনিৰ যোগেদি পোৱা ঋণেৰে মহিলাসকলে ৰাস্তাৰ কাষত এখন দোকান বহুৱালে। আয়ৰ এক উৎস উলিয়ালে। কুড়ুম্বশ্ৰী হোটেলে বহুতকে ক’ভিড-১৯ৰ লকডাউনৰ সময়ত বহুতকে ভোকৰ ভাতসাজ দিছিল।

এলপিজিয়ে কিছু সকাহ দিছিল। হাবিৰ পৰা খৰি সংগ্ৰহ কৰি অনাৰ সময় ৰাহি হৈছিল, ৰান্ধনীসকল ধোঁৱা আৰু জুইৰ তাপৰ পৰা বাচিছিল। এতিয়া পুৱা উঠি প্ৰথম কাম খৰি সংগ্ৰহ কৰিবলৈ যোৱা।

“পুৱা সোনকালে নগ’লে বেছি খৰি নাপাম,” শশীকুমাৰৰ বোৱাৰী ৩৮ বছৰ বয়সীয়া স্বপ্ন কানিয়ে কয়। অতিৰিক্ত কষ্ট মানে আচলতে হোটেলখনত খাদ্য ৰন্ধাৰ আগতেই তেওঁলোকৰ বেছিখিনি শক্তি খৰি সংগ্ৰহৰ বাবে যাওতেই শেষ হোৱা।

পাকঘৰটোত কাম লেহেমীয়া, কিন্তু কষ্টকৰ। জুই কম-বেছ হ’ব নোৱাৰিব। জুইকুৰাত চকু দি থাকিবই লাগিব। আকৌ ধোঁৱাৰে পাকঘৰটো ভৰি পৰিব। জুইৰ তাপ বাঢ়ি থাকিব। বেছি মানুহৰ বাবে ভাত ৰন্ধা মানে সময়ো বেছি লাগে।

আৰু মানুহৰ সংখ্যা বাঢ়িয়েই থাকে।

দুপৰীয়া হয় মানে গ্ৰাহকৰ ভীৰ বাঢ়ে। পেপ্পাৰা বান্ধৰ ফালে যোৱা মানুহবোৰ তাত সোমায়। চুবুৰীয়া চহৰ যেনে ভিথুৰা আৰু পালোডেৰ পৰা মানুহ আহে। কিছুমানে আকৌ ৰন্ধনশালখনৰ কাহিনী শুনি আগলি কলপাতত এসাজ খাবলৈ আহে।

ব্যঞ্জন তেনেই সাধাৰণ কিন্তু থলুৱা। শিমলু আলুৰে ব্যঞ্জন আৰম্ভ হয়। আঞ্জা-তৰকাৰী উপলব্ধ শাক-পাচলিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। আগলি কলপাতত খাদ্য পৰিৱেশন কৰা হয় য’ৰ পৰা খাদ্যত ঔষধি সুগন্ধ যোগ হয়।

“জুইত ৰন্ধা খাদ্যৰ সোৱাদ ভিন্ন,” খাদ্য খোৱা হোৱাৰ পিছত তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এগৰাকী দৰ্শনাৰ্থীয়ে কয়। আন বহুতেই কয় যে ব্যঞ্জন বৰ সুস্বাদু হৈছে।

কিন্তু সেই সোৱাদৰ বিনিময়ত কষ্ট ভুগিব লাগে।

আগতে গ্ৰাহক আহিছিল ৬০ৰ পৰা ১২০ জন। এতিয়া সেই সংখ্যা বাঢ়ি দিনে ২০০ গ্ৰাহক অহা হৈছে। সুবিধা হোৱাকৈ চিফ্টৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপায় নাই, মানুহ বঢ়োৱাৰো উপায় নাই। কামত কষ্ট বাঢ়িছে। মাছৰ আঞ্জা আৰু পন্নি চাউলৰ ভাত বা ৰঙা চাউলৰ ভাত আৰু শাক-পাচলিৰ তিনিখন ব্যঞ্জন মিলি এসাজ ভাতৰ দাম ৬০ টকা। “পৰিয়ালৰ পাঁচোজনে মিলি দিনটোত প্ৰায় ৪,২০০ৰ পৰা ৫০০০ টকা উপাৰ্জন কৰে।”

সমগ্ৰ কেৰালাত কুড়ুম্বশ্ৰী পৰিচালিত চাহ-ভাতৰ দোকানবোৰ, ঘাইকৈ ডাঙৰ ডাঙৰ সামূহিক ৰন্ধনশালবোৰ এতিয়া এলপিজিৰ যোগানৰ নাটনি ঘটাত খৰি ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। কিছুমানে খাদ্যতালিকৰ পৰা ব্যঞ্জন কমাইছে। আন কিছুমানে আকৌ দুসাজৰ ঠাইত এসাজ ৰান্ধিছে।

এই পৰিৱৰ্তনৰ ফলত কানি মহিলাৰ কষ্টৰ বোজা আৰু বেছি গধুৰ হৈ পৰিছে। তেওঁলোকে সদায় অৰণ্যই দিয়া খাদ্য-পৰম্পৰা অনুসৰণ কৰি আহিছেই, ৰন্ধা-বঢ়াৰ বাবে খৰি ব্যৱহাৰ কৰেই - এয়া কোনো নতুন কথা নহয়।

কিন্তু পূৰ্বৰ অৱস্থালৈ ঘূৰি যোৱাৰ কাৰণটো নতুন।

শশীকুমাৰীয়ে কয়, “আমি এনেদৰে ভবা নাছিলো। গেছে জীৱনটো সহজ কৰি তুলিছিল। এতিয়া কাম বাঢ়িছে।” খৰি সংগ্ৰহত অধিক সময় গৈছে। ধোঁৱাই ছানি ধৰা পাকঘৰত প্ৰতিবাৰ ৰান্ধিবলৈ যাওতে কষ্ট বাঢ়ি গৈছে।

আবেলিমানে ভীৰ কমিছে। খৰিৰ বোজাটো পাতল হৈছে। শেষৰজন গ্ৰাহক যোৱাৰ লগে লগে অৰণ্যখন তেওঁলোকৰ কাষ চাপিছে।

এতিয়া বেলি নোলাওতেই মহিলাসকল পুনৰ পিছদিনা হাবিলৈ বুলি ওলাব। ৰন্ধনশালখন চলাই নিবলৈ যি পাৰে খৰি সংগ্ৰহ কৰি আনিব। সূদুৰ ক’ৰবাত ইন্ধন আৰু যোগানৰ সমীকৰণ আৰু সিদ্ধান্তৰ কথা সলনি হৈ থাকিব। তেতিয়ালৈ কাটিলে কাড়াত সেই সালসলনিয়ে নীৰৱে ধোঁৱা আৰু তাপৰ মাজেৰে থিতাপি লৈছে, এক ৰুটিন হৈ পৰিছে।

ৰুটিন মতে এবাৰত এক বোজা খৰি জ্বলিছে, চৌকা চলিছে।

অনুবাদ: পংকজ দাস