ଅନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ ଝାଡ଼ଗ୍ରାମର ଶବର ଜାତି

“ପାନ୍ତାଭାତ [ଵାସି ପଖାଳ] ଛଡ଼ା ପ୍ରତିଦିନ ଆମ ପାଖରେ ଖାଇବାକୁ ଆଉ କ’ଣ ଅଛି?” ଭାତ ଖାଇଵାକୁ ଅଧିକ ରୁଚିକର ଲାଗିଵା ପାଇଁ ନାଲି ଲଙ୍କା ଓ ଲୁଣ ବାଟୁ ବାଟୁ ବାତୋ ମଲ୍ଲିକ କହନ୍ତି।

ଏବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ, ଏବଂ ବାତୋ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଯୋଗେନ ମଲ୍ଲିକ ଏବେ ଏବେ ନିକଟସ୍ଥ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିଛନ୍ତି। ଆଦିବାସୀ ବସ୍ତିର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପରିବାର ଭଳି ଏହି ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟ ସାପ୍ତାହିକ ହାଟରେ ବିକ୍ରି କରିବା ନିମନ୍ତେ ଶାଲ୍‌ (ସୋରିଆ ରୋବଷ୍ଟା) ପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଜର ସାରା ଦିନ ଅତିବାହିତ କରନ୍ତି।

ସେମାନଙ୍କ ଘର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଝାଡ଼ଗ୍ରାମ ଜିଲ୍ଲାର ବେନାଶୁଳି ଗାଁରେ ଅବସ୍ଥିତ – ଏହା ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟତଃ ଶବର ଆଦିବାସୀଙ୍କ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଏହା ଶଵର ଭାବରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ) ଏକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ। ଏହି ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଦେଶର ସର୍ବାଧିକ ଗରିବ ଏବଂ ବଞ୍ଚିତ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯେଉଁମାନେ ଭୋକ ଓ ଅପପୁଷ୍ଟି ସହ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ସ୍ଥିତିରେ ଜୀବନଯାପନ କରୁଛନ୍ତି।

ଶବରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସୁଛି। ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ଅପରାଧୀ ଜନଜାତି’ ଭାବରେ ଆଖ୍ୟାୟିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ବିଜ୍ଞପ୍ତିମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ବହୁତ କମ୍ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଜମି ଅଛି ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜର ଗୁଜୁରାଣ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଅନାହାର ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ଥିବା ଅବହେଳିତସମୁଦାୟ

ପ୍ରତିଥର ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ମୁଁଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତିରେ କୌଣସି ସୁଧାର ଆସିନାହିଁ; ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ନୁହେଁ କି ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ନିଜର ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ମହୁଆ (ମଧୁକା ଲଙ୍ଗିଫୋଲିଆ) ରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଶୀ ମଦ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ବିକଳ୍ପ ପାଲଟିଯାଇଛି, କାରଣ ଏହା ପେଟ ଭରିଥିବାର ଅନୁଭବ ଆଣିଦିଏ। ବାସ୍ତବରେ, ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଏବଂ ବଢ଼ୁଥିବା ମଦ୍ୟପାନ ଅଭ୍ୟାସ କାରଣରୁ (ସ୍ଥାନୀୟ ମଦ ପ୍ରାୟ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ) ଅପପୁଷ୍ଟି ଏବଂ ରକ୍ତହୀନତା ଏଠାରେ ନିଜର ଚେର ମଜଭୂତ କରିଛି।।

ଜଙ୍ଗଲ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ ଶବର ଆଦିବାସୀମାନେ ଋତୁକାଳୀନ ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିପାରନ୍ତି: ଫଳ, ମୂଳ, ପକ୍ଷୀ ଛୁଆ, ସାପ, ବେଙ୍ଗ, ଗେଣ୍ଡା, ଛୋଟ ମାଛ ଓ କଙ୍କଡ଼ା, ମୂଷା ଗାତରୁ ମିଳୁଥିବା ଧାନ, ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ, ମହୁ ଏବଂ ଆହୁରି ଅନେକ କିଛି। କିନ୍ତୁ ଭାରତର ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମଶଃ କମ୍ ଘଞ୍ଚ ହେବାରେଲାଗିଛି – “୨୦୧୧ ରୁ ୨୦୨୧ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ, ୪୦,୭୦୯.୨୮ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଅତି ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଅବକ୍ଷୟ ହୋଇ ଖୋଲା ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି” (ଷ୍ଟେଟ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆସ୍ ଫରେଷ୍ଟ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୨୩)।

"ଜଙ୍ଗଲ ଏତେ ପତଳା ହୋଇଯାଇଛି ଯେ ହାତୀଙ୍କ ସହ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହେଵା ଘଟଣା ଏବେ ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକଥର ହେଉଛି; ମୁଁ ମୋର ଗୋଡ଼ ହରାଇବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି," ଵୋଲି କୋଣ୍ଡା ଭୋକ୍ତା କହନ୍ତି, ଯିଏ କି ୨୦୨୬ ଆରମ୍ଭରେ ଜାଳେଣି କାଠ ଧରି ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିବା ସମୟରେ ହାତୀର ଏକ ନିର୍ମମ ଆକ୍ରମଣର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ।

ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଏବେ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼ିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ସାଧାରଣ ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ପିଡିଏସ୍ ରାସନ) ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ ଅନ୍ନ ଯୋଜନା (AAY) ରାସନ କାର୍ଡ ଅଧୀନରେ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଯୋଗ୍ୟ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତି ମାସରେ ୧୫ କିଲୋ ଚାଉଳ ଏବଂ ୨୦ କିଲୋ ଗହମ ମିଳିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସିଂଧୁଇ ଗାଁର ଜଣେ ଶବର ଆଦିବାସୀ ଅଜିତ କୋଟାଲ କହନ୍ତି, "ଆମକୁ ଦରକାର ଥିବା ସବୁ ଚାଉଳ ରାସନ ଡିଲରମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହା ସବୁବେଳେ କମ୍ ଥାଏ। ଏହାର କାରଣ ଆମକୁ ଜଣା ନାହିଁ। ଆମେ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ।"

ଏହି ରିପୋର୍ଟର ଜାଣିବାକୁ ପାଇଛନ୍ତି ଯେ ଅଜିତଙ୍କ ପରି ଅନେକ ପରିବାର ସେମାନଙ୍କ ହକ୍ ଠାରୁ ବହୁତ କମ୍ ରାସନ ପାଉଛନ୍ତି।

ଯେଉଁମାନେ ଠିକ୍‌ସେ ପାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବି ଏଥିରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ବିଶେଷ ଖାଦ୍ୟ ସାମିଲ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। "ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛି ଏବଂ ସେଥିସହ ଆମର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ ମଧ୍ୟ ସରିଆସୁଛି," ଅଜିତ ଭୂୟାଁ କହନ୍ତି। ଏହାସହିତ "ଅନେକ ଦିନ ଏମିତି ଯାଇଛି ଯେଉଁଠି ଆମେ ଦିନକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଓଳି ଖାଇ [ଚାଉଳ ତୋରାଣି ବା ପେଜ] ବଞ୍ଚିଛୁ," ଵୋଲି ପାରାସିଆଗାଁର ଏହି ଶବର ଆଦିବାସୀ କହନ୍ତି।

ଗତ ବର୍ଷ (୨୦୨୫) ଭମରା ନାୟକ ତାଙ୍କର ୧୫ ବର୍ଷର ଝିଅ ରୂପାଲି ନାୟକଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ। “ମୋ ଝିଅ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି, ପ୍ରାୟ ପିଲାଦିନଠାରୁ ରକ୍ତହୀନତା ସମସ୍ୟାରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲା। ମୁଁ ବେଳେବେଳେ ଭାବେ, ଯଦି ସେ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ପାଇଥାନ୍ତା ତେବେ ବୋଧହୁଏ ଏହା ସହିତ ଲଢ଼ିପାରିଥାନ୍ତା,” ବେନାଶୁଳି ଗାଁର ଏହି ବାସିନ୍ଦା ଜଣକ ରିପୋର୍ଟରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

ପଚାଶ ବର୍ଷ ବୟସ ଅତିକ୍ରମ କରିସାରିଥିବା ନାୟକ କହନ୍ତି ଯେ, ସାପ୍ତାହିକ ହାଟରେ (ବଜାର) ଶାଲ୍‌ ପତ୍ର ବିକ୍ରି କରି ସେ ଯାହା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଚଳେ। “ଓଡ଼ିଶାରୁ ଲୋକମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କିଣିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଆମେ ୧,୦୦୦ ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବିଡ଼ା ପାଇଁ କିଣାଳିଙ୍କଠାରୁ ୬୦ ଟଙ୍କା ନେଉ। ଯଦି ମୁଁ ସପ୍ତାହକୁ ଚାରି ବିଡ଼ା ବିକ୍ରି କରେ, ତେବେ ୨୪୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରେ। ଏଠାକାର ଅଧିକାଂଶ ପରିବାର ପ୍ରାୟ ଏତିକି ହିଁ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି।” ସାକ୍ଷରତା ହାର ମାତ୍ର ୪୦ ପ୍ରତିଶତ (୨୦୧୩ ରିପୋର୍ଟ) ଥିବା ବେଳେ ଏବଂ ଚାରିଆଡ଼େ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ଶବରମାନେ ମଧ୍ୟସ୍ଥୀମାନଙ୍କ ଦୟା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ।

ଆମେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ କମି କମି ଯାଉଥାଏ। ଜାନୁଆରୀର ଥଣ୍ଡା ପବନ ମୋତେ ଏଠି ସିଂଧୁଇରେ ଶୀତରେ ଥରାଉଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଥିବା ଅନେକ ଘରର ଛାତ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ନାହିଁ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଭକ୍ତା ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରୋଷେଇ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୋଷା ଶୁଆ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଖେଳୁଛି। ରାତିରେ ଖାଇବାକୁ କ’ଣ ଅଛି ବୋଲି ପଚାରିବାରୁ ସେ ମୋତେ କହିଲେ, “ଆଜି ରାତି ପାଇଁ ସିଝା ପରିବା ଆଉ ଭାତ।”