ಕತ್ತಲೆಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಝಗ್ರಾಮ್‌ನ ಸಬಾರರು

“ಪಾಂತೋ ಬಾತ್‌ [ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿಯ ಅನ್ನದ ಗಂಜಿ] ಬಿಟ್ಟರೆ ತಿನ್ನೋದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇನ್ನೇನಿದೆ?” ಎಂದರು ಬಾತೋ ಮಲ್ಲಿಕ್‌. ಅವರು ಗಂಜಿಗೆ ರುಚಿ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪನ್ನು ನುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅದು ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತು, ಬಾತೋ ಮತ್ತು ಅವರ ಗಂಡ ಯೋಗೇನ್‌ ಮಲ್ಲಿಕ್‌ ಆಗಷ್ಟೇ ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಮರಳಿದ್ದರು. ದಂಪತಿಗಳು ಈ ಕುಗ್ರಾಮದ ಇತರ ಜನರಂತೆ ಹಗಲಿಡೀ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಸಾಲ್‌ (ಶೋರಿಯಾ ರೋಬಸ್ಟಾ) ಮರದ ಎಲೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಈ ಎಲೆಗಳನ್ನು ವಾರದ ಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಮನೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಝಾರ್‌ಗ್ರಾಮ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆನಾಶುಲಿ ಎನ್ನುವ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಬಹುತೇಕ ಸಬರ್‌ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವವರು (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸವರ್‌ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ). ಈ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯವು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಬಡ ಮತ್ತು ವಂಚಿತ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸಬರ್‌ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಾನು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜನರಿಗೆ ʼಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟುʼಎನ್ನುವ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿದ್ದರು. 1952ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲವೇ ಜನರ ಬಳಿ ಭೂಮಿಯಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಕಾಡನ್ನೇ ನಂಬಿ ಇವರು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಓದಿ: ಹಸಿವಿನ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಬರ್‌ ಸಮುದಾಯ

ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗಲೂ, ಅವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ನಾನು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲ್ಲ, ದಶಕಗಳಿಂದ ಬೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ತಮ್ಮ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಹುವಾದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮದ್ಯವು ಅವರಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಸೇವನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು (ಸ್ಥಳೀಯ ಮದ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಇದು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತಹೀನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಕಾಡುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ ಸಬರ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಡಿನ ಹಂಗಾಮಿ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು, ಗಡ್ಡೆ ಗೆಣಸುಗಳು, ಹಕ್ಕಿ ಮರಿಗಳು, ಹಾವು, ಕಪ್ಪೆ, ಬಸವನ ಹುಳು, ಸಣ್ಣ ಮೀನು ಮತ್ತು ಏಡಿಗಳು, ಇಲಿಯ ಬಿಲದಲ್ಲಿನ ಭತ್ತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತುಇನ್ನಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇವರು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಕಾಡುಗಳ ದಟ್ಟತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದು, "2011ರಿಂದ 2021ರವರೆಗೆ, 40,709.28 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ (ವಿಡಿಎಫ್) ಮತ್ತು ಸಾಧಾರಣ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳು ಮುಕ್ತ ಅರಣ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿವೆ" (ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ 2023).

“ಅರಣ್ಯದ ದಟ್ಟತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಆನೆಗಳು ಎದುರಾಗುವುದು ಈಗ ಇಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ನಾನೀಗ ಕಾಲು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು 2026 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಿಂದ ಉರುವಲು ತರುವಾಗ ಆನೆಗಳ ಭೀಕರ ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಕೊಂಡ ಭೋಕ್ತ ಹೇಳಿದರು.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ವಸ್ತುಗಳು ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಅವರೀಗ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಪಿಡಿಎಸ್‌ ಪಡಿತರ) ದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಅಂತ್ಯೋದಯ ಅನ್ನ ಯೋಜನೆ (ಎಎವೈ) ಕಾರ್ಡಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ 15 ಕಿಲೋ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು 20 ಕಿಲೋ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಿಂಗ್ಧುಯಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಬರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಅಜಿತ್ ಕೋಟಾಲ್ ಹೇಳುವಂತೆ, “ಪಡಿತರ ವಿತರಕರಿಂದ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಅಕ್ಕಿ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಯಾವಾಗಲೂ ಕಡಿಮೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆನ್ನುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ದೂರನ್ನು ಸಹ ನೀಡಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಏನೂ ಆಗಿಲ್ಲ.”

ಅಜಿತ್‌ ಅವರಂತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅಕ್ಕಿ ಸಿಗುತ್ತಿರುವುದು ಈ ವರದಿಗಾರರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.

ಅಕ್ಕಿ ಸಿಗುವವರಿಗೂ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೇನನ್ನೋ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಾಡು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದೆ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಆಹಾರ ಮೂಲಗಳೂ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಜಿತ್‌ ಭುಯಿಯಾ. “ಎಷ್ಟೋ ದಿನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೊತ್ತು ಒಂದಷ್ಟು ಅನ್ನದ ಗಂಜಿ ಕುಡಿದು ದಿನ ದೂಡುತ್ತೇವೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಈ ಊರಿನ ಸಬರ್‌ ಆದಿವಾಸಿ.

ಭಮ್ರಾ ನಾಯಕ್‌ ಕಳೆದ ವರ್ಷ(2025) ತಮ್ಮ 15 ವರ್ಷದ ಮಗಳಾದ ರೂಪಾಲಿ ನಾಯಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. “ನನ್ನಮಗಳು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ರಕ್ತಹೀನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಳು. ಬಹುಶಃ ಅವಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಹಾರ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಳೋ ಏನೋ ಎಂದು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಬೆನಾಶುಲಿ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿ ಈ ವರದಿಗಾರನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಐವತ್ತರ ಪ್ರಾಯದ ನಾಯಕ್‌, ವಾರದ ಹಾಟ್‌ (ಸಂತೆ) ಯಲ್ಲಿ ಮಾರುವ ಸಾಲ್‌ ಎಲೆಯ ಆದಾಯದಿಂದ ಬದುಕು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಡಿಸ್ಸಾದಿಂದ ಬರುವ ಜನರು ಈ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. 1,000 ಎಲೆಯ ಕಟ್ಟಿಗೆ 60 ರೂಪಾಯಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ವಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮಾರಿದರೆ 240 ರೂಪಾಯಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳ ಆದಾಯ ಇಷ್ಟೇ ಇರುವುದು.” ಸಮುದಾಯದ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಶೇಕಡಾ 40ರಷ್ಟಿದ್ದು (2013ರ ವರದಿ), ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಡತನದೊಂದಿಗೆ ಸಬರ್‌ ಜನರು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಮರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ನಾವು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಗಲು ಮುಗಿಯತೊಡಗಿತು. ಸಿಂಗ್ದುಯಿಯ ಜನವರಿ ಚಳಿ ನನ್ನನ್ನು ನಡುಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಛಾವಣಿಯೇ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಧ್ಯಾ ಭೋಕ್ತಾ ಹೊರಗೆ ತೆರೆದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಾಕು ಗಿಳಿ ಅವರ ಸುತ್ತಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಆಡುತ್ತಿತ್ತು. ರಾತ್ರಿಯ ಊಟಕ್ಕೆ ಏನು ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಲು ಅವರು, “ಇಂದಿನ ರಾತ್ರಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅನ್ನ” ಎಂದರು.