ঝাৰগ্ৰামৰ অন্ধকাৰাচ্ছন্ন সবৰসকল

“পইঁতা ভাতৰ বাদে আমাৰ আৰু খাবলৈ আছেনো কি?” বাটো মাল্লিকে ভাতত নিমখ দি শুকান জলকীয়া সানি কয়।

আবেলি নামিছে। বাটো আৰু তেওঁৰ গিৰীয়েক যোগেন মাল্লিক কাষৰে হাবিৰ পৰা উভতি আহিছে। আন জনজাতীয় পৰিয়ালৰ দৰে দম্পতিহালে দিনটো হাবিখন চলাথ কৰি শাল গছৰ পাত (Shorea robusta) সংগ্ৰহ কৰি আনি সাপ্তাহিক বজাৰত বিক্ৰী কৰে।

তেওঁলোকৰ ঘৰ পশ্চিমবংগৰ ঝাৰগ্ৰাম জিলাৰ বেনাচুলি গাঁৱত। জনজাতীয় সম্প্ৰদায়টো সবৰ আদিবাসী (পশ্চিমবংগত সৱৰ হিচাপে তালিকাভুক্ত)। এই জনজাতীয় সম্প্ৰদায়টো দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ দৰিদ্ৰ আৰু বঞ্চিত শ্ৰেণীৰ অন্যতম। চৰম ক্ষুধা আৰু পুষ্টিহীনতাৰ মাজত তেওঁলোক কোনোমতে জীয়াই আছে।

সবৰ লোকসকলৰ জীৱন নথিবদ্ধ কৰিবলৈ এই প্ৰতিবেদক বহুদিন ধৰি অঞ্চলটো সাক্ষাৎ কৰি আহিছো। ব্ৰিটিছৰ দিনত ‘অপৰাধী জনজাতি’ হিচাপে চিহ্নিত এই জনজাতিক ১৯৫২ চনত ডিনটিফাই কৰা হয়। তেওঁলোকৰ অতি কম সংখ্যকৰহে নিজা ঘৰ-মাটি আছে আৰু জীৱন ধাৰণৰ বাবে তেওঁলোকে সম্পূৰ্ণৰূপে হাবিৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰে। পঢ়ি চাব পাৰে: ভোকৰ জ্বালাত জীৱন কটোৱা সবৰ আদিবাসী

প্ৰতিবাৰেই মই যেতিয়া উভতি তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ আহিছো, দেখিছো যে ইটোৰ পিছত সিটো বছৰ বাগৰিছে, দশক পাৰ হৈ গৈছে। কিন্তু তেওঁলোকৰ অৱস্থাৰ কোনো উন্নতি হোৱা নাই। ক্ষুধা নিবাৰণৰ বাবে বিকল্প হিচাপে তেওঁলোকে মহুৱাৰ পৰা বনোৱা স্থানীয় সুৰা পান কৰে। সেয়া খাই পেটটো ভৰি থকা যেন লাগে। আচলতে ঘৰে ঘৰে অবাধ হাৰত মদ খোৱা আৰু সুৰাসক্ত হৈ পৰাৰ ফলত (যিহেতু প্ৰায় সকলো ঠাইতে থলুৱা মদ প্ৰস্তুত কৰা হয়) পুষ্টিহীনতা আৰু ৰক্তহীনতা তেওঁলোকৰ চিৰলগৰী হৈ পৰিছে।

অৰণ্য আৰু প্ৰকৃতি সম্পৰ্কীয় জ্ঞানে সবৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়ক বিভিন্ন ঋতুভিত্তিক সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি জীয়াই থকাৰ সমল সংগ্ৰহত সহায় কৰি আহিছে: যেনে বনৰীয়া ফল-মূল, গছৰ শিপা, চৰাইৰ পোৱালি, সাপ, ভেকুলী, শামুক, সৰু মাছ আৰু কেঁকোৰা, এন্দুৰৰ গাঁতৰ পৰা উলিওৱা ধান, সৰু-সুৰা বন্যপ্ৰাণী, মৌ আদি বহুতো। কিন্তু ভাৰতৰ অৰণ্যবোৰ এতিয়া পাতল হৈ আহিছে। “২০১১ৰ পৰা ২০২১ চনৰ ভিতৰত ৪০,৭০৯.২৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অতি ঘন অৰণ্য আৰু মধ্যমীয়া ঘন অৰণ্য ধ্বংস হৈ মুকলি অৰণ্যলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।” এয়া ভাৰতৰ অৰণ্যৰ স্থিতি বিষয়ক ২০২৩ৰ প্ৰতিবেদনৰ তথ্য।

“বন্যভূমি ইমানেই হ্ৰাস পাইছে যে হাতীৰ সৈতে সংঘৰ্ষ আগতকৈ বহুত বাঢ়ি গৈছে। মই এতিয়া এখন ভৰি হেৰুওৱাৰ উপক্ৰম ঘটিছে,” ২০২৬ চনৰ আৰম্ভণিতে হাবিৰ পৰা খৰি লৈ উভতি অহাৰ সময়ত বনৰীয়া হাতীৰ ভয়ংকৰ আক্ৰমণৰ বলি হোৱা কোন্দা ভক্তই কয়।

অৰণ্যৰ পৰা পোৱা পৰম্পৰাগত খাদ্যবস্তু এতিয়া বিচাৰি পোৱা কঠিন হৈ পৰিছে। তেওঁলোক চৰকাৰী ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ’বলগীয়া হৈছে। ৰাজ্যিক অন্ত্যোদয়া অন্ন যোজনাৰ ৰেচন কাৰ্ডৰ অধীনত পশ্চিমবংগৰ যোগ্য পৰিয়ালসমূহে প্ৰতি মাহে ১৫ কিলোগ্ৰাম চাউল আৰু ২০ কিলোগ্ৰাম ঘেঁহু লাভ কৰে। কিন্তু সিংধুই গাঁৱৰ এজন সবৰ আদিবাসী অজিত কোটালে কয়, “ৰেচনৰ দোকানৰ পৰা আমাক প্ৰয়োজন হোৱা সম্পূৰ্ণ চাউল আমি নাপাওঁ। সদায় কমকৈ দিয়ে। কিয় দিয়ে নাজানো। আমি ইয়াৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগো দাখিল কৰিছিলো, কিন্তু একো সুফল পোৱা নগ’ল।”

এই প্ৰতিবেদকে দেখিলে যে অজিতৰ দৰে বহু পৰিয়ালে তেওঁলোকে পাবলগীয়া প্ৰাপ্য পৰিমাণতকৈ ভালেখিনি কম সামগ্ৰী লাভ কৰে।

আন যিসকলে ৰেচন সম্পূৰ্ণকৈ পায়, তেওঁলোকেও তাৰ লগত অতিৰিক্ত পুষ্টিকৰ খাদ্য যোগ দিব নোৱাৰে। “অৰণ্যখন উৰুঙা হৈ গৈছে। তাৰ সমানে সমানে খাদ্যবস্তুৰ উৎসও,” অজিত ভূইয়াই কয়। “এনে বহুদিন গৈছে যেতিয়া আমি কেৱল এসাজ (তাকো ভাতৰ মাৰ) খাই থাকিছো,” পাৰাচিয়া গাঁৱৰ সবৰ জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ লোকজনে কয়।

ভামৰা নায়কে যোৱাবছৰ (২০২৫) নিজৰ ১৫ বছৰীয়া জীয়েক ৰূপালী নায়কক হেৰুৱাইছে। “মোৰ ছোৱালীজনীয়ে দীৰ্ঘদিন ধৰি ৰক্তহীনতাত ভূগি আছিল। জন্মৰে পৰা বুলি ক’ব পাৰি। ভাল খাদ্য-পাতি খাবলৈ পোৱাহেঁতেন, তাই আজি বাচি থাকিলহেঁতেন,” বেনাচুলি গাঁৱৰ বাসিন্দা ভামৰাই এই প্ৰতিবেদকক কয়।

পঞ্চাচ বছৰীয়া নায়কে সাপ্তাহিক বজাৰত শাল পাত বিক্ৰী কৰি পৰিয়ালটো কোনোমতে পোহপাল দিছে। “ওড়িশাৰ পৰা মানুহ আহি মোৰ পৰা পাত কিনি নিয়ে। হাজাৰখিলা পাতৰ এটা মুঠাৰ বিনিময়ত আমি ৬০ টকা লও। মই সপ্তাহত চাৰি মুঠা বিক্ৰী কৰিব পাৰিলে ২৪০ টকা পাও। ইয়াত সিমানমানেই পইচা পৰিয়ালবোৰে পায়।” সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৪০ শতাংশ (২০১৩ৰ প্ৰতিবেদন) আৰু চৰম দাৰিদ্ৰ্যৰ বাবে সবৰসকল মধ্যভোগীৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰে।

দিনৰ পোহৰ লাহে লাহে কমি আহিছে। সিন্ধুইত বলিবলৈ ধৰা জানুৱাৰীৰ শীতল বতাহজাকে মোক কঁপাই তুলিছে। কিন্তু বহুতৰ ঘৰত আকৌ ভাল চালি এখনো নাই। সন্ধ্যা ভক্তই মুকলিতে খাদ্য ৰান্ধিছে। কাষতে তেওঁৰ ভাটৌতো। “আজি ৰাতিৰ বাবে সিজোৱা পাচলি আৰু ভাত,” ৰাতিৰ আহাৰত কি আছে বুলি সোধাত তেওঁ কয়।