ପି.ଏସ୍‌.ପି: ସୟାଦ୍ରିର ଲୋକଙ୍କୁ ଗଭୀର ଜଳ ମଧ୍ୟକୁ ଠେଲିଦେଉଛି

“ମୁଁ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି। ସେହି ବଣ ଓ ଏହି ଡୋଙ୍ଗର [ପାହାଡ଼]ରେ ବୁଲି ବଡ଼ ହୋଇଛି,” ୟେମା ସୋଙ୍ଗାଳ ଏହି ସମ୍ଵାଦଦାତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପଲ୍ଲୀଗାଁ ସହିତ ପରିଚିତ କରାଇବା ବେଳେ ହସ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ବିରାଜମାନ କରୁଥିଲା। ନାଲିମାଟିରେ ତିଆରି ଟାଇଲ ଛପର ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଘଞ୍ଚ ସବୁଜ ସୟାଦ୍ରିଘେରି ରହିଥିଲା-ଲାଗୁଥିଲା ସତେ ଯେପରି ପ୍ରକୃତି ଓ ଜନବସତିର ସୁନ୍ଦର ମିଶ୍ରଣ। ଏକଥା ସେ ଜାଣି ନାହାନ୍ତି ଯେ, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ବିଶ୍ଵର ଜୈବବିବିଧତା ତାଲିକାରେ ରହିଥିବା ଆଠଟି ‘‘ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ’’ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।

ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ଏଥିରୁ ୨୮୦ ହେକ୍ଟର ପାଣିରେ ବୁଡ଼ିଯିବାକୁ ଯାଉଛି।

“ଆମର ଚାଷଜମି ସେହିଡୋଙ୍ଗର ଆରପାଖରେ ରହିଛି,” ୟେମା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଲାଦେଓ୍ୱାଡ଼ି ବସ୍ତି (କାଳଭୋଣ୍ଡେ ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ)ରେ ଘର ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇ ଇସାରା କରି କହୁଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ବି ସେ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଚାଷଜମିରେ ବରଇ (ବର୍ଣ୍ଣୟାର୍ଡ ମିଲେଟ) ଚାଷ କରିବାକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁଲିଙ୍କୁ ଘଣ୍ଟାଏ କାଳ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ-ଏହି ଆଦିବାସୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ବୟସ ୭୦ ଟପିଲାଣି। “ଏଠାରେ ବର୍ଷାଦିନିଆ ଚାଷ ହୋଇଥାଏ।” ଆମେ ୫-୬ ବସ୍ତା [କ୍ଵିଣ୍ଟାଲ] ଅମଳ କରିଥାଉ। ଏହି ଗୋଟିଏ ଏକରରୁ କମ୍‌ ଜମିରେ ଏତିକି ମାତ୍ର ଅମଳ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଏହା ଏହି ୧୫ଜଣିଆ ପରିବାର ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ-ୟେମା, ସୁଲି, ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ, ତିନି ବୋହୂ ଏବଂ ଛଅଜଣ ନାତିନାତୁଣୀଙ୍କୁ-ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅମଳ ଅର୍ଥାତ ବର୍ଷେ ଯାଏ ସେତିକିରେ ଗୁଜରାଣ ମେଣ୍ଟାଇବାକୁ ହେବ। ତେଣୁ ଏହି ପରିବାର ଚାଷଜମି ଉପରେ ଯେତିକି ନିର୍ଭର ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ନିର୍ଭର କରିଥାଏ।

“ଜଙ୍ଗଲ ଆମକୁ ଅନେକ କିଛି ଦେଇଥାଏ,” ବୋଲି ସେ ପୁଣି କହିଥିଲେ। “ଫଳ, ରାନକନ୍ଦ [ଜଙ୍ଗଲୀ କନ୍ଦା], ପନିପରିବା, ଥଣ୍ଡା, ଜ୍ଵର, ଆଣ୍ଠୁଗଣ୍ଠି ବିନ୍ଧା ଇତ୍ୟାଦି ରୋଗର ଉପଶମ ପାଇଁ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଦେଇଥାଏ।” ଥାନେ ଜିଲ୍ଲା ଶାହାପୁର ତାଲୁକାର ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ୟେମା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମୁଦାୟ ମାଆ ଠାକୁର ଜନଜାତିର ୯୭ଟି ପରିବାରର ଜୀବନଜୀବିକା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି। “ଆମେ ଗଛ କାଟିନଥାଉ। ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ଡାଳଗୁଡ଼ିକ ସଂଗ୍ରହ କରି ତାକୁ ଆମେ ଜାଳେଣିକାଠ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁ। ଆମେ ପକ୍କାଘର ମାଟି, ଇଟା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା କାଠରେ ନିର୍ମାଣ କରିଥାଉ; ଏହା ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ହୋଇଥାଏ।”

ମୁଣ୍ଡରେ ପାଗ ଭିଡୁ ଭିଡୁ ୟେମା ସାତ ଦଶକରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ସମୟ ଧରି ଆଖପାଖର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସହାବସ୍ଥାନର କାହାଣୀ କହୁଛନ୍ତି, ବିତ୍ୟା (କଲରାପତରିଆ ବାଘ) ଏଠାକୁ ଆସିଥାଏ। ଲାଦେୱାଡ଼ି ପଲ୍ଲୀରେ ମୟୁର ଏବଂ ମାଙ୍କଡ଼ ମଧ୍ୟ ଦେଖା ଯାଇଥାନ୍ତି। ହେଲେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ କେବେହେଲେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ଉପୁଜି ନାହିଁ।

ଅପରପକ୍ଷରେ ଏକ ଭିନ୍ନଧରଣର ସଂଶାଧନ ଜନିତ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ୟେମାଙ୍କ ଆଖପାଖରେ ରହୁଥିବା ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

“ସରକାର ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ ଜଳଭଣ୍ଡାର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି,” ୟେମାଙ୍କ ପଡ଼ୋଶୀ ସୋମନାଥ ୱାଘ କହିଛନ୍ତି। ଏହି ୩୦ ବର୍ଷୀୟ କୃଷକ ଜଣକ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଭାବଲି ପମ୍ପଡ୍‌ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ (ପି.ଏସ୍‌.ପି) ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଏହା କହିଛନ୍ତି। ଚୁକ୍ତିପତ୍ର ସ୍ଵାକ୍ଷରିତ ହେବାର ବର୍ଷକ ପରେ ଅର୍ଥାତ ୨୦୨୨ ମସିହାରେ ଲାଦେୱାଡ଼ି ବାସିନ୍ଦା ପ୍ରକଳ୍ପ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲେ। ।

ପି.ଏସ୍‌.ପି ହେଉଛି ଶକ୍ତି ଭଣ୍ଡାରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଟି ଜଳଭଣ୍ଡାରର ସଂଯୋଗୀକରଣ କରାଯାଇଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ ଆବଶ୍ୟକତା କମ୍ ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକାଲ ଗ୍ରୀଡ୍‌ର ବଳକା ବିଦ୍ୟୁତ ଦ୍ଵାରା ନିମ୍ନଭାଗରେ ଥିବା ଜଳଭଣ୍ଡାରର ପାଣି ଉପରି ଭାଗରେ ରହିଥିବା ଜଳଭଣ୍ଡାରକୁ ଛଡ଼ାଯାଇଥାଏ। ସେହିପରି ବିଦ୍ୟୁତ ଚାହିଦା ଅଧିକ ରହିଥିବା ବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସେହି ପାଣି ନିମ୍ନରେ ଥିବା ଜଳଭଣ୍ଡାରକୁ ଛଡ଼ା ଯାଇଥାଏ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ରହିଥିବା ଜଳବିଦ୍ୟୁତପ୍ରକଳ୍ପ, ଜଳଭଣ୍ଡାର ଉପରେ କିମ୍ବା ନଦୀଠାରୁଦୂରରେ ରହିଥିବା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ନିର୍ମାଣକରାଯାଇଛି।

ଭାବଲି ପି.ଏସ୍‌.ପି ଏକ ନଦୀ ବିନା ପ୍ରକଳ୍ପ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୧୫୦୦ ମେଗାୱାଟ୍ (ଏମ୍‌. ଡବ୍ଲୁ)ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଛି। ଏହା ହେଉଛି ୨୦୩୦ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଦେଶରେ ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ୫୦୦ ଗିଗାୱାଟ (ଜି.ଡବ୍ଲୁ)କୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାର ଏହା ଏକ ଅଂଶ। ନାସିକ ଇଗାତପୁରୀର ଜାମୁଣ୍ଡେ ଗ୍ରାମ ନିକଟରେ ଥିବା ଭାବଲି ଜଳଭଣ୍ଡାର ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଉପର ଜଳଭଣ୍ଡାର ହେବାକୁ ଥିବା ବେଳେ ନିମ୍ନ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଥାନେର ଲାଦେୱାଡ଼ି ନିକଟରେ ନିର୍ମାଣ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।

“ଆପଣ ସେହି ଢାଲୁଟିକୁ ଦେଖି ପାରୁଛନ୍ତି ?” ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ପର୍ବତମାଳାକୁ ଦେଖାଇ ସୋମନାଥ ପଚାରିଥିଲେ। “ଆମେ ନାସିକ ଯିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ପାର କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏଥିପାଇଁ ଏକ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଲାଗୁଥିବା ବେଳେ ଏହି ରାସ୍ତା ଆମ ପାଇଁ କମ୍‌ ପଡୁଛି।” ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଉଭୟ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ହେଲେ, ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ଏଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ମାର୍ଗରେ ଯିବାକୁ ହେବ ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଗୁଣ ସମୟ ଲାଗିବ ଏବଂ ଗାଡ଼ିରେ ଯିବାକୁ ହେବ, ଏହାଦ୍ଵାରା ସେମାନେ ଖର୍ଚ୍ଚାନ୍ତ ହେବେ । ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ୩୫.୧୮ ହେକ୍ଟର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ୨୪୩.୭୪ ହେକ୍ଟର ଜଙ୍ଗଲ ଜମିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ପି.ଏସ୍‌.ପି ପାଇଁ ୧୦ଟି ପରିବାର ବିସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ ଥିବା ବେଳେ କାଳଭୋଣ୍ଡେ, କୋଥାଲେ ଏବଂ ଜାମୁଣ୍ଡେ ଗ୍ରାମର ୧୩୦ଟି ପରିବାର ପ୍ରଭାବିତ ହେବେ ।

ସୋମନାଥ ନିର୍ମାଣ ହେବାକୁ ଥିବା ସୁଡ଼ଙ୍ଗ, ବିଜୁଳି ଘର ଏବଂ କଂକ୍ରିଟ ଢାଞ୍ଚାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । “ଢାଲୁରେ ରହିଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଚାଷଜମି ସବୁ ଆମ ସମୁଦାୟର ଅଟେ ।ଏସବୁ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ିଯିବ ନହେଲେ ନିର୍ମାଣ କାମ ପାଇଁ ସଫା କରି ଦିଆଯିବ।” ତାହା ଭିତରେ ରହିଥିବା ଗୋଟିଏ ଚାଷଜମି ସେମନାଥଙ୍କ ଆଠଜଣିଆ ପରିବାରକୁ ପାଞ୍ଚ କ୍ଵିଣ୍ଟାଲ ଧାନ ଯୋଗାଉଛି ।“ଏହା ଆମ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ କ୍ଷତି[କୃଷି ଉତ୍ପାଦର] ହେବ ।”

“ଏଠାରେ ଆମର ବଡ଼ ପରିବାର ରହିଛି ।ଜମି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଥିବାରୁ ଆମେ ଖାଇବାରେ କମ୍‌ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଛୁ,” ସେ କହିଥିଲେ ।ଏଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ବି.ପି.ଏଲ୍‌(ଦରିଦ୍ର ସୀମାରେଖା ତଳେ) କାର୍ଡ ରହିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା, ସେମାନଙ୍କୁ ରାସନ ମିଳେନାହିଁ, କାରଣ ସବୁଠାରୁ ପାଖରେ ଥିବା ରାସନ ଦୋକାନର ଦୂରତା ୧୦ କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ହେବ ।ତାଙ୍କ ବୟସବର୍ଗର ଅଧିକାଂଶ ବେକାରୀ ସମସ୍ୟା ସହିତ ଯୁଝୁଛନ୍ତି ବୋଲି ସୋମନାଥ କହିଥିଲେ । ଲାଦେୱାଡ଼ି ଏବଂ ଆଖାପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଆଲେଫାଟା (ନଗର-କଲ୍ୟାଣ ପୁଣେ-ନାସିକ ରାଜପଥର ଛକରେ ଥିବା ଆଲେ ଗ୍ରାମ)କୁ ପିଆଜ କ୍ଷେତରେ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଯାଇଥାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଏସବୁ ଜମିରେ ବର୍ଷରେ ଦୁଇ ତିନିଥର ଦୁଇମାସ ଲେଖାଏ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଯାଇଥାନ୍ତି ।

“ଆଲେଫାଟା ଆମ ପାଇଁ ଏମ୍‌.ଆଇ.ଡି.ସି [ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ନିଗମ] ସଦୃଶ,” ବୋଲି ସୋମନାଥ କହିଥିଲେ ।ଦିନମଜୁରିଆ ଭାବେ ମାସରେ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ସପ୍ତାହ ୩୦୦-୩୫୦ ଟଙ୍କା ପାରିଶ୍ରମିକରେ ଏଠାରେ କାମ କରିଥାଉ ।ଅନ୍ୟଥା ଆମେ ମୁମ୍ବାଇ କିମ୍ବା ଥାନେ ସହରକୁ ନିର୍ମାଣ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଯାଇଥାଉ ।

ବେକାରୀ ସମସ୍ୟା ପ୍ରସଙ୍ଗ କେବଳ କାଗଜରେ ହିଁ ସୀମିତ, ଏବଂ ଅନେକ ସମୟରେ ଏହା ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାରେ ଦାବି କରାଯାଇଛି ଯେ, “ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପ ଯେପରିକି ସିମେଣ୍ଟ ଏବଂ ଷ୍ଟୀଲକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଳୁଛି ଏବଂ ଅର୍ଥ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜୀବିକା ସୃଷ୍ଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟୁଛି । ଏହା ଫଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ବିକାଶରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପ୍ରଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି।ପି.ଏସ୍‌.ପିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ, ଆଞ୍ଚଳିକ ବିକାଶ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଉନ୍ନତି ଏବଂ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଦର୍ଶ ନିବେଶ ।’’ ଏହି ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତାବରେ ଜୀବିକା ହାନି ଏବଂ କୃଷି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜୀବନଶୈଳୀ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ‘ପରିସଂସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ’ ଭାବରେ ଭୂମିକା ବିଷୟରେ କୌଣସି ସଚେତନତା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ଅନୁସାରେ ଏହି କଠିନତାଗୁଡ଼ିକ ଜେ.ଏସ୍‌.ଡବ୍ଲୁ ଏନର୍ଜି ପିଏସପି ଟୁ ଲିମିଟେଡ ସହିତ ଏହି ୯,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଅଧିକ ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।

ପୁଣେସ୍ଥିତ ପରିସଂସ୍ଥାନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏବଂ ପରିସଂସ୍ଥାନର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓଇକସର ସହପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମାନସୀ କରନ୍ଦିକର କହିଛନ୍ତି, “ଏହିସବୁ ସମୁଦାୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ, ପ୍ରଥମେ ସେମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବେ ।” ଏହିଭଳି ସ୍ଵଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନପ୍ରଣାଳୀ ସ୍ଵଚ୍ଛ କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକର [ଅନ୍ୟାନ୍ୟ] ପରିବେଶ ଉପରେ ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି।

ମାନସୀ କହିଛନ୍ତି, ”ପଶ୍ଚିମ ଘାଟର ତଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପି.ଏସ୍‌.ପି ନିର୍ମାଣ କରାଯିବ, ସେଠାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା ଲାଟେରାଇଟ ମାଟି ଏବଂ ଗରମ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ପରିବେଶରେ ଉତ୍ତମ ଜୈବବିବିଧତା ଏବଂ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପାରିବେଶିକ ତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରେ ବନସ୍ପତିଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍‌ ଭଲ ବିକଶିତ ହୋଇଛି ।” ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ପରିବେଶଗତ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ପ୍ରକଳ୍ପ ସ୍ଥାନରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ(ସଂରକ୍ଷଣ) ଅଧିନିୟମ, ୧୯୭୨ର ଅନୁସୂଚୀ-୧ରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ସଂରକ୍ଷିତ ପ୍ରଜାତିଙ୍କୁ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିତା ବାଘ, ପଟ୍ଟିଦାର ହେଟାବାଘ, ଶିଆଳ ଏବଂ ଗଧିଆ ରହିଛନ୍ତି । ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ବେଳେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ତିନିଟି ‘ପ୍ରାୟ ବିପନ୍ନ’ ତାଲିକା ଏବଂ ଦୁଇଟି ‘ସମ୍ବେଦନଶୀଳ’ ପ୍ରଜାତି ତାଲିକାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛନ୍ତି ।

ମାନସୀ କହିଛନ୍ତି, “ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ରୋକିବା, ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଯୋଗାଣ, [ଭୂତଳ] ଜଳ ପୁନଃଭରଣା ଇତ୍ୟାଦି ହେଉଛି ଏହି ବନଭୂମି ଯୋଗାଉଥିବା ପରିବେଶୀ ସେବା ।’’ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ହରାଇବାର ଅର୍ଥ ଏହିସବୁ ସେବା ମଧ୍ୟ ହରାଇବା । ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୂଷଳଧାରାରେ ବର୍ଷା ହେଲେ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ହେବା ସହିତ ମାଟି ଅତଡ଼ା ଧସିବା ନେଇ ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ।ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ଯେ, ୨୦୨୩ ମସିହା ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ୫୮.୨୨ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ବନଭୂମି ହରାଇ ସାରିଛି ।

ସରକାରୀ ଲୋକ ନିଜେ ଗୁରୁତ୍ଵହୀନ ଭାବେ କହନ୍ତି “ହେ ତାର ଜଙ୍ଗଲ ଆହେ” [“ଏହା ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଟେ”] ।କିନ୍ତୁ ପ୍ରକଳ୍ପ ହେବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ।ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ କଥାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ସହାନୁଭୂତି ଦେଖି ପାରିନଥିଲି ବୋଲି କାଶୀନାଥ ଆଗିବଲେ, ଥାନେ ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ହୋଇଥିବା କିଛି ଗମ୍ଭୀର ଆଲୋଚନା କଥା ମନେପକାଇ କହିଥିଲେ । ସେ ନାସିକ ପଟ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିକଟରେ ଥିବା ଜାମୁଣ୍ଡେ ଗ୍ରାମର ସରପଞ୍ଚ । “୨୦୨୪ ମସିହା ଜାନୁଆରି ମାସରେ ଯେତେବେଳେ ଜନଶୁଣାଣି ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ଆମକୁ ଗ୍ରାମସଭା ଠରାଓ [ରିଜୋଲ୍ୟୁସନ] ଦେବାକୁ କହିଥିଲେ ।” ଯଦି ଆମେ ତାକୁ ଦେଇ ବି ନଥାନ୍ତୁ ତାହାହେଲେ ବି ସେମାନେ ଏହାକୁ କରିବେ, କାରଣ ଏଥିପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ରହିଛି ।

ସଂଶୟ ଏବଂ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଭାବନା କାଶୀନାଥଙ୍କ ମନକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରୁଥିଲା । “ଆମର ଛୋଟ ଗାଁ, ଏପରିକି ଆମେ [ପି.ଏସ୍‌.ପି]କୁ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ବି ଆମକୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ସମର୍ଥନ ମିଳି ନଥାନ୍ତା ।ଏବେ ଅନ୍ତତଃ କ୍ଷତିପୂରଣ ତ’ ମିଳିବ ।“ ସେଥିପାଇଁ ସେ ଆଶ୍ଵସ୍ତ ଦେଖା ଯାଉଛନ୍ତି ।

ତଥାପି କାଶୀନାଥଙ୍କର ଏ ନେଇ ଚିନ୍ତା ରହିଛି ।ପ୍ରବହମାନ ପାଣିର ସୁମଧୁର ଧ୍ଵନି ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ଆଡ଼କୁ ଯିବାବେଳେ ସେ ଏସବୁ କଥା ଆମକୁ କହିଥିଲେ ।“ଏଠାରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ନଦୀ-ନାଲେ [ନଦୀ ଓ ନାଳ] ରହିଛି ।ଏଠାକୁ ପାହାଡ଼ରୁ ପାଣି ଆସିଥାଏ ।ସେହି ପାଣିରୁ ଆମେ ମାଛ ଧରିଥାଉ । “ଖରାଦିନେ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା ନଦୀରୁ ପାଣି ନେଇଥାନ୍ତି, ଆଉ ବର୍ଷାଦିନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ହେଉ କି ବିକ୍ରି ପାଇଁ, ମାଛ ଧରିଥାନ୍ତି । ‘‘ମତେ ଲାଗୁଛି ଜଳଭଣ୍ଡାର ହେବାପରେ ଏସବୁ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରବାହ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ।ଯଦି ଜଙ୍ଗଲ ଚାଲିଯିବ, ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ ।’’

“୨୪୩ ହେକ୍ଟର ଜଙ୍ଗଲ ବହୁତ ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ ।କ୍ଷତିପୂରଣ ବାବଦ ବନୀକରଣ ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଜମି ନାହିଁ,’’ ମାନସୀ କରନ୍ଦିକର ପ୍ରଭାବ ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ୨୬୮,୧୧୪ ଚାରାରେ କ୍ଷତିପୂରଣ ବାବଦ ବନୀକରଣ କରାଯିବ । “ସେମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ବନୀକରଣ କରିବେ ।’’

ଏଭଳି ଯୋଜନା ଲାଦେୱାଡ଼ିର ସତୁରୀ ବର୍ଷୀୟ କାକେ ସୋଙ୍ଗାଳଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପରିପକ୍ଵ ମନେହେଲା ।ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି କିପରି ଏମିତି ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ?” ଏହା କଦାପି ଅତିଶୟୋକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ ଯେ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ପ୍ରତି କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ପଡ଼ିଛି ।“ଝାଡଞ୍ଚା ବୟ କୋନାଲାମାଇତ? [ଏହିସବୁ ଗଛର ବୟସ କିଏ ଜାଣିଛି?] ମଣିଷ ଏସବୁ ଗଛ ଲଗାଇ ନାହାନ୍ତି ।’’

କାକେ ତାଙ୍କର ଏକ ବଖରିଆ ଘରେ ଚୁପଚାପ ବସିଥାନ୍ତି ।କପଡ଼ା ଥାକକରି ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖାଯାଉଛି, କାନ୍ଥରେ କିଛି ନାମ, ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଚିତ୍ର ଖୋଦେଇ ହୋଇଛି । ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦିବଙ୍ଗତ ସ୍ଵାମୀ ଶକ୍ରୁ ଏହି ଘରଟି ବନଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରିକରି ପାଇଥିବା ଅର୍ଥରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ । “ମୁଁ ଆମ୍ବ, ପିଜୁଳି, ଜାମୁକୋଳି [ମାଲାବାର ପ୍ଲମ୍], ବେର୍ [ଜୁଜୁବା], ପଳାଶ [ବ୍ୟୁଟିଆ ମନୋସ୍ପେର୍ମା] ପତ୍ର, ଜଙ୍ଗଲି ପନିପରିବା ସଂଗ୍ରହ କରି ତାକୁ କସାରା ବଜାରରେ ବିକ୍ରି କଲେ ଦୈନିକ ୫୦-୧୦୦ ଟଙ୍କା ମୁଁ ପାଇଥାଏ ।ଖାଲି ସେତିକି ନୁହେଁ, ଏହି ଫଳନ୍ତି ଗଛ ସବୁ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ମାଙ୍କଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଆହାର ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି ।କିଛି ଲୋକ କେବଳ ସେହି ଗଛ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି । ହଁ!” ସେ ଏକଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଆମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ କେତେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇ ଆସିଛନ୍ତି ।

ଏହି କିଛିଦିନ ପୂର୍ବେ ସେ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ ।ନିକଟତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, ଯାଇ ୨୩ କିଲୋମିଟର ଦୂର କସାରା ସହରରେ ରହିଛି । “ଆଜିକାଲି ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠି ହେଲେ ଦବାଖାନା [ଚିକିତ୍ସାଳୟ]ଟିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠିକୁ ମୁଁ ଅନ୍ତତଃ ପାଦରେ ଚାଲି ଯାଇପାରୁଥିବି,” ବୋଲି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନମ୍ର ଭାବେ ସରକାରଙ୍କୁ ସେ ଏହି ବିକଳ୍ପ ପ୍ରସ୍ତାବଟି ଦେଇଛନ୍ତି ।

୨୦୨୪ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ଏହି ଯୋଜନାକୁ ନେଇ ଜନଚିନ୍ତା ସମ୍ପର୍କରେ ବିଶେଷଜ୍ଞ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ସମିତି (ଇ.ଏ.ସି) ଏକ ବୈଠକରେ ନଦୀ, ଉପତ୍ୟକା ଏବଂ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ସାରାଂଶ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ।ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେ.ଏସ୍‌.ଡବ୍ଲୁ ମାଟିର ନମୁନା, ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଯୋଜନା ସମ୍ପର୍କରେ ଅତିରିକ୍ତ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିନାହିଁ, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାର ପରିବେଶ ମଞ୍ଜୁରି ସ୍ଥଗିତ କରି କରାଯାଇଛି ।ବର୍ଷାଦିନେ ଜଳଭଣ୍ଡାରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଜଳଧାରକୁ ଯେପରି ରୋକାଯିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରାଯିବ ନାହିଁ ତାହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରି ଏକ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିପତ୍ର ଦାଖଲ କରିବାକୁ କମ୍ପାନିକୁ କୁହାଯାଇଛି ।

“କିନ୍ତୁ କମ୍ପାନି ଯେ, ତା’ର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କରିବ?” କାଶୀନାଥ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି ।

ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟ ଅଧିବାସୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଇଛନ୍ତି । “ଶାହାପୁରର କୃଷକ ତଥା ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ବାବନ ହରନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, “ଯଦି ଜେ.ଏସ୍‌.ଡବ୍ଲୁ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରେ ତାହାହେଲେ କ’ଣ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିଯିବ?” ଏହା ଏକ ଅନୁସୂଚିତ କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇଥିଲେ ହେଁ, ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମତାମତକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆ ଯାଉନାହିଁ ।

ବିଶେଷଜ୍ଞ କମିଟି ପ୍ରସ୍ତାବ ଉପରେ ଅଧିକ ବିଚାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଉକ୍ତ ସ୍ଥାନ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ । “କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏକ ଔପଚାରିକତା.” ବୋଲି ସାଉଥ ଏସିଆ ନେଟୱର୍କ ଅନ ଡ୍ୟାମ୍‌ସ, ରିଭର୍ସ ଆଣ୍ଡ ପିପୁଲ (ଏସ୍‌.ଏ.ଏନ୍‌.ଡି.ଆର୍‌.ପି), ନଦୀ, ସମୁଦାୟ ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାରର ଜଳ ସଂରଚନା ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କାମ କରୁଥିବା ଏକ ଅନୌପଚାରିକ ନେଟୱର୍କର ସଂଯୋଜକ ହିମାଂଶୁ ଠକ୍କର କହିଛନ୍ତି ।

“ଦେଖନ୍ତୁ ଇ.ଏ.ସି ସବୁବେଳେ ସେହିପରି ।ଊଣାଅଧିକେ କେବଳ ଏକ ରବରଷ୍ଟାମ୍ପ ପ୍ରାଧିକରଣ । ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟାକ୍ଷାନ ହାର ବାସ୍ତବରେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଥାଏ,” ବୋଲି ହିମାଂଶୁ କହିଥିଲେ । “ଏପରିକି ପୁଣେରେ ଆଦାନୀଙ୍କର ୱାରଙ୍ଗି-ୱାରସଗାଓଁ ପମ୍ପ୍‌ଡ ଷ୍ଟୋରେଜ ପ୍ରକଳ୍ପ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ (ଇ.ଏ.ସି) ଲେଖିଥିଲୁ ଯେ; ଏହାର ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଭାବ ସାମୂହିକ ମତ୍ସ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ିବ ।ତା’ ପରେ ବି ସେମାନେ ଏହାକୁ ମଞ୍ଜୁରି ଦେଇଥିଲେ ।” ସେମାନେ ଯେଉଁଭଳି ପ୍ରକଳ୍ପର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଭଳି ଏହାର ପ୍ରଭାବକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାୟିତ୍ଵହୀନତା ବୋଲି ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।

୨୦୨୫ ମସିହା ମେ’ ୨୯ ତାରିଖରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବୈଠକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏଥିରେ ପ୍ରାକ୍‌ ପରିବେଶ ମଞ୍ଜୁରି ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ସୁପାରିସ କରିଥିଲା ।

ପ୍ରକାଶନ ବେଳେ, ଜେ.ଏସ୍‌.ଡବ୍ଲୁ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ବିଶେଷଜ୍ଞ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କମିଟି ଏହି ସମ୍ବାଦଦାତା ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ ବି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇ ନଥିଲେ ।

ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଡ଼ମ୍ବନାର ବିଷୟ ଯେ, ଭାରତ ଯେତେବେଳେ ସବୁଜ ଭବିଷ୍ୟତ ଆଡ଼କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି, ସେତେବେଳେ ପାରିବେଶିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ନାମକୁ ମାତ୍ର ଗୁରୁତ୍ଵାରୋପ କରାଯାଉଛି । ଭାବଲିପି.ଏସ୍‌.ପି ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିବା ୧୬୪ ପ୍ରକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ସେଥିରୁ ୩୬ଟି କେବଳ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ରହିଛି । ବାସ୍ତବରେ ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ପି.ଏସ୍‌.ପିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାରେ ପରିବେଶ ମଞ୍ଜୁରିକୁ ସମସ୍ୟାପୂର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଏହା ପି.ଏସ୍.ପି.ର ବିକାଶରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ମାନସୀ କହିଛନ୍ତି, ଅହରହ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବିକାଶ ଯୋଗୁଁ ବିଦ୍ୟୁତ ଚାହିଦା ବଢ଼ୁଛି, ଆଉ ଏହିସବୁ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଭଳି ଅର୍ଦ୍ଧ-ପ୍ରାକୃତିକ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଏହା ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହା ସହିତ ଏହା ହେଉଛି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗତ ତ୍ରୁଟି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେ କହିଛନ୍ତି ।ଭାରତରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଖର୍ଚ୍ଚ ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ ଲଗାଇବା ଅସମ୍ଭବ, ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ୫,୬୧୦ ଗିଗାୱାଟ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ରହିଥିବା ବେଳେ ଏହା ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୧,୪୪୦,୩୧୦ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାରେ ପହଞ୍ଚିଛି ।ଏବଂ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟୋଗଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ବଡ଼ ବିଦ୍ୟୁତ ଉପଭୋକ୍ତା ହୋଇଥିବା ବେଳେ ମୋଟ ବିଦ୍ୟୁତ ଖର୍ଚ୍ଚର ୪୧ ପ୍ରତିଶତ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଛନ୍ତି ।

ଲାଗାତାର ପାଣିପାଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯାହା ଉପରେ ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ଯେପରିକି ସୌର ଏବଂ ପବନ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପାଦନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏକପ୍ରକାର ଅସମ୍ଭବ କରିଦେଉଛି । ପାୱାର ଗ୍ରୀଡ ସହିତ ବହୁସଂଖ୍ୟାରେ ଏଭଳି ଉତ୍ସ ଯୋଡ଼ିହେବା ଦ୍ଵାରା ପି.ଏସ୍‌.ପି ଭଳି ଶକ୍ତି ଭଣ୍ଡାରଣ ବିକଳ୍ପକୁ ଗ୍ରୀଡ୍‌ର ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଉଛି । କିନ୍ତୁ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କର କହିବା ହେଉଛି, ଏଭଳି ଆହୁରି ବିକଳ୍ପ ରହିଛି, ଯାହା ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍‌ ବିନାଶକାରୀ, ସେହିସବୁ ବିକଳ୍ପ କଥା ପ୍ରଥମେ ବିଚାର କରିବା କଥା ।

ପୁଣେସ୍ଥିତ ସୋସାଇଟି ଫର ପ୍ରମୋଟିଂ ପାର୍ଟିସିପେଟିଭ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ (ଏସ୍‌.ଓ.ପି.ପି.ଇ.ସି.ଓ.ଏମ) ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଭ୍ୟ କେ. ଜେ. ଜୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ପି.ଏସ୍‌.ପି ର ଅବଧାରଣା ନେଇ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । “ଆହୁରି ଅନେକ ଭଲ ବିକଳ୍ପ ରହିଛି, ଯେପରିକି ସମ୍ପ୍ରତି ଚାଲିଥିବା ଜଳଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରୁ ସର୍ବାଧିକ ପିକିଂ ଆଉଟ୍‌ପୁଟ୍‌ (ଉଚ୍ଚ ଚାହିଦା ଥିବା ସମୟରେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା) ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ।ଏଗୁଡ଼ିକ ପରେ ଯାଇ ପି.ଏସ୍‌.ପି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରା ଯାଇପାରେ, ଯାହାର ପାରିବେଶିକ ତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ବିନାଶକାରୀ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି ।’’

ଭାରତରେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ନେଇ ବିଭିନ୍ନ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଭିତରେ ୟେମା ଏବଂ ସୋମନାଥ ଏଯାବତ ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ପାଇନାହାନ୍ତି ।ତାଙ୍କ ଘର ବାରଣ୍ଡାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ୟେମା କହିଛନ୍ତି, “ଆମେ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ବିଦ୍ୟୁତ ସଂଯୋଗ ନେଇଛୁ, କିନ୍ତୁ [ପ୍ରତିଦିନ], ବିଶେଷକରି ଖରା ଏବଂ ବର୍ଷାଦିନେ ଆଠଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବିଦ୍ୟୁତ କାଟ ହେଉଛି ।”

ଝରକା ଓ କବାଟ ଦେଇ ଯେତିକି ଆଲୁଅ ଆସୁଥିଲା ସେତିକିରେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ଘର ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା । ବୈଦ୍ୟୁତିକ ସାମଗ୍ରୀ କହିଲେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଉପର ପଙ୍ଖା ଏବଂ ଦୁଇଟି ବଲ୍‌ବ ଲାଗିଥିବା ଆମେ ଦେଖିଥିଲୁ ।

“ସମସ୍ତ ଆଲୁଅ କମ୍ପାନି ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ।କିନ୍ତୁ ଆମ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏହା ଉତ୍ପାଦନ ହେଉଛି ।”

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍