ಪಿಎಸ್‌ಪಿ: ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಜನರ ಪಾಲಿನ ಮುಳುಗುನೀರು

“ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಮುಂದೆ ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಡೋಂಗರ್ [ಗುಡ್ಡ]ದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಬೆಳೆದೆ” ಎಂದು ಯೆಮಾ ಸೊಂಗಾಲ್ ತನ್ನ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಈ ವರದಿಗಾರರಿಗೆ ನಗು ಮುಖದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ದಟ್ಟ ಹಸಿರಿನ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಂಚಿನ ಮನೆಗಳ ಈ ಊರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ವಸತಿಯ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಮ್ಮಿಳನ. ಅವರಿಗೆ ಈ ಕುರಿತು ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎಂಟು "ಹಾಟೆಸ್ಟ್ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ" ಒಂದಾದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳವೂ ಹೌದು.

ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಇದರ ಸುಮಾರು 280 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

"ನಮ್ಮ ಜಮೀನು ಆ ಡೋಂಗರ್ ಹಿಂದೆ ಇದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಲಾಡೇವಾಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ (ಕಾಳಭೋಂಡೆ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿ) ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಯೆಮಾ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಯೆಮಾ ಮತ್ತು ಸೂಲಿ ಇಬ್ಬರೂ 70ರ ಆಸುಪಾಸಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಣ್ಣ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ವಾರೈ (ಬೆಳೆ) ಬೆಳಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೊಲವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಂದು ಗಂಟೆ ನಡೆಯಬೇಕು. “ಅಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತೇವೆ. ಸುಮಾರು 5-6 ಮೂಟೆ [ಕ್ವಿಂಟಾಲು] ಗಳಷ್ಟು ಇಳುವರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.” ಈ ಜಮೀನು ಒಂದು ಎಕರೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಸಿಗುವ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಯೆಮಾ, ಸೂಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು, ಮೂವರು ಸೊಸೆಯರು ಮತ್ತು ಆರು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ 15 ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮುಂದಿನ ಬೆಳೆಯ ತನಕ, ಎಂದರೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬವು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಜಮೀನು ಎರಡನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

ಮಾತು ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಅವರು, "ಕಾಡು ಕೂಡ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಾಕುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು, ರಾಣ್ಕಂದ್ [ಕಾಡು ಗೆಡ್ಡೆಗಳು], ತರಕಾರಿಗಳು, ನೆಗಡಿ, ಜ್ವರ, ಮೊಣಕಾಲು ನೋವು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ." ಯೆಮಾ ಮತ್ತು ಅವರ 97 ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಥಾಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಹಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಾ ಠಾಕೂರ್ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ, ಬದುಕಲು ಕಾಡು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. "ನಾವು ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಉರುವಲಿಗಾಗಿ ಬಿದ್ದ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇವೆ. ಮಣ್ಣು, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದ ಮರಗಳಿಂದ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತೇವೆ; ಅವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ."

ತನ್ನ ತಲೆಗೆ ಸುತ್ತಿದ ಟವಲ್ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಯೆಮಾ ತಮ್ಮ ಏಳು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನೆರೆಹೊರೆಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಿದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು, " ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಿಬ್ಟ್ಯಾ [ಚಿರತೆ] ಬರುತ್ತದೆ. ನವಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೋತಿಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ, ಲಾಡೇವಾಡಿ [ಊರಿನಲ್ಲಿ] ನೋಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆದಿಲ್ಲ."

ಆದರೆ, ಈಗ ಯೆಮಾ ಅವರ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕುರಿತಾದ ಬೇರೆಯದೇ ಸಂಘರ್ಷ ಅವರ ಬದುಕಿಗೆ ತೊಂದರೆಯುಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ.

"ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಹೊರಟಿದೆ" ಎಂದು ಯೆಮಾ ಅವರ ನೆರೆಮನೆಯ ಸೋಮನಾಥ್ ವಾಘ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 30 ವರ್ಷದ ಈ ರೈತ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಭವಾಲಿ ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ (ಪಿಎಸ್‌ಪಿ) ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಲಾಡೇವಾಡಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿದ್ದು 2022ರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದ (MoU)ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ.

ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ (ಪಿಎಸ್‌ಪಿ) ಎನ್ನುವುದು ಎರಡು ಸಂಪರ್ಕಿತ ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಇಂಧನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸಿ ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ನೀರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಈಗಿರುವ ಜಲಾಶಯಗಳ ಮೇಲೆ, ಅಥವಾ ನದಿಯಿಂದ ದೂರ ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭವಾಲಿ ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ (ಪಿಎಸ್‌ಪಿ) ಒಂದು ನದಿ ಕಣಿವೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, 1,500 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (MW) ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 500 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ (GW) ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಗುರಿಯ ಭಾಗ. ನಾಸಿಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಗತ್‌ಪುರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಜಮುಂದೆ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯ ಭವಾಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯವಾಗಲಿದ್ದು, ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಥಾಣೆಯ ಲಾಡೇವಾಡಿ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು.

"ಆ ಇಳಿಜಾರು ಕಾಣುತ್ತಿದೆಯಾ?" ಎಂದು ಸೋಮನಾಥ್ ಹತ್ತಿರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಕೇಳಿದರು. "ನಾವು ನಾಸಿಕ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಅದನ್ನು ಹತ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ದಾರಿ ಮತ್ತೆ ನಮಗೆ ಇದೊಂದು ಶಾರ್ಟ್‌ಕಟ್ ಇದ್ದಂತೆ." ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಾದರೆ, ಇವರು ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡರಷ್ಟು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಹಣ ನೀಡಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ 35.18 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು 243.74 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ 10 ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ವಾಸ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗೂ ಕಾಳಭೋಂಡೆ, ಕೋಠಲೆ ಹಾಗೂ ಜಮುಂದೆ ಗ್ರಾಮಗಳ 130 ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಯೋಜನೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಸುರಂಗಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಚನೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಸೋಮನಾಥ್ ಚಿಂತಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳು ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೀರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಲಿವೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತೆರವುಗೊಳ್ಳಲಿವೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಮೀನು ಸೋಮನಾಥ್ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಎಂಟು ಜನರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಐದು ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಭತ್ತವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. "ಇದು ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ನಷ್ಟವಾಗಲಿದೆ [ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನಷ್ಟ]."

"ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳು ದೊಡ್ಡವು. ನಮ್ಮ ಜಮೀನು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸಿಗುವ ಕಾರಣ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸೋಮನಾಥ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಬಿಪಿಎಲ್ (ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ) ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಿದ್ದರೂ ಪಡಿತರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹತ್ತಿರದ ಪಡಿತರ ಅಂಗಡಿ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಅನೇಕರು ನಿರುದ್ಯೋಗದಿಂದಲೂ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸೋಮನಾಥ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಲಾಡೇವಾಡಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಆಲೇಫಾಟಾಕ್ಕೆ (ನಗರ-ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಪುಣೆ-ನಾಸಿಕ್ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಇಂಟರ್‌ ಸೆಕ್ಷನ್‌ ಬಳಿಯಿರುವ ಆಲೇ ಗ್ರಾಮ) ಈರುಳ್ಳಿ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 2-3 ಬಾರಿ, ಒಂದೊಂದು ಬಾರಿಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಈ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

"ಆಲೇಫಾಟಾ ನಮಗೆ ಎಂಐಡಿಸಿ [ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ] ಇದ್ದಂತೆ" ಎಂದು ಸೋಮನಾಥ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ದಿನಕ್ಕೆ 300-350 ರೂಪಾಯಿ ಕೂಲಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಮುಂಬೈ ಅಥವಾ ಥಾಣೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ."

ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಅವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯವು 2023ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ: "ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್‌ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಪಿಪಿಪಿಗಳು (ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ) ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ." ಆದರೆ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ನಷ್ಟದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 'ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸುಳಿವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಜಿಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್‌ಪಿ ಟು ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಜೊತೆಗಿನ ₹9,000 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಈ ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.

"ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ; ಇವರೇ ಮೊದಲು ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಪರಿಸರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಓಯಿಕೋಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಪುಣೆ ಮೂಲದ ಪರಿಸರ ತಜ್ಞೆ ಮಾನಸಿ ಕರಂದಿಕರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಇಂತಹ ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ [ಇತರ] ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ."

ಮಾನಸಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿಎಸ್‌ಪಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಮಳೆ, ಜಂಬಿಟ್ಟಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬಿಸಿ ಹಾಗೂ ಆರ್ದ್ರ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಬೆಳೆದಿದೆ." ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಸರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು, ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 1972ರ ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆಯ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ I ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿರತೆ, ಪಟ್ಟೆಯುಳ್ಳ ಕತ್ತೆಕಿರುಬ, ನರಿ ಮತ್ತು ತೋಳ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ 'ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' ಮೂರು ಮತ್ತು 'ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ' ಎರಡು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸಹ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

"ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು, ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣದಂತಹ ಪರಿಸರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಈ ಅರಣ್ಯಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ," ಎಂದು ಮಾನಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಶವು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳ ನಾಶಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವ ಭಾರಿ ಮಳೆಯು ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಭೂಕುಸಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. 2023ರ ಹಿಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಈಗಾಗಲೇ 58.22 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆತಂಕಕಾರಿ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

"ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ 'ಹೇ ತರ್‌ ಜಂಗಲ್‌ ಆಹೇ [ಇದು ಕಾಡು]' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಾಗಲೇಬೇಕು. ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾಳಜಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕಾಶಿ‌ನಾಥ್ ಆಗಿವಾಲೆ ಬೇಸರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾಸಿಕ್ ಭಾಗದ ಜಮುಂದೆ ಗ್ರಾಮದ ಸರಪಂಚ್. ಠಾಣೆ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಸಂವಾದವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, "ಜನವರಿ 2024ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ನಾವು ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ 'ಠರಾವ್' (ನಿರ್ಣಯ) ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಾವು ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಆದೇಶವಿದೆ ಎಂದರು" ಎಂದು ಆಗಿವಾಲೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಕಾಶಿನಾಥ್‌ ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆ ಆವರಿಸಿದೆ. “ನಮ್ಮದು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿ. ನಾವು ಅದನ್ನು [ಪಿಎಸ್‌ಪಿ] ವಿರೋಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೂ, ಎಲ್ಲರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿರೋಧಿಸದೆ ಹೋದರೆ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಪರಿಹಾರವನ್ನಾದರೂ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.” ಆ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಭರವಸೆ ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ, ಕಾಶಿ‌ನಾಥ್ ಅವರಿಗೆ ಅವರದೇ ಆದ ಚಿಂತೆಗಳಿವೆ. ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಶಾಂತರ ಸದ್ದಿನ ನಡುವೆ ನಾವು ಕಾಡಿನತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿಂತೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. “ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನದಿ-ನಾಲೆಗಳು (ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳು, ಅಂತರ್ಜಲದ ಹರಿವುಗಳು) ಇವೆ. ನೀರು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಮೀನುಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.” ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ತೊರೆಗಳಿಂದ ನೀರು ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮೀನು ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಮಾರುತ್ತಾರೆ. “ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಹರಿವು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಡು ಹೋದರೆ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ಹೋಗುತ್ತದೆ.”

“243 ಹೆಕ್ಟೆರ್‌ ಅರಣ್ಯ ಸಣ್ಣದೇನಲ್ಲ. ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಬೆಳೆಸಲು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಭೂಮಿಯೂ ಇಲ್ಲ,” ಎಂದು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಮಾನಸಿ ಕರಂದಿಕರ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ 2,68,114 ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಅರಣ್ಯೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ಭರಿಸುವ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. “ಅವರು ಇನ್ನೊಂದು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

ಎಪ್ಪತ್ತರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿರುವ ಲಾಡೆವಾಡಿಯ ಕಾಕೆ ಸೊಂಗಲ್‌ ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳು ಅರ್ಥಹೀನ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. “ಇದೇ ಕಾಡನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೀರಿ?” ಎಂದು ಅವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಈ ಕಾಡಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯ ಮಾತೇನಲ್ಲ. "ಜಾದಾಂಚಾ ವಾಯ್ ಕೋನಾಲಾಮಾಯಿತ್? [ಈಮರಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೆಗೊತ್ತಿದೆ?] ಇವನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ನೆಟ್ಟಿಲ್ಲ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

ಕಾಕೆ ಒಂದು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಗಳ ರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಗೋಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹೆಸರುಗಳು, ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾಡುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರಿ ಬಂದ ಹಣದಿಂದ ಇವರೂ, ಇವರ ಪತಿ ದಿವಂಗತ ಸಕ್ರುರವರು ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. “ನಾವು ಮಾವಿನಕಾಯಿ, ಪೇರಲೆ, ಜಂಬುಲ್ [ಜಂಬೂ ನೇರಳೆ - ಮಲಬಾರ್ ಪ್ಲಮ್], ಬೋರ್ [ಬೋರೆ ಹಣ್ಣು - ಜುಜುಬೆ], ಪಲಾಸ್ [ಮುತ್ತುಗ - ಬ್ಯೂಟಿಯಾ ಮೊನೊಸ್ಪರ್ಮಾ] ಎಲೆಗಳು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನುಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕಸರಾಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತೇನೆ. ದಿನಕ್ಕೆ 50-100 ರೂಪಾಯಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತದೆ.ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಮಂಗಗಳೂ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಈ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಆ ಮರಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಂ!" ಎಂದು ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗದ ಕಾಡಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. \

ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಇವರ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ಸಮೀಪ ಇರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕೇಂದ್ರವೇ ಸುಮಾರು 23 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವಕಸರಾ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. "ನನ್ನ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಒಂದುದವಾಖಾನಾ [ಕ್ಲಿನಿಕ್] ಕಟ್ಟಿ, ಆಗ ಒಬ್ಬಳೇ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದು,” ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ತುಂಬಾ ವಿನಯದಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಆಗಸ್ಟ್ 2024 ರಲ್ಲಿ, ನದಿ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ ತಜ್ಞರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮಿತಿಯ (ಇಎಸಿ) ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿದ್ದ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿಗಳು, ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜೆಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವವರೆಗೆ ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು (ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್) ಕೊಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮುಚ್ಚಳಿಕೆ ಬರೆದುಕೊಡುವಂತೆ ಕಂಪನಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು.‌

“ಆದರೆ ಆ ಕಂಪನಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆಯೇ?” ಎಂದು ಕಾಶಿನಾಥ್‌ ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇತರರೂ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಜೆಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮಾಹಿತಿ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ?" ಎಂದು ಶಹಾಪುರದ ರೈತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಬಾಬನ್ ಹರ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಇದು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ; ಆದರೂ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಜನರು ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಸ್ತಾವಣೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬೇಟಿ ನೀಡಲು ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. "ಆದರೆ ಅದುಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಔಪಚಾರಿಕ ಬೇಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ನದಿಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದನೀರಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳಬಗ್ಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ಆನ್ ಡ್ಯಾಮ್ಸ್, ರಿವರ್ಸ್ ಅಂಡ್ಪೀಪಲ್ (ಎಸ್‌ಎಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಪಿ) ನ ಸಂಯೋಜಕ ಹಿಮಾಂಶುಠಕ್ಕರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ನೋಡಿ, ಇಎಸಿ ಹೇಗೆ ಇದೆಯೋ, ಈಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಮ್ಮಿ ಒಂದು ರಬ್ಬರ್ ಸ್ಟಾಂಪಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಅವರು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡದ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸೊನ್ನೆ,” ಎಂದು ಹಿಮಾಂಶು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದಾನಿಯವರ ವಾರಂಗಿ-ವಾರಸ್ಗಾಂವ್ ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಇದೆ; ಇದು ಸಮುದಾಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಅವರಿಗೆ (ಇಎಸಿ) ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಅವರು ಆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಅವಿವೇಕದ ಕೆಲಸ. ಅವರು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ರೀತಿ, ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಯೋಚಿಸುವ ರೀತಿ ಸರಿಯಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮೇ 29, 2025 ರಂದು ನಡೆದ ಅನುಸರಣಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಸಚಿವಾಲಯವು ಪೂರ್ವ ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಇಎಸಿಗೆ ವಹಿಸಿದೆ.

ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವರದಿಗಾರರು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೇಳಲು ಜೆಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತುತಜ್ಞರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರೂ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರ ಬಂದಿಲ್ಲ.

ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಭಾರತವು ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸದ ಸಂಗತಿ. ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಭವಾಲಿ ಪಿಎಸ್‌ಪಿಯಂತಹ 164 ಸಂಭಾವ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 36 ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪಿಎಸ್‌ಪಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು "ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ" ಮತ್ತು ಪಿಎಸ್‌ಪಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ತಡೆಗೋಡೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಇದು ಈ ಹಳ್ಳಿಗಳಂತಹ ಅರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಮಾನಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಇದು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಪರಾಧ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತಾಗಿದೆ, 1950 ರಲ್ಲಿ 5,610 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ ಇದ್ದ ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯು 2024ರ ವೇಳೆಗೆ 1,440,310 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೇ ಈ ಇಂಧನಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕರು, ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆಯ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 41 ರಷ್ಟು ಇವೇ ಬಳಸುತ್ತವೆ.

ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹವಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಬಹುತೇಕ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಗ್ರಿಡ್‌ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪಿಎಸ್ಪಿಗಳಂತಹ ಶಕ್ತಿ ಶೇಖರಣಾ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಪರ್ಯಾಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ನಾವು ಪಿಎಸ್‌ಪಿಯ ಇಡೀ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಊರ್ಜಿತ ಗರಿಷ್ಠ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು [ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆ] ಮಾಡಲು ಒಳ್ಳೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಿವೆ. ಆಮೇಲೆ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಪಿಎಸ್‌ಪಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿ," ಎಂದು ಪುಣೆಯ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಪ್ರಮೋಟಿಂಗ್ ಪಾರ್ಟಿಸಿಪೆಟಿವ್ ಇಕೋಸಿಸ್ಟಮ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ (ಎಸ್ಒಪಿಪಿಇಸಿಒಎಂ) ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹವರ್ತಿ ಕೆ.ಜೆ.ಜಾಯ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಇಂಧನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯೆಮಾ ಸೊಂಗಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿಲ್ಲ. “ನಮಗೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದೇ 2010 ರಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ [ಪ್ರತಿದಿನ] ಲೋಡ್ ಶೆಡ್ಡಿಂಗ್‌ ಇರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಲೋಡ್‌ ಶೆಡ್ಡಿಂಗ್‌ ಇರುತ್ತದೆ," ಎಂದು ಮನೆಯ ವರಾಂಡದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯೆಮಾ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “24 ಗಂಟೆ ಕರೆಂಟ್‌ ಇರಲು ಇದು ನಿಮ್ಮ ಮುಂಬೈ ಅಲ್ಲ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

ಅವರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಮನೆಯ ಬಾಗಲಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳಿಂದ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಮನೆ ಬೆಳಕನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೀಲಿಂಗ್ ಫ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಎರಡು ಬಲ್ಬ್ ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಾವು ನೋಡಬಹುದು, ಅವಷ್ಟೇ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು.

“ನಮ್ಮಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಏರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳಕು ಕಂಪನಿಗಳು, ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದೆ,”

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ: ಚರಣ್‌ ಐವರ್ನಾಡು