ശിവകാശിയിൽ തീകൊണ്ട് കളിക്കുന്നു

“ഒരു വലിയ സ്ഫോടനം കേട്ട്, ഞാൻ, ആകാശത്തേക്കുയരുന്ന പുക ലക്ഷ്യമാക്കി ഓടി. സ്ഫോടനത്തിൽ ഫാക്ടറിയുടെ ചുവരുകൾ തകർന്നിരുന്നു. വസ്ത്രമെല്ലാം കത്തിയമർന്ന്, പകുതി നഗ്നനായി ലിംഗസാമി കെട്ടിടാവശിഷ്ടത്തിൽനിന്ന് പുറത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ടു. ആശുപത്രിയിലേക്ക് അയാളെ കൊണ്ടുപോകാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പ് നടത്തുമ്പോൾ, തനിക്ക് ജീവനുണ്ടോ, ബാക്കിയായോ എന്നൊക്കെ അയാൾ ചോദിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇരുചക്രവാഹനത്തിൽ ഇരിക്കാൻ അയാൾക്ക് സാധിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ ഞങ്ങളയാളെ ഒരു ഉന്തുവണ്ടിയിൽ ആശുപത്രിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.” കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം, മാരീശ്വരൻ എന്ന പ്രാദേശിക റിപ്പോർട്ടർ എന്നോട് സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു. 2025 ജൂലായ് 1-ന് സ്ഫോടനം നടന്ന ശിവകാശിയിലെ വെടിമരുന്നു ഫാക്ടറിയിൽനിന്ന് നടന്നുപോകാവുന്ന ദൂരത്താണ് അയാൾ താമസിച്ചിരുന്നത്

ഒരു ദിവസം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ വീണ്ടും സ്ഥലത്തെത്തി. ഫാക്ടറിയുടെ ഗേറ്റുകൾ അടഞ്ഞുകിടന്നു. ഒരു യൂണിറ്റ് തീർത്തും തകർന്നുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്ത് ടാർ ചെയ്ത റോഡൊന്നുമില്ല. എൻ്റെ ഇരുചക്രവാഹനത്തിൽ അവിടേക്കെത്താൻ ഞാൻ ബുദ്ധിമുട്ടി. ആ സ്ഥലത്തുനിന്ന് 25 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ആശുപത്രിയിലേക്കെത്തിക്കാൻ ആളുകൾ എത്ര ബുദ്ധിമുട്ടിയിട്ടുണ്ടാകും എന്ന് ഞാനപ്പോൾ ഓർത്തു.

സ്ഫോടനം നടന്ന ദിവസം രാവിലെ ഏകദേശം 20 തൊഴിലാളികൾ ജോലിസ്ഥലത്തുണ്ടായിരുന്നു. എട്ടുപേർ സംഭവസ്ഥലത്തുവെച്ചും രണ്ടുപേർ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷവും മരിച്ചു. മൂന്നുപേർ ഗുരുതര പരിക്കുകളോടെ ഏറെക്കാലം ആശുപത്രിയിലായിരുന്നു.

കുട്ടിക്കാലംതൊട്ടേ പടക്കങ്ങളെ എനിക്ക് പേടിയായിരുന്നു. പൊള്ളുക എന്നത് പേടിയുള്ള കാര്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ ദിവസം, ശിവകാശി സർക്കാർ ആശുപത്രിയിൽവെച്ച്, എൻ്റെ എല്ലാ ഭയത്തേയും കടത്തിവെട്ടുന്ന വലിയ ദു:സ്വപ്നമാണ് ഞാൻ നേരിട്ട് കണ്ടത്. ആശുപത്രിയിലെ എമർജൻസി വാർഡ് മുഴുവൻ പൊള്ളലേറ്റവരെക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു. ഇരകളോടും അവരുടെ ഹൃദയം തകർന്ന ബന്ധുക്കളോടും എങ്ങിനെയാണ് ഒരാൾ സംസാരിക്കുക? ഉച്ചസമയം മുഴുവൻ ഞാനവിടെ ചിലവഴിച്ചു.

47 വയസ്സുള്ള ലിംഗസാമി ഗുരുതരാവസ്ഥയിലാണ്. ദേഹം മുഴുവൻ പൊള്ളലേറ്റിരുന്നു. ഡോക്ടർമാരുടെ ഭാഷയിൽ 100 ശതമാനം പൊള്ളൽ. ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോട് സംസാരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും കാര്യമായിട്ടൊന്നും പറയാൻ ലിംഗസാമിക്ക് സാധിച്ചില്ല. ഒരേ കാര്യം ആവർത്തിച്ച് ചോദിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു അദ്ദേഹം. താൻ രക്ഷപ്പെടുമോ എന്ന്. വൈകീട്ട് ആശുപത്രിയിൽനിന്ന് ഞാൻ പോരുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുപോയെന്നറിയിച്ചുകൊണ്ട് എനിക്കൊരു ഫോൺ വന്നു. ആശുപത്രിക്കിടക്കയിൽ കിടന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ചോദിച്ച അവസാനത്തെ ആ ചോദ്യം എൻ്റെ മനസ്സിൽ ഇപ്പൊഴും അലയടിക്കുന്നു. തൻ്റെ പെണ്മക്കൾക്ക് നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം ഉറപ്പാക്കാൻ, ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തീയുമായി കളിച്ച മനുഷ്യനായിരുന്നു അത്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രണ്ട് പെണ്മക്കളും മെറിറ്റിൽ ഇരട്ട ഡിഗ്രികൾ കരസ്ഥമാക്കിയിരുന്നു.

“പടക്കനിർമ്മാണശാലയിൽ ഡ്രൈവറാണെന്നായിരുന്നു അച്ഛൻ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞിരുന്നത്. അവിടെ വെടിമരുന്ന് തയ്യാറാക്കുകയാണെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയില്ലായിരുന്നു. ഇത് ഞങ്ങൾക്ക് സഹിക്കാനാവുന്നില്ല,” മൂത്ത മകൾ കൃഷ്ണവേണി പറയുന്നു. ബസ് ഡ്രൈവറായിരുന്ന ലിംഗസാമി ഒരു വർഷം മുമ്പാണ് വിരുദുനഗർ ജില്ലയിലെ ശിവകാശിയിലുള്ള കമൽ കിഷോർ പടക്കനിർമ്മാണ ഫാക്ടറിയിൽ ചേർന്നത്. ഡ്രൈവറായും രാസവസ്തുക്കൾ ചേർക്കുന്ന ആളായും ഒരേ സമയം ജോലി ചെയ്തിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഡ്രൈവർ പണികൊണ്ട് മാത്രം കുടുംബം പോറ്റാനാവില്ലായിരുന്നു. “ഇപ്പോൾ ഞാനും, എൻ്റെ അവിവാഹിതരായ രണ്ട് പെണ്മക്കളും തനിച്ചായി,” അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭാര്യ രാജമ്മാൾ പറയുന്നു.

ചിന്നഗാമൻപട്ടി ഗ്രാമത്തിൽനിന്നുള്ള കമൽ കുമാർ, മായകൃഷ്ണൻ, സെൽവൻ എന്നിവരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഫാക്ടറിയിൽ 100-നടുത്ത് ആളുകൾ ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. സുരക്ഷിതമായ തൊഴിൽ സാഹചര്യമോ അപകടകരങ്ങളായ വസ്തുക്കൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനാവശ്യമായ പരിശീലനമോ സാമഗ്രികളോ ഇല്ലാതെ ജോലി ചെയ്യുന്ന അവരെല്ലാവരും ദളിതരാണ്. രാജ്യത്തെ നിയമം അനുശാസിക്കുന്ന എംപ്ലോയേഴ്സ് സ്റ്റേറ്റ് ഇൻഷുറൻസോ മറ്റ് ആനുകൂല്യങ്ങളോ ഇല്ലാത്തവർ.

ഈ ജോലി എന്തുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്തത് എന്ന് ചോദിക്കാൻ നമുക്ക് എളുപ്പമാണ്.

“ഇത് ഞങ്ങളുടെ വിധിയാണ്,” അതേ ഫാക്ടറിയിലെ, പരിക്കേറ്റ 48 വയസ്സുള്ള മുരുഗ ലക്ഷ്മി പറയുന്നു. “ദിവസം 500 രൂപ കിട്ടുമല്ലോ എന്ന് കരുതിയാണ് ഞാനിവിടെ പണിക്ക് വരുന്നത്.” 25 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള സെൻസസ് പട്ടണമായ സൂളക്കരൈയിലാണ് അവർ താമസിക്കുന്നത്. ഫാക്ടറി ഏർപ്പാടാക്കിയ ഒരു ടെമ്പോവിലാണ് ദിവസവും വീട്ടിൽനിന്ന് ഇങ്ങോട്ടെത്തുന്നത്. രാവിലെ 7 മണി മുതൽ രാത്രി 12 മണിവരെ. ഇത്രയും സമയം ഇതേ ജോലി ചെയ്യുന്നതിന് പുരുഷന്മാർക്ക് പ്രതിദിനം 1,000 രൂപയാണ് വേതനം.

“എനിക്ക് എൻ്റെ ഭർത്താവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ടു. വീട്ടിൽ എനിക്ക് മാത്രമാണ് ജോലിയുള്ളത്. രണ്ട് കുട്ടികളുമുണ്ട്. ഞാൻ ഒരു പേപ്പർ മില്ലിൽ 200 രൂപയ്ക്ക് ജോലി ചെയ്യുകയായിരുന്നു. അത് തികയാത്തതിനാൽ ഒരു പടക്കഫാക്ടറിയിൽ 370 രൂപയ്ക്ക് ജോലിക്ക് കയറി. പടക്കങ്ങളിൽ രാസവസ്തുക്കൾ ചേർക്കുന്ന ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ശമ്പളം പ്രതിദിനം 500 രൂപയായി.”

ജോലിക്ക് ചേർന്ന് ഒരുവർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോഴാണ് സ്ഫോടനമുണ്ടായത്. “ശരിയായിട്ടാണ് ഞാൻ ജോലി ചെയ്തിരുന്നത്. ആർക്കോ അബദ്ധം പറ്റിയതുകൊണ്ടാണ് അപകടം സംഭവിച്ചത്. തലനാരിഴയ്ക്ക് രക്ഷപ്പെട്ടു. ഓടിയെങ്കിലും വീണുപോയി. കൈയ്യും കാലും പൊള്ളി. മന്തിന് ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞതേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളു. കാലുകൾ വീണ്ടും നീരുവെച്ചിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഓടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വീട്ടിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൊണ്ടാണ് ഈ പണി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയത്. ആരെയാണ് പഴിക്കുക?” അവർ ചോദിക്കുന്നു.

ദീപാവലിയെക്കുറിച്ചോർക്കുമ്പോൾ പടക്കങ്ങളും വെളിച്ചവും മാത്രമേ നമുക്ക് ഓർമ്മവരാറുള്ളു. എനിക്കുപോലും, ഇന്നേ നിമിഷംവരെ, ഇതുണ്ടാക്കുന്നവരുടെ ജീവിതത്തിൻ്റെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് അറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല. കഥകൾ കേട്ടിട്ടുമില്ലായിരുന്നു. ഇക്കണ്ട കാലം മുഴുവൻ ഇരുട്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്നവരുടെ തൊഴിലിനെ ആഘോഷിക്കാൻ നമ്മൾ മറന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?

‘ശിവകാശിയിലെ പടക്കനിർമ്മാണത്തൊഴിലാളികളെ ആദരിക്കാൻ’ കാരണേസൻ ജങ്ങ്ഷനിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ധനകാര്യമന്ത്രി തങ്കം തെന്നരശ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത ശില്പം, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു വിരോധാഭാസമായി തോന്നും. കൈയ്യിൽ പൂത്തിരിയേന്തിയ ഒരു കുട്ടിയെ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന, സാമാന്യം നല്ല വലിപ്പത്തിലുള്ള ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ കൈപ്പത്തിയുടെ ശില്പത്തിൽനിന്ന്, ആ പട്ടണത്തിലുണ്ടായ തൊഴിലാളികളുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ഒന്നും അറിയാൻ കഴിയില്ല. മറ്റൊരു മൂന്ന് സ്ഫോടനങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയായിട്ടുണ്ട് ആ ശില്പം. ആദ്യത്തേത് ജൂലായിലായിരുന്നു. സ്ഥാപിച്ച് ഒരു മാസം കഴിയുന്നതിന് മുമ്പ്.

തീപ്പെട്ടി-പടക്കനിർമ്മാണ കേന്ദ്രമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ജില്ലയിലെ ലൈസൻസുള്ള 1,000-ലേറെ യൂണിറ്റുകളിലായി ഏകദേശം 3 ലക്ഷം ആളുകൾ, സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു. അതിൽ 55 ശതമാനവും സ്ത്രീകളാണ്. പുരുഷ തൊഴിലാളിൾ ചെയ്യുന്ന അതേ ജോലി അവരേക്കാളും കുറഞ്ഞ ശമ്പളത്തിന് ചെയ്യുന്നവർ. 2025-ൽ മാത്രം ശിവകാശിയിൽ 18-ഓളം സ്ഫോടനങ്ങളുണ്ടാവുകയും 30 പേർ മരിക്കുകയും 20 പേർക്ക് ഗുരുതരമായ പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ജില്ലാ കളക്ടറുടെ ഓഫീസിൽനിന്നുള്ള കണക്കുപ്രകാരം, 2011-നും 2023-നുമിടയിൽ അഗ്നിബാധമൂലമുണ്ടായ 190 അപകടങ്ങളിൽ 337 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതേസമയം, പടക്കനിർമ്മാണത്തിൽ, ചൈനയുമായി മത്സരിക്കുകയാണെന്നാണ് ഫാക്ടറി ഉടമസ്ഥരുടെ അവകാശവാദം.

കോളനിഭരണത്തോളം പഴക്കമുള്ള ചരിത്രം പേറുന്ന ഈ വ്യവസായം, സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരമുള്ള 78 വർഷത്തിൽ വലിയ വളർച്ച കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ്‌നാട് ഫയർവർക്ക്സ് ആൻഡ് അമോർസസ് മാനുഫാക്ച്ചേഴ്സ് അസോസിയേഷൻ പറയുന്നതുപ്രകാരം, ഇന്ത്യയിലെ ഇന്നത്തെ പടക്കനിർമ്മാണത്തിലെ ഏകദേശം 80 ശതമാനവും വിരുദുനഗറിലാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. കമ്പോളത്തിൽ 6,000 കോടി രൂപയുടെ പങ്കാണ് അതിനുള്ളത്. ഓരോ വർഷവും അത് വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

വ്യവസായത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര കമ്പോളത്തിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമം നടത്തുന്ന അസോസിയേഷൻ ഈയിടെ ശിവകാശി പടക്കനിർമ്മാണത്തിന് ‘നിർമ്മിത ഉത്പന്നങ്ങൾ’ എന്ന പട്ടികക്ക് കീഴിൽ ഭൗമസൂചികാപദവി (ജിയോഗ്രാഫിക്കൽ ഇൻഡിക്കേഷൻ-ജി.ഐ) നേടിയെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. സംസ്ഥാനമാവട്ടെ, അന്തരീക്ഷ മലിനീകരണത്തിലെ ആശങ്ക കാരണം, ബാരിയം നൈട്രേറ്റിൻ്റെ ഉപയോഗം നിരോധിച്ചുകൊണ്ട്, ‘ഹരിത’ പടക്കങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള നയങ്ങൾ രൂപീകരിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലുമാണ്.

ജി.ഐ. ടാഗ് അപേക്ഷകളുടേയും ഹരിതപടക്ക ആശയങ്ങളുടേയും ബഹളങ്ങൾക്കിടയ്ക്കും, ഫാക്ടറികളിലിരുന്ന് രാസവസ്തുക്കൾ കൈകൊണ്ട് ചേർക്കുന്ന തൊഴിലാളികൾക്കുനേരെയുള്ള ക്രൂരമായ നിസ്സംഗത തുടരുകതന്നെയാണ്. ഈ ഫാക്ടറികളിൽ പലതും ലൈസൻസില്ലാത്തവയും, നിയമങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നവയും, അപകടങ്ങൾ കുറയ്ക്കാനുള്ള ആധുനിക യന്ത്രങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവയുമാണ്.

തൊഴിലാളികളോട് സംസാരിച്ചപ്പോഴാണ് ഒരു കാര്യം മനസ്സിലായത്. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ, പടക്കനിർമ്മാതാക്കൾക്ക് അസോസിയേഷനുകളുണ്ടെങ്കിലും, തൊഴിലാളികൾക്ക് അതില്ല. ഓരോ ദീപാവലിക്കും വെളിച്ചം പ്രകാശിപ്പിച്ച്, ജീവിതത്തിൻ്റെ ഓരത്ത് കഴിയുന്ന പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളികളുടെ പോരാട്ടങ്ങളും സങ്കടങ്ങളും ഏറ്റെടുക്കാൻ ആരുമില്ല.

തൊഴിലാളികൾക്ക് അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കുമ്പോൾ ജി.ഐ. പദവികൊണ്ട് എന്ത് കാര്യം?

2025 ജൂലായ് 1-ന് ഫാക്ടറിയിലുണ്ടായ സ്ഫോടനത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട 10 തൊഴിലാളികളുടെ സ്മരണയ്ക്കുള്ള ആദരമാണ് ഇത്.

വൈരമണി, 35, സൂളക്കരൈ
നാഗപാണ്ടി, 28, സേവകാരൻപട്ടി
രാമജയം, 27, മീനംപട്ടി
മഹാലിംഗം, 46, മീനംപട്ടി
ചെല്ലപാണ്ടി, 30-നടുത്ത്, അനുപങ്കുളം,
രാമമൂർത്തി, 55, ഒ. കോവിൽപട്ടി
പുണ്യമൂർത്തി, 47, വിരുദുനഗർ
ലക്ഷ്മി, 25-നടുത്ത്, മഡിയ സെനയ്
ലിംഗസാമി, 47, സെവൽപട്ടി
അഴഗുരാജ, 28, സേവകാരൻപട്ടി

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്