ಶಿವಕಾಶಿ: ಜೀವ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟು ದುಡಿಯುವ ಕಾರ್ಮಿಕರು

“ಮೊದಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸಿತು. ಹೊಗೆ ಮೋಡ ಎದ್ದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿದೆ. ಸ್ಫೋಟದ ತೀವ್ರತೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಕುಸಿದಿದ್ದವು. ಆ ಅವಶೇಷಗಳ ನಡುವಿನಿಂದ ಲಿಂಗಸಾಮಿ ಓಡಿಬಂದರು. ಅರೆಬೆತ್ತಲೆಯಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಮೈಮೇಲಿನ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾಗಿದ್ದವು. ನಾವು ಅವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಲಿಂಗಸಾಮಿ ʼನಾನಿನ್ನೂ ಬದುಕಿದ್ದೀನಾ?ʼ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಂದ ಸ್ಕೂಟರ್‌ ಹತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ತಳ್ಳುಗಾಡಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆವು” ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು ಸ್ಥಳೀಯ ವರದಿಗಾರರಾದ ಮಾರೀಸ್ವರನ್.‌ ಇವರು ಜುಲೈ 1, 2025 ರಂದುಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿದ ಶಿವಕಾಸಿಯ ಪಟಾಕಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿಂದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನೆಯಿದೆ.

ಮರುದಿನ ನಾನು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದೆ. ಅಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಗೇಟುಗಳಿಗೆ ಬೀಗ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಒಂದು ಘಟಕವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ರಸ್ತೆಯೂ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ನನ್ನ ಸ್ಕೂಟರನ್ನು ಓಡಿಸುವುದು ಸಹ ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಂದ 25 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾನು ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದೆ.

ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿದ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು 20 ಜನರು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸಾವಿಗೀಡಾದರು, ಇಬ್ಬರು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಫಲಕಾರಿಯಾಗದೆ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮೂವರು ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಪಟಾಕಿಗಳೆಂದರೆ ಭಯ. ಕೈ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಬಹುದೆನ್ನುವ ಎಂಬ ಭಯ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆ ದಿನ ಶಿವಕಾಶಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಭಯವನ್ನೂ ಮೀರಿದ ವಾಸ್ತವವಿರುವುದು ಅರಿವಿಗೆ ಬಂತು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತು ನಿಗಾ ಘಟಕವು ಸುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಅಥವಾ ನೊಂದು ಬೆಂದಿರುವ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಂದ ವಾಪಸ್‌ ಬಂದೆ.

47 ವರ್ಷದ ಲಿಂಗಸಾಮಿಯವರ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಇಡೀ ದೇಹ ಸುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವೈದ್ಯರು ಶೇಕಡಾ 100ರಷ್ಟು ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪದೇ ಪದೇ ಒಂದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು: ʼನಾನು ಬದುಕುತ್ತೇನೋ ಇಲ್ಲವೋʼ ಎಂದು. ಸಂಜೆ ಬಂದ ಫೋನ್‌ ಕರೆ ಅವರು ಇನ್ನಿಲ್ಲವೆನ್ನುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿತು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅವರಾಡಿದ ಮಾತುಗಳು ನನ್ನ ಕವಿಯೊಳಗೆ ಈಗಲೂ ಗುನುಗುಡುತ್ತಿವೆ. ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಿಸಬೇಖು ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಕಿಯೆದುರು ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಪಣಕ್ಕೊಡ್ಡಿದ ತಂದೆ ಇವರು. ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮೆರಿಟ್‌ ಜೊತೆ ಡಬಲ್‌ ಡಿಗ್ರಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

"ಅಪ್ಪ ಪಟಾಕಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಡ್ರೈವರ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ತಯಾರಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವ ವಿಷಯ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸಾವು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದಷ್ಟು ನೋವನ್ನು ತಂದಿದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗಳಾದ ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ. ಈ ಹಿಂದೆ ಬಸ್‌ ಚಾಲಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಲಿಂಗಸಾಮಿ ಈಗ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ವಿರುದುನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿವಕಾಶಿಯ ಕಮಲ್ ಕಿಶೋರ್ ಪಟಾಕಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸೇರಿದ್ದರು. "ಅವರು ಸೇರಿದ್ದು ಡ್ರೈವರ್‌ ಕೆಲಸಕ್ಕಾದರೂ, ಜೊತೆಗೆ ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಮಿಕ್ಸ್‌ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೇವಲ ಡ್ರೈವಿಂಗ್‌ ಕೆಲಸದಿಂದ ಬರುವ ಸಂಬಳದಿಂದ ಕುಟುಂಬ ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟವಿತ್ತು. ಈಗ ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ಬರು ಮದುವೆ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ನಾನೊಬ್ಬಳೇ ಉಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಅವರ ಮದುವೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡಿಸುವುದೆನ್ನುವ ಚಿಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಲಿಂಗಸಾಮಿಯವರ ಪತ್ನಿ ರಾಜಮ್ಮಾಳ್‌ ಹೇಳಿದರು.

ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮಾಲಿಕತ್ವವನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿನ್ನಗಮನಪಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ಕಮಲ್ ಕುಮಾರ್, ಮಾಯಾಕೃಷ್ಣನ್ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ವಂ ಎಂಬ ಮೂವರು ಮಾಲೀಕರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದವರಾಗಿದ್ದು, ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಸರಿಯಾದ ತರಬೇತಿ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಾಧನಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ರಾಜ್ಯ ವಿಮೆ (ಇಎಸ್‌ಐ) ಅಥವಾ ಇತರೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದೆಯೆಂದಾದರೆ ʼಅವರ್ಯಾಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು?ʼ ಎಂದು ಕೇಳುವುದು ಸುಲಭ.

"ಇದೇ ನಮ್ಮ ಹಣೆಬರಹ" ಎಂದು ಅದೇ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಹಿಳೆ, 48 ವರ್ಷದ ಮುರುಗಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ದಿನಕ್ಕೆ 500 ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಸಲು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇನೆ." ಅವರು ಸುಮಾರು 25 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೂಳಕ್ಕರೈ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವರ ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರ ಮಾಲಿಕರ ಟೆಂಪೋ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 12 ರವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಅವಧಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪುರುಷರು ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 1,000 ರೂಪಾಯಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

"ನಾನು ನನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಾನೇ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಏಕೈಕ ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭ. ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು" ಎಂದು ಮುರುಗಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಮೊದಲು ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ 200 ರೂಪಾಯಿ ಕೂಲಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಆ ಹಣ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ರೂಪಾಯಿ 370 ಕೂಲಿಗೆ ಪಟಾಕಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡೆ. ನಂತರ, ನಾನು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪಟಾಕಿಗಳಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ದಿನಕ್ಕೆ 500 ರೂಪಾಯಿ ಕೂಲಿ ಪಡೆಯಲು ಶುರು ಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿ ಒಂದು ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಇದು ಬೇರೆಯವರ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ನಡೆದಿದ್ದು. ಅವರ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ನಾನು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಜೀವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದೆ. ಸ್ಫೋಟ ಆದ ಕೂಡಲೇ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿದೆ. ಆದರೆ ಆಯತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದೆ. ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕಾಲು ಮತ್ತು ತೋಳುಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು. ಆನಂತರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೂಡ ನನಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ನನ್ನ ತೋಳುಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸುರಿದುಕೊಂಡೆ. ನನಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಆನೆಕಾಲು ರೋಗಕ್ಕೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತೆ ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಓಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದಾಗಿ ನಾನು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಈಗ ನಾವು ಯಾರನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದು?”

ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ದೀಪಾವಳಿಯೆಂದರೆ ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಪಟಾಕಿಗಳೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ನಾನೂ ಈ ಬೆಳಕಿನ ಹಿಂದಿರುವ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಕರಾಳ ವಾಸ್ತವಗಳ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಷ್ಟ, ಹಾಗೂ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಕತೆ ಎಲ್ಲೂ ಕೇಳಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬದ ಬೆಳಕಿಗಾಗಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಈ ಜನರನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ಮರೆತೆವು?

ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ತಂಗಂ ತೆನ್ನರಸು ಅವರು ಕರಾನೇಸನ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ "ಶಿವಕಾಶಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಟಾಕಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ" ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ ಶಿಲ್ಪವು, ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಡಂಬನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಾರ್ಮಿಕನ ಬೃಹದಾಕಾರದ, ಅಂಗೈ ಮೇಲೆ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪಟಾಕಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ತೋರಿಸುವ ಈ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನ ಕೈ ಜಖಂಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕರಾಳ ವಾಸ್ತವದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ಫೋಟ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಫೋಟಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಬೆಂಕಿಪೊಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಪಟಾಕಿ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಘಟಕಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 3 ಲಕ್ಷ ಜನರು ಬದುಕು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 55 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದು, ಇವರು ತಮ್ಮ ಪುರುಷ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇತನಕ್ಕೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2025ರ ಈ ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲೇ, ಶಿವಕಾಶಿಯು ಸುಮಾರು 18 ಸ್ಫೋಟಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 30 ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 29 ಮಂದಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮಾಲೀಕರು ಪಟಾಕಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2011 ಮತ್ತು 2023ರ ನಡುವೆ ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 190 ಅಗ್ನಿ ದುರಂತಗಳಲ್ಲಿ 337 ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ.

ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಭಾರತದಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಉದ್ಯಮವು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ 78 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು ಫೈರ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಮೋರ್ಸಸ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಪಟಾಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪಟಾಕಿಗಳು ವಿರುದುನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು 6,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಏರುತ್ತಿದೆ.

ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸಂಘಟನೆಯು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶಿವಕಾಶಿಯ ಪಟಾಕಿಗಳಿಗೆ "ತಯಾರಿಸಿದ ಸರಕುಗಳ" ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (ಜಿಐ) ಗುರುತಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, 'ಹಸಿರು' ಪಟಾಕಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಬೇರಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (ಜಿಐ) ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮತ್ತು 'ಹಸಿರು' ಪಟಾಕಿಗಳ ಕುರಿತು ತೋರಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಉತ್ಸಾಹವು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೇ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕುರಿತು ತೋರಿಸಿದ್ದರೆ ಈ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೀವಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಯಂತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲ.

ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಮಾಲಿಕರ ಸಂಘವಿದೆ ಆದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರವು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದು ಕಾರ್ಮಿಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ನಂತರವೇ. ಈ ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಮತ್ತು ಸದಾ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಈ ಜನರ ಕುರಿತು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಲು ಯಾವುದೇ ಸಂಘಟನೆಯಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವವರೂ ಇಲ್ಲ. ಇವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಬೆಳಕು ಸದಾ ಮಬ್ಬು ಮಬ್ಬು.

ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್‌ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಾರ್ಥಕತೆಯಿದೆ?

ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಜುಲೈ 1, 2025ರಂದು ಶಿವಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾದ 10 ಕಾರ್ಮಿಕರ ನೆನಪಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವೈರಮಣಿ, (35), ಸೂಳಕ್ಕರೈ ನಿವಾಸಿ
ನಾಗಪಾಂಡಿ, (28), ಸೇರ್ವೈಕಾರನ್ ಪಟ್ಟಿ ನಿವಾಸಿ
ರಾಮಜಯಂ, (27), ಮೀನಂಪಟ್ಟಿ ನಿವಾಸಿ
ಮಹಾಲಿಂಗಂ, (46), ಮೀನಂಪಟ್ಟಿ ನಿವಾಸಿ
ಚೆಲ್ಲಪಾಂಡಿ, (ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷ), ಅನುಂಪಕುಲಂ ನಿವಾಸಿ
ರಾಮಮೂರ್ತಿ, (55), ಓ.ಕೋವಿಲ್ಪಟ್ಟಿ ನಿವಾಸಿ
ಪುಣ್ಯಮೂರ್ತಿ, (47), ವಿರುಧುನಗರ ನಿವಾಸಿ
ಲಕ್ಷ್ಮಿ, (ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷ) ಮಧ್ಯ ಸೇನಾಯ್‌ ನಿವಾಸಿ
ಲಿಂಗಸಾಸ್ವಾಮಿ, (47) ಸೇವಲ್ಪಟ್ಟಿ ನಿವಾಸಿ
ಅಳಗುರಾಜ, (28), ಸೇವಕಾರನ್‌ಪಟ್ಟಿ

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು