వైవిధ్యభరితంగా ఆడుకుంటూ...

ఏడుగురు బాలికలు, ఆరు గ్రామాలు, ఐదు మాతృభాషలు, రెండు ఆటలు, ఆట భాష మాత్రం ఒక్కటే!

రంజన్ రాఠవా (12), జ్యోతి భీల్ (11), శర్మిలా ఢాకి (9), కింజల్ నాయక (10), నిరాల్ రాఠవా (10) - వీరంతా తేజ్‌గఢ్ గ్రామంలోని తమ ఆశ్రమ పాఠశాల, వసంత్ శాలలో ఉన్న ఆటమైదానంలో ఒక ఆటలో మునిగివున్నారు. ఈ ఆదివాసీ గ్రామం గుజరాత్, ఛోటాఉదేపుర్ జిల్లాలోని కోరజ్ కొండ పాదాల వద్ద ఉన్నది.

ఆడకో దడుకో దహీ దడుకో
శ్రావణ్ గాజే, పిల్లూ పాకే...

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పిల్లలు ఆటలాడుకునేటప్పుడు గుజరాతీలో పాడుకునే బడ్-బడ్ గీతో లేదా అర్థంలేని అంత్యప్రాసల గీతాల భండారం నుంచి వచ్చినదే ఈ పాట. ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఈ ప్రాసల గీతం ఏ భాషలో ఉందో ఆ భాష ఆ పిల్లల సమూహంలోని ఎవరికీ మాతృభాష కాదు. ఈ ఐదుగురు బాలికలు వారి పాఠశాల నుండి 30 నుండి 50 కిలోమీటర్ల వ్యాసార్థంలో ఉన్న గ్రామాలలో నివసిస్తోన్న తమ కుటుంబాలతో, తమ స్వంత ఆదివాసీ భాషలైన రాఠవీ, ధానకీ, డుంగరా భీలీ, నాయకిలలో మాట్లాడుతారు. కానీ వారి పాఠశాల, వసతిగృహాలు ఉన్న ఈ ఆదివాసీ విద్యాసంస్థ ఆవరణలో ప్రధాన స్రవంతి గుజరాతీ వారి సంధాన భాషగా మారింది.

అయితే, వసంత్ శాల విద్యలో ఒక బహుభాషా ప్రయోగం అయినప్పటికీ ఆదివాసీ పిల్లలకు వారి సంస్కృతితో, సమాజంతో ఉన్న సంబంధాన్ని దెబ్బతీయకుండా వారికి పాఠశాల విద్యను అందించడానికి కట్టుబడి ఉంది. గుజరాత్‌లోని వడోదర నుండి దాదాపు 90 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ పాఠశాలలో, పిల్లలు వారి స్వంత భాషలను ఉపయోగించేలా ప్రోత్సహిస్తారు. 3వ తరగతి వరకు జ్ఞానాన్ని అందించడానికి బోధనలో ఎక్కువ భాగం స్థానిక నిర్దేశక అంశాలపై ఆధారపడుతుంది. లాంఛనంగా గుజరాతీని నేర్చుకోవటాన్ని 4వ తరగతిలో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టారు.

వసంత్ శాలలో ఉంటూ, చదువుకునే పిల్లల తల్లిదండ్రులు ఎక్కువగా పేదలు, వలస కార్మికులు, ఏడాదిలో ఎక్కువ భాగం జీవనోపాధి కోసం తిరుగుతూ ఉండటంవల్ల వీరి పిల్లలకు మంచి విద్య దొరకడం కష్టమవుతోంది. గుజరాతీ భాష వారి సంస్కృతిలో ప్రవేశించడానికి వలసలతో పాటు తరచుగా ఆధిపత్య వర్గాలతో సంభాషించడం కారణమా అంటే, చెప్పడం కష్టం. లేదా సంప్రదాయ విద్యా వ్యవస్థలో భాగం కావడానికి వారు అవసరమైనప్పుడు సిద్ధంగా ఉండాలనే వాస్తవికతతో నడిచే మరొక రకమైన అవసరమా అనేది కూడా చెప్పడం కష్టమే. ఆ భాషను నేర్చుకొని, కొంత సులభంగా మాట్లాడటం వారికి తప్పనిసరి అవసరం.

వీడియో: 1

“హవేమారో వారో [ఇప్పుడు నా వంతు]” అని లక్ష్మి తన ఎదురుగా కూర్చొనివున్న ఎలీసాకు గుజరాతీలో నెమ్మదిగా చెప్పింది. ఆమె ఆ చిన్న పుల్లను తీసుకుని వారి మధ్య పొడవుగా ఏర్పాటు చేసుకున్న ఇసుక కుప్పలో దాన్ని దాచిపెడుతుంది. వాళ్ళు అదే పాఠశాల ప్రాంగణానికి అవతలి వైపున కాఠ్యూ శోధ్వానీ రమత్ (‘పుల్లను కనుక్కోవాలి) అనే ఆట ఆడుతున్నారు. కావంత్ తాలూకాలోని అంబాడుంగర్ గ్రామానికి చెందిన 11 ఏళ్ళ ఎలీసా భీల్ ఇంట్లో భీలీ మాట్లాడుతుంది. ధోర్కువా గ్రామానికి చెందిన 11 ఏళ్ళ లక్ష్మీ నాయక నాయకి మాట్లాడుతుంది. అనేక సంప్రదాయ ఆటల మాదిరిగానే వారి ఆటకు కూడా ఎక్కువ వనరులు అవసరం లేదు, ఒకోసారి అసలు అవసరమే ఉండదు. ఇక్కడ ఈ ఆటకు కావలసిందల్లా కొంత ఇసుక, ఇద్దరు ఆడేవాళ్ళు. ఇసుకను పొడవుగా కుప్పగా చేస్తారు, ఒక ఆటగత్తె ఆ కుప్ప లోపల ఒక చిన్న పుల్లముక్కను దాచిపెడుతుంది. మరొక ఆటగత్తె తన వంతుకు ఆట రావాలంటే ఆ దాచిన కర్రపుల్లను కనుక్కోవాలి.

వీడియో: 2

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి