ದೇವರು, ದೆವ್ವ, ಮತ್ತು ಒಂದೊಳ್ಳೆ ಗೆಳೆತನವೆನ್ನುವ ದಿವ್ಯ ಔಷಧಿ

ಗಮನಿಸಿ: ಇದು ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನ ಸರಣಿಯ ಮೊದಲ ಬರೆಹ

ಮಲಜ್‌ಪುರ ಹೆಸರಿನ ಸಣ್ಣ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, 17 ವರ್ಷದ ಸವಿ ಧುರ್ವೆ ಮತ್ತು 16 ವರ್ಷದ ಆಶಾ ಕುರ್ಕು (ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ) ಎನ್ನುವ ಇಬ್ಬರು ಕಿಶೋರಿಯರ ನಡುವೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸ್ನೇಹವೊಂದು ಚಿಗುರಿದೆ. ಈ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ಭೇಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಭೂತ ಬಿಡಿಸುವ' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದವು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಕಿಶೋರಿಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರು, ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೋ ಕೆಟ್ಟ ಶಕ್ತಿ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿದೆ ಅಥವಾ ಭೂತ ಹಿಡಿದಿದೆ ಎಂದು ಗಾಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.

"ನನ್ನನ್ನು ಯಾರೋ ಎಳೆದು ಕೋಣೆಯ ಗೋಡೆಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇದೆಲ್ಲದರಿಂದ ಆಗುವ ದಣಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಮೈಕೆಯೆಲ್ಲ ಎಳೆತ ಬಂದು ಯಮಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಎಚ್ಚರವಾದ ನಂತರ ಇದ್ಯಾವುದೂ ನನಗೆ ನೆನಪಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸವಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಳು. ಸವಿ ಮಾತು ಮುಗಿಸುವ ಮೊದಲೇ ನಡುವೆ ಧ್ವನಿಗೂಡಿಸಿದ ಆಶಾ, "ನನಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಏನಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಒಂದಿಷ್ಟೂ ನೆನಪಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.

ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸಹಜವೆನ್ನುವಂತೆ ಪರಸ್ಪರರತ್ತ ನೋಡಿ ಹದಿಹರೆಯದ ಸಹಜ ನಗುವೊಂದನ್ನು ಖಿಲ್‌ ಎಂದು ನಕ್ಕರು. ಕಿಶೋರಾವಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಗಲಗಲ ಎನ್ನುವ ಗದ್ದಲದಂತಹ ಲವಲವಿಕೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮನೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗಿಯರು ಕಳೆದ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಒಳಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರು ಎಷ್ಟು ಆಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆರತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭುಜಕ್ಕೆ ಭುಜ ತಾಗಿಸಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಗಿರುವ ದೈವಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವಾಗ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಕುಗಳನ್ನು ಪಿಸುಗುಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರ ಮಾತಿನ ನಡುವೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಆಸರೆಯಾಗುವುದು ಹೀಗೆ ಅವರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕಾಣುವಂತಿತ್ತು.

ಸವಿ ಆಶಾಳ ಕಡೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ "ಇವಳ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಬೇಗ.." ಎಂದಳು.

“-ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳೋದು ಗೊತ್ತಾಗ್ತಿಲ್ಲ –“

“-ಆರತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀವೇ ನೋಡಿ –“

“-ಆದರೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಾನು ಈಗ ಬಹಳ ಆರಾಮಿದ್ದೇನೆ –“ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಆಶಾ ಆ ಮಾತನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗಿಸಿದಳು. ಅವಳ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದು ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿದೆ.

ಮಲಜ್‌ಪುರದ ಈ 'ಭೂತಗಳ ಮೇಳ' (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಭೂತೋಂಕಾ ಮೇಲಾ' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ) ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆ. ಇದು ಮಾಘ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು (ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳ ನಡುವಿನ ಹುಣ್ಣಿಮೆ) ಆರಂಭವಾಗಿ ಬಸಂತ ಪಂಚಮಿಯಂದು (ವಸಂತ ಕಾಲದ ಆಗಮನ) ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೆತುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಚೋಲಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಮೇಳವು, 'ಗುರುಸಾಹಬ್ ಬಾಬಾ' ಅಥವಾ 'ದೇವ್‍ಜಿ ಮಹಾರಾಜ್' ಎಂಬ ಸಂತನ ಸಮಾಧಿಯ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಭೂತದ ಬಾಧೆಗೊಳಗಾದ ಜನರನ್ನು ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಆಲದ ಮರಗಳ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳು ಬಂಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನೆರೆಯ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನಗಳಿಂದಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರನ್ನು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಎಂಬಂತೆ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಆರತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಶಾ ಮೈಮೇಲೆ ಬಂದಂತೆ ವರ್ತಿಸಲು ತೊಡಗಿದಳು. ಅವಳ ಮೈಮೇಲೆ ದೆವ್ವ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ತಾಯಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು, ಆದರೆ ಸವಿ ತನ್ನ ಗೆಳತಿಯನ್ನು ಸಂಭಾಳಿಸಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಳು. ಆಶಾಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ, ಅವಳ ಭುಜಗಳು ಜೋರಾಗಿ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮುಖ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸೊಟ್ಟಗಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಾಯಿ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಕರೆದರೂ ಅವಳು ಓಗೊಡಲಿಲ್ಲ. ಸವಿ ತನ್ನ ಪಳಗಿದ ಕೈಗಳಿಂದ ಆಶಾಳ ಕೂದಲನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಇದು ಅಲ್ಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ 'ಭೂತ'ವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕ್ರಮವಾದರೂ, ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಶಾ ತನಗೆ ತಾನೇ ಗಾಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಸವಿ ಜಾಗ್ರತೆ ವಹಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ, ಸವಿ ತನ್ನ ಗೆಳತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾ, ಸಮಾಧಾನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪಿಸುಗುಡುತ್ತಾ ಸಂತೈಸಿದಳು. ಅವರ ತಾಯಂದಿರು ಆತಂಕದಿಂದ ಬಿಗಿದ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹಿಂದೆಯೇ ನಡೆಯತೊಡಗಿದರು. ಎಲ್ಲವೂ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಆಶಾ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದು ಕುಳಿತಳು. ಮಹಿಳೆಯರು ಅವಳ ಸುತ್ತಲೂ ವರ್ತುಲಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತರು. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ತೀರ್ಥದ ಲೋಟವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಸವಿ ಆಕೆಯ ಬಾಯಿಗೆ ಕೆಲವು ಹನಿ ನೀರನ್ನು ಹನಿಸುತ್ತಾ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಹೇಳಿದಳು, "ಕುಡಿ.... ಎಲ್ಲಾ ಮುಗಿಯಿತು."

ತಾಯಂದಿರಾದ ಸುನೀತಾ ಮತ್ತು ಪಪ್ಪಿ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಊರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮನೋವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮರುಭೂಮಿಯೆಂದೇ ಕರೆಯಬಹುದಾದ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನರ ಪಾಲಿಗೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವೆನ್ನುವುದು ಓಯಸಿಸ್‌ ರೀತಿ ಒದಗಿಬಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಲೆಂದು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವರು ಬೂರಿ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬಳಿಯೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲು ಕಾರಣವಾದ ಒಂದೊಂದು ಪವಾಡದ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಪಕ್ಕದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಾಸಿಯಾದದ್ದು, ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ ಲಭಿಸಿದ್ದು, ಅಥವಾ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸಾವಿನ ದವಡೆಯಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದವರ ಕಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಭಕ್ತರ ಹರಕೆಗಳು ಈಡೇರಿದಾಗ ಅವರು "ಗುರು ಮಹಾರಾಜ್" ದೇವರಿಗೆ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 70ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ನೀವು ಆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಟ್ರೇಲರ್‌ ಮಾತ್ರ" ಎಂದು ಬೆತುಲ್ ಜಿಲ್ಲಾಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗ ತಜ್ಞರಾದ ಡಾ. ಸಂಜಯ್ ಖತೇರ್ಕರ್ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. "ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಭರ್ತಿಯಾಗದ ಅನೇಕ ಹುದ್ದೆಗಳಿವೆ. ನಾವು ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು, ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಒಳರೋಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರನ್ನು ಭೋಪಾಲ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಭೇಟಿಗಳಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ 2021ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, 1996ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (ಡಿಎಮ್‌ಎಚ್‌ಪಿ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಕೇವಲ ಶೇ. 13.7ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಶೇ. 11.8ರಷ್ಟು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗ ತಜ್ಞರ ಲಭ್ಯತೆಯು ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕೇವಲ 0.05ರಷ್ಟಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಚ್‌ಒ) ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಒಬ್ಬರು ಮಾನಸಿಕ ತಜ್ಞರು ಲಭ್ಯವಿರಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಈ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತಜ್ಞರ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ.

ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ಜನ್ ಡಾ.ಜಗದೀಶ್ ಘೋರ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಬೇತುಲ್‌ ಜಿಲ್ಲಾಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೊರತೆಯಿದೆ. "ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಂಡೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ ಎಕೋ ಕಾರ್ಡಿಯೋಗ್ರಾಮ್ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆಪರೇಟ್‌ ಮಾಡಲು ತಂತ್ರಜ್ಞರಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ, ಉತ್ತಮ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯವಿದೆ ಆದರೆ ಈ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಜ್ಞರ 30 ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ 11 ಮಾತ್ರ ಭರ್ತಿಯಾಗಿವೆ.”

ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೇ ಸಿಗದಿರುವ ಕಠೋರ ವಾಸ್ತವದೆದುರು ನಮ್ಮನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಅಲಭ್ಯತೆ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಕುಗ್ಗಿಸಿದೆ. ಇದು ಸವಿ ಮತ್ತು ಆಶಾ ರೀತಿಯ ಕಿಶೋರಿಯರು ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಎಡತಾಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. " ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯದಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಶೇಕಡಾ 91ರಷ್ಟಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವೂ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ."

ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರತಿ ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ 1.19ರಷ್ಟಿದ್ದು, 18-45 ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ” ಎಂದು 2021ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ, ಎಂದರೆ 2025ರಾಕ್ಟೋಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳುವಂತೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮನೋವೈದ್ಯರು ಕೆಲವು ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ – ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂದೋರ್, ಭೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಿದೆ. ಈ ನಡುವೆ ರಾಜ್ಯದ 54 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೇ ಒಬ್ಬ ಮಾನಸಿಕ ತಜ್ಞರೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವ ದುರಂತದ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಈ ವರದಿ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.

“ಮಲಾಜಪುರದಲ್ಲಿ ಭೂತ ಬಿಡಿಸುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವೈದ್ಯರ ಲಭ್ಯತೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅಪಸ್ಮಾರ, ಮನೋರೋಗ, ಆತಂಕ ಅಥವಾ ಇತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಡಾ. ಖಾತ್ರೆಕರ್‌.

ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೆನ್ನುವುದು ಮರೀಚಿಕೆಯೇ ಹೌದು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸವಿ ಮತ್ತು ಆಶಾರಂತಹ ಕಿಶೋರಿಯರ ಮಾನಸಿಕ ವೇದನೆಯನ್ನು ಅವರ ಹಿರಿಯರು ಅದೊಂದು ದೈವಿಕ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕವೆನ್ನುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ದೆವ್ವ-ಪಿಶಾಚಿಗಳು, ದೇವದೂತರು, ಸಾಧು-ಸಂತರು ಅಥವಾ ದೈವಿಕ ದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವೀಗ 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಈ ಕುರಿತಾದ ತರ್ಕ ಮಾತ್ರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಹೋಗಿದೆ. ಸವಿ ಮತ್ತು ಆಶಾರಂತಹ ಕಿಶೋರಿಯರಿಗೆ ಈ "ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ" ಅಥವಾ "ಮೈಮೇಲೆ ಬರುವುದು" ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯು ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

"ಮೈಗೆ ಹುಷಾರಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ನಾವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲೇಬೇಕು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸವಿಯ ತಾಯಿ ಸುನೀತಾ. ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ಮಗಳಿಗೆ ಯಾರೋ ಶಾಪ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಮಾಟ ಮಂತ್ರ ಮಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ವಿಶ್ವಾಸದ ಮಾತು.

"ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ನಾನು ಬಹಳ ಅಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಆಶಾ ಸಿಕ್ಕಳು... ಈಗ ಈ ಜಾಗ ನನಗೆ ಹಿಡಿಸತೊಡಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರಿದ್ದಾರೆ..." ಎಂದು ಸವಿ ನನ್ನ ಬಳಿ ಬಸಂತ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಭೂತಗಳ ಜಾತ್ರೆ ಬಸಂತ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಸಮಾರೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. "ನಾಳೆ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಶಾ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೇಗಿರುತ್ತೇನೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಆಶಾ ಬಹುತೇಕ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು.

ಮಕ್ಕಳ ಚೇತರಿಕೆಗೆ ಕೇವಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಅವರ ತಾಯಂದಿರು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಮಾನಸಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಬಂದ ಸವಿ ಮತ್ತು ಆಶಾರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯದ್ದೇ ಆದ ಸರಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಗುಣ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ: ಅದು ಅವರ ನಡುವಿನ 'ಗೆಳೆತನ'. ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಇದೇ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆಗಲೇ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. "ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷವೂ..." ಎಂದು ಸವಿ ಆಶಾವಾದದಿಂದ ಹೇಳಿದಳು.

"...ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷವೂ ಸಹ..." ಎಂದು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೆ ಜೋರಾಗಿ ನಗತೊಡಗಿದರು.

ಬಹುಶಃ ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಏನೋ ಒಂದು ಪವಾಡ ನಡೆದಿರಬಹುದು.

ಈಸ್ಟೋರಿಯನ್ನು 2025ರ ಪಾರಿ ಸೀನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು