കബീറും ദിന്ദോരിയിലെ തകരുന്ന നെയ്ത്തുകാരും

ഈ വസ്ത്രം, എത്ര മനോഹരം, എത്ര മനോഹരം
രാമനാമത്തിൽ മുങ്ങിയത്.
ഈ വസ്ത്രം എത്ര മനോഹരം
എട്ട് മടക്കുകളുള്ള ചർക്കയിൽ നൂറ്റ നൂലും
പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ അസംസ്കൃത നാരുകളും
ഒമ്പത് മാസത്തെ നെയ്ത്തും,
എന്നിട്ട്,
നീയതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നോ, വിഡ്ഡീ?
നെയ്തുതീർന്ന ഈ വസ്ത്രം എത്ര മനോഹരം

ഹാർമ്മോണിയത്തിൽ വിരൽ മീട്ടി, ശ്രുതിയും ഭാവവും ഇഴകലർത്തി, കബീറിൻ്റെ വരികൾ ശ്രുതിമധുരമായി പാടുന്നു നെഹ്രു ദാസ്ജി. ഒരുകാലത്ത് ആ വിരലുകൾ തറിയന്ത്രത്തിൽ പണിയെടുത്തിരുന്നത് സങ്കൽപ്പിക്കാൻ എളുപ്പമാണ്. എന്നാലിന്ന്, നെയ്ത്തിനേക്കാൾ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രകൃതം ഗാനത്തിനാണ് യോജിക്കുക. നെയ്ത്തുജോലി തൻ്റെ രണ്ട് ആണ്മക്കൾക്ക് അദ്ദേഹം കൈമാറിക്കഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ, പാട്ടും തൊഴിലും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ വെളിവാക്കാൻ ഒരു കബീർ പന്ഥിയായ (15-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഭക്തകവി കബീറിൻ്റെ അനുയായി) അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ താത്പര്യമാണ്.

“ഈ ശരീരം നെയ്യാൻ ഈശ്വരൻ സമയമെടുക്കുന്നതുപോലെ, ഒരമ്മയുടെ ഗർഭപാത്രത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുവരാൻ ഒരു കുഞ്ഞ് ഒമ്പത് മാസമെടുക്കുന്നു. “നെയ്ത്തിൻ്റെ ഉദാഹരണം സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് നമ്മുടെ കബീർ സാബ് ഈ ലോകത്തിൻ്റെ യാഥാർത്ഥ്യം വിശദീകരിക്കുന്നത്.” ബൈഗചക്കിലെ ഏറ്റവും പ്രായമുള്ള നെയ്ത്തുകാരൻ താനാണെന്ന് 78 വയസ്സുള്ള നെഹ്രു ദാസ് അവകാശപ്പെടുന്നു.

തൻ്റെ സ്വന്തം സർവാഹി മാൾ ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടെ, ദിന്ദോരി ജില്ലയിലെ 52 ഗ്രാമങ്ങളുള്ള ആ പ്രദേശത്ത് താമസിക്കുന്നവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ആദിവാസികളാണ്. അദ്ദേഹം ഉൾപ്പെടുന്ന പനിക സമുദായത്തെ , മധ്യപ്രദേശിൽ എല്ലായിടത്തും ഒരേ രീതിയിലല്ല പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. അദ്ദേഹം താമസിക്കുന്ന ദിന്ദോരിയിൽ അവർ മറ്റ് പിന്നാക്കസമുദായക്കാരാണ് (ഒ.ബി.സി), പട്ടികവർഗ്ഗമല്ല. എന്നാലും, കാലങ്ങളായി അവർ ആ ജില്ലയിലെ 64 ശതമാനം വരുന്ന ആദിവാസി ജനസംഖ്യയെ ആശ്രയിച്ചും അവരുമായി രമ്യതയിലുമാണ് ജീവിച്ചുവന്നിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത തൊഴിലായ നെയ്ത്ത് ചെയ്യുന്നവരാണ് പണികന്മാർ.

“തലമുറകളായി ഞങ്ങൾ നെയ്യുന്നു. ഞങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കൾ ഞങ്ങളെ വളർത്തിയത് ആ തൊഴിൽ ചെയ്താണ്. പിന്നീട് ഞങ്ങളും ഞങ്ങളുടെ മക്കളെ വളർത്തിയത് ഇതേ തൊഴിലിലൂടെയാണ്. ഇന്ന് ഞങ്ങളുടെ മക്കൾ ഞങ്ങളെ പരിപാലിക്കുന്നതും ഈ തൊഴിൽ ചെയ്തിട്ടാണ്. ഞങ്ങളുടെ മുഖ്യ തൊഴിലാണ് ഇത്.”

മൈകാൽ പർവ്വതനിരകളിലെ കൊടുംവനങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള ബൈഗചക്കാൻ ബൈഗ ആദിവാസികളുടെ കേന്ദ്രം. മലമുകളിൽ താമസിക്കുകയും പുനംകൃഷി അവലംബിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരാണ് അവർ. എന്നാൽ, സ്ഥിരമായ കാർഷികവൃത്തിയിലേർപ്പെടുന്ന ഗോണ്ട് ആദിവാസികളും ഇരുമ്പ് ഉരുക്കുന്ന അഗാരിയകളും, പശുക്കളെ മേയ്ക്കുന്ന ആഹിറുകളും എല്ലാം അവിടെയുണ്ട്. മലയുടെ താഴ്‌ന്ന പ്രദേശത്ത് താമസിക്കുന്ന പനികർ നെയ്ത്തുകാരും, പ്രദേശത്തെ ഭൂരിഭാഗം വരുന്ന, അത്യന്തം ദുർബ്ബലഗോത്രവിഭാഗമെന്ന് പട്ടികപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ബൈഗകൾക്ക് തുണിയും വസ്ത്രങ്ങളും നെയ്തുകൊടുക്കുന്നവരുമാണ്.

“ആ കാലത്ത്, ബൈഗകൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ ഞങ്ങൾ വസ്ത്രങ്ങൾ നെയ്തുകൊടുക്കുകയായിരുന്നു പതിവ്,” എന്ന് നെഹ്രു ദാസ് ജി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “ഞങ്ങൾ നെയ്തുകൊടുത്ത വസ്ത്രങ്ങളാണ് അവരുടെ സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ ഉടുത്തിരുന്നത്. ആണുങ്ങൾക്ക് ബണ്ടി ജാക്കറ്റുകളാണ് വേണ്ടിയിരുന്നത്. സ്ത്രീകളാകട്ടെ, ബാഗ്ര, മൂംഗി, ചാക്, ധാരിയകളും ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നത്,” അദ്ദേഹം തുടർന്ന്. സവിശേഷമായ രൂപകല്പനകളുള്ള വിവിധതരം ബൈഗ സാരികളുടെ പേരുകൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞുതന്നു. ഉണ്ടാക്കിക്കൊടുക്കുന്ന സാരികൾക്ക് പകരം പനികർക്ക് കിട്ടിയിരുന്നത് ധാന്യങ്ങളും മറ്റ് അവശ്യ സാധനങ്ങളുമായിരുന്നു.

ബൈഗകളും ഞങ്ങളും തമ്മിൽ പണ്ടുമുതൽക്കേ അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. ലോകം ഉണ്ടായ കാലം തൊട്ട്. അന്നൊക്കെ വസ്ത്രം വിൽക്കാൻ ഞങ്ങൾ ചന്തയിൽ പോയാൽ, 10 മിനിറ്റിനുള്ളിൽ എല്ലാം വിറ്റുതീരും. ബൈഗകൾ പുതയ്ക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന പുതപ്പുകൾപോലും ഞങ്ങളാണ് ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നത്.”

ഗ്രാമങ്ങളിൽ ശക്തമായ ഒരു സ്വയംഭരണ സംവിധാനം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഗ്രാമത്തിൻ്റെ പൊതുസ്വത്തിൽ സമുദായം വിശ്വാസമർപ്പിച്ചിരുന്നു. ആ ലോകവീക്ഷണമനുസരിച്ച്, പ്രകൃതിയിലുള്ള എല്ലാം, മനുഷ്യരുടെ ജീവനടക്കം പരസ്പരബന്ധിതമായിരുന്നു. ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനുണ്ടാകുന്ന നാശം മറ്റെല്ലാറ്റിനേയും ബാധിക്കും. “ഗ്രാമത്തലവനെ മുഖദ്ദം എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. സമൂഹത്തിൽ വലിപ്പച്ചെറുപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല അന്ന്. എന്നാലിന്ന് എല്ലാം മാറി,” 50-കളിലെത്തിയ സുനിൽ ദാസ് പറയുന്നു. നെഹ്രു ദാസ് ജിയുടെ അടുത്ത കുടുംബാംഗമാണ് അദ്ദേഹം.

ഇപ്പോൾ പരമ്പരാഗത നെയ്ത്തിൽ താത്പര്യമുള്ളവർ അധികമില്ല. കൂലിപ്പണിയിലാണ് കൂടുതൽ വേതനം കിട്ടുക. “നെയ്ത്ത് അദ്ധ്വാനമുള്ളതാണ്. കൈകൊണ്ടാണ് ചെയ്യുക. സമയമെടുക്കും. കുടുംബത്തിലെ രണ്ടുമൂന്ന് പേരു ഒരുമിച്ചിരുന്ന് രണ്ട് ദിവസമെടുത്ത് ഒരു സാരി നെയ്താൽ, അത് 2,000-ത്തിനോ 2,300 രൂപയ്ക്കോ ആണ് വിൽക്കാനാവുക. എങ്ങിനെ കൂലി മുതലാവും. നിങ്ങൾ പറയൂ,” സുനിൽ ദാസ് ചോദിക്കുന്നു.

നെഹ്രു ദാസ് ജിയുടെ കുറഞ്ഞുവരുന്ന കാഴ്ചശക്തിയും കൂടിവരുന്ന പ്രായവും എല്ലാം ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിനും ഭാര്യയ്ക്കും വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. സുനിൽ ദാസിൻ്റെ അമ്മാവൻ 65 വയസ്സുള്ള ഗംഗു ദാസിനെപ്പോലുള്ളവർ ഇപ്പോൾ, പരമ്പരാഗത സാരികളുടെ കൂടെ മറ്റ് ചിലതും വിൽക്കുന്നുണ്ട്. “അദ്ദേഹം കുർത്തയും, പൈജാമയും മറ്റ് തരം കോട്ടൺ സാരികളും ആവശ്യക്കാർക്കനുസരിച്ച് ഉണ്ടാക്കുന്നു. കുറച്ചധികം പൈസ അതിൽനിന്ന് കിട്ടും. ബൈഗകൾ ഇപ്പോൾ പരമ്പരാഗത സാരിയൊന്നും അധികം ധരിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ, ആ കലയും ഇല്ലാതാവുന്നു,” സുനിൽ ദാസ് പറയുന്നു.

നിലത്ത് ഘടിപ്പിച്ച പിറ്റ് ലൂമുകൾക്ക് പകരം ഇപ്പോൾ സർക്കാർ ഫ്രെയിം ലൂമുകൾ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്. “പുതിയ തറികളുപയോഗിച്ച്, മൂന്നുപേരെ വെച്ച്, ഒരുമാസം കൊണ്ട് ഞങ്ങൾക്ക് 15-20 സാരികൾവരെ ഉണ്ടാക്കാം. പിറ്റ് ലൂമുകൾകൊണ്ട് ഇതേ സമയം ഞങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നത് രണ്ടോ മൂന്നോ സാരികൾ മാത്രമാണ്. സർക്കാർ ഞങ്ങൾക്ക് തറികൾ തരുന്നുണ്ട്. പരിശീലനവും,” ഒരു ഫ്രെയിം ലൂം ഉപയോഗിക്കുന്ന സുനിൽ ദാസ് പറയുന്നു. എന്നാൽ, മൂന്നുപേർ ഒരു മാസം ജോലി ചെയ്ത് 30,000 രൂപ ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ, നഗരത്തിലെ നിർമ്മാണത്തൊഴിലാളികൾക്ക് അതിൻ്റെ എത്രയോ അധികമാണ് കിട്ടുന്നത്.

“അജീവിക പദ്ധതിയിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സ്സർക്കാർ ഞങ്ങൾക്ക് ആറ് മാസം കൂടുമ്പോൾ 10,000 രൂപ തരുന്നുണ്ട്. നൂൽ, തറി, കമ്പോളങ്ങളുടെ ലഭ്യത എന്നിവയിലും സർക്കാർ സഹായമുണ്ട്. എന്നിട്ടും ഈ നെയ്ത്തിൽനിന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് ആവശ്യത്തിനുള്ളത് സമ്പാദിക്കാനാവുന്നില്ല. ഇതിൽനിന്ന് ഒരു മെച്ചവുമില്ല,” പുറംലോകത്തേക്ക് പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങൾ പരിചയപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുള്ള ഗംഗു ദാസ് പറയുന്നു. സർക്കാർ എക്സിബിഷനുകളിൽ അദ്ദേഹം സ്റ്റാളുകൾ വെക്കാറുണ്ട്.

സുനിൽ ദാസിൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോകണമെങ്കിൽ അത് സർക്കാർ ടെക്സ്റ്റൈൽ കൊളേജിലൂടെ മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ. നാല് കുട്ടികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്. വിവാഹം കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത പെണ്മക്കൾ കൊളേജിലാണ്. മകൻ 11-ആം ക്ലാസും. കുടുംബത്തിൻ്റെ ബിസിനസ്സ് മുന്നോട്ട് പോകാൻ മകനെ കൊളേജിലയച്ച് പുതിയ നെയ്ത്ത് വിദ്യകൾ പഠിപ്പിക്കണമെന്നതാന് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സ്വപനം.

“കബീർ സാഹിബ് ഞങ്ങൾക്ക് ദൈവത്തെപ്പോലെയാണ്. ഈ കല, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വരദാനമാണ്. ഞങ്ങളുടെ പൂർവ്വികർക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ അനുഗ്രഹംകൊണ്ടാണ് ഇന്നും ഞങ്ങൾ ഈ ജോലി ചെയ്യുന്നത്. ഞങ്ങളുണ്ടാക്കുന്ന സാരികൾ ധരിക്കുന്നത് അവർ നിർത്തിയാൽ, ഞങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കുവേണ്ടി അത് ഉണ്ടാക്കാൻ തുടങ്ങും. എന്തായാലും ഞങ്ങൾ നെയ്ത്ത് തുടരും,” നെഹ്രു ദാസ് ജിയുടെ ശബ്ദത്തിൽ നിശ്ചയദാർഢ്യമുണ്ടായിരുന്നു.

ഈ കഥ ആദ്യം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് ഹിന്ദിയിലാണ്.

മൃണാളിനി മുഖർജി ഫൌണ്ടേഷന്റെ (എം.എം.എഫ്) ഫെല്ലോഷിപ്പിന്റെ പിന്തുണയോടെ തയ്യാറാക്കിയ റിപ്പോർട്ട്