ದಿಂಡೋರಿ: ಕಬೀರ ಮತ್ತು ಪಾನಿಕಾ ನೇಕಾರರ ನೇಯ್ಗೆಯ ನಂಟು

ಚಾದರಿಯಾ ಝೀನಿ ರೇ ಝೀನಿ, ಚಾದರಿಯಾ ಝೀನಿ ರೇ ಝೀನಿ
ರಾಮ ನಾಮ ರಸ ಭೀನಿ ಚಾದರಿಯಾ ಝೀನಿ ರೇ ಝೀನಿ
ಅಷ್ಟ ಕಮ್ ಕಾ ಚರ್ಖಾ ಬನಾಯಾ, ಪಂಚ ತತ್ವ ಕೀ ಪೂನಿ
ನೌ ದಸ್ ಮಾಸ್ ಬಿನನ ಕೋ ಲಾಗೇ, ಮೂರಖ್ ಮೈಲಿ ಕಿನಿ
ಚಾದರಿಯಾ ಝೀನಿ ರೇ ಝೀನಿ

[ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಈ ವಸ್ತ್ರ, ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ.
ರಾಮನಾಮ ರಸದಲ್ಲಿ ತೋಯ್ದ ವಸ್ತ್ರ, ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಣ.
ಅಷ್ಟದಳ ಕಮಲದ ಚರಕದಿಂದ ನೂಲಿದ,
ಪಂಚಭೂತಗಳ ಎಳೆಯಿಂದ ನೇಯ್ದ;
ಒಂಬತ್ತು ಹತ್ತು ತಿಂಗಳು ನೇಯ್ದ ವಸ್ತ್ರ, ಮೂರ್ಖನೇ ಹೊಲಸು ಮಾಡಿದೆ.
ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಈ ವಸ್ತ್ರ, ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ…]

ನೆಹರು ದಾಸ್ ಜೀಯವರ ಬೆರಳುಗಳು ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಕೀಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಓಡಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಪುಣತೆಯಿದೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದೋಷ ಸಮನ್ವಯವಿದೆ — ಕಬೀರರ ಪದ ಹಾಡುತ್ತಾ ಅವರು ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರಗಳ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಚಿತ್ತಾರ ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆರಳುಗಳು ಮಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ನರ್ತಿಸಿರಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರೀಗ ನೇಯ್ಗೆಗಿಂತ ಹಾಡುವುದಕ್ಕೇ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದಾಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕಬೀರ ಪಂಥಿಯಾಗಿ (15ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನುಭಾವಿ ಕವಿ ಕಬೀರರ ಅನುಯಾಯಿ) ಅವರಿಗೆ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕಸುಬಿನ ನಡುವಿನ ನಂಟನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಆಸಕ್ತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ.

"ದೇವರು ಈ ದೇಹವನ್ನು ನೇಯಲು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ, ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಗು ಹುಟ್ಟಲು ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಮಾರ ಕಬೀರ್ ಸಾಹಬ್ ಏ ಬಾತ್ ಕೋ ಔರ್ ಕಪಡೇ ಬಿನ್ನೇ ವಾಲಿ ಬಾತ್ ಕೋ ಏಕ್ ದೂಸರೇ ಸೇ ಜೋಡ್ ಸಂಸಾರ್ ಕೋ ಸಮಝಾ ರಹೇ ಹೈ [ನಮ್ಮ ಕಬೀರ್ ಸಾಹಿಬ್ ನೇಯ್ಗೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]." 78 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ನೆಹರು ದಾಸ್ ತಮ್ಮನ್ನು ಬೈಗಾಚಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ನೇಕಾರ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

52 ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದಿಂಡೋರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಈ ಪ್ರದೇಶ, ಅವರ ಊರಾದ ಸರ್ವಾಹಿ ಮಾಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ನೆಲೆ. ಈ ಹಿರಿಯ ನೇಕಾರ ಪಾನಿಕಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಒಂದೇ ರೀತಿ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಾಸಿಸುವ ದಿಂಡೋರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅವರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶೇಕಡಾ 64ರಷ್ಟಿರುವ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನ್ಯೋನ್ಯವಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ನೇಯ್ಗೆ ಪಾನಿಕಾ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಸುಬು.

"ನಾವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. "ಹಮಾರ ದಾಯಿ ದಾದಾ ಜೋ ಥೇ ವೋ ಭಿ ಇಹಿ ಲಾ ಬಿನ್ ಬಿನ್ ಕೇ ಪೋಶೇ ಹೈ ಔರ್ ಉನ್ಕೇ ಜಾನೇ ಬಾದ್ ಕೇ ಹಮ್ ಭಿ ಹಮಾರ್ ಬಾಲ್ ಬಚ್ಚಾಕೋ ಇಹಿ ಲಾ ಸೇ ಪೋಶೇ ರಹಿ ಹೈ [ನಮ್ಮ ತಂದೆತಾಯಿ ನೇಯ್ಗೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಾಕಿ ಸಲಹಿದರು. ಅವರ ನಂತರ ನಾವು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇದೇ ಕೆಲಸದಿಂದ ಸಾಕಿದೆವು; ಈಗ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಇದೇ ಕಸುಬು ಮಾಡಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.] ಇದು ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಕಸುಬು."

ಮೈಕಲ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಬೈಗಾಚಕ್, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಬೇವಾರ್ ಖೇತಿ (ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿ) ಮಾಡುವ ಬೈಗಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಗೊಂಡ ಆದಿವಾಸಿಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣ ಕರಗಿಸುವ ಅಘಾರಿಯಾಗಳು, ಜಾನುವಾರು ಸಾಕುವ ಅಹಿರ್‌ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪಾನಿಕಾ ನೇಕಾರರು, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ದುರ್ಬಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪುಗಳಡಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೈಗಾ ಜನರಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ನೇಯ್ದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ," ಎನ್ನುತ್ತಾ ನೆಹರು ದಾಸ್ ಜೀ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲವನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಬೈಗಾ ಜನರು ಕೇಳಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಾವು ಬಟ್ಟೆ ನೇಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅವರ ಸಮುದಾಯದ ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರಿಬ್ಬರೂ ನಾವು ನೇಯ್ದ ಬಟ್ಟೆ ತೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಂಡಸರು ಬಂಡಿ ಅಂಗಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹೆಂಗಸರು ಬಾಗ್ರ, ಮೂಂಗಿ, ಚಕ್‌ಧಾರಿಯ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು." ವಿಭಿನ್ನ ನೇಯ್ಗೆ ವಿನ್ಯಾಸವಿರುವ ಬೈಗಾ ಸೀರೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅವರು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪಾನಿಕಾ ನೇಕಾರರು ನೇಯ್ದ ಸೀರೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಧಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

"ನಮಗೂ ಬೈಗಾ ಜನರಿಗೂ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ನಂಟಿದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. "ಈ ಜಗತ್ತು ಹುಟ್ಟಿದಂದಿನಿಂದಲೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವದು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಂತೆಗೆ ಬಟ್ಟೆ ಮಾರಲು ಹೋದರೆ ಇಡೀ ದಾಸ್ತಾನು 10 ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೈಗಾ ಜನರು ಹೊದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಚಾದರಗಳೂ ಆಗ ನಮ್ಮದೇ ಕೈಯ ನೇಯ್ಗೆಯಾಗಿದ್ದವು."

ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ನಾರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಸ್ತಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆ ಜೀವನದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವೂ ಹಾಗೂ ಜನರ ಜೀವನವೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಯಾವುದೋ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮವು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. "ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು ಮುಕದ್ದಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈಗ ವಿಷಯಗಳು ತುಂಬಾ ಬದಲಾಗಿವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸುನಿಲ್ ದಾಸ್. 50ರ ಹರೆಯದ ಇವರು ನೆಹರೂ ದಾಸ್ ಜೀ ಅವರ ವಿಸ್ತೃತ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೇಯ್ಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಜೂರಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. "ನೇಯ್ಗೆ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಇದು ಕೈಕೆಲಸ, ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಎರಡು-ಮೂರು ಜನ ಎರಡು ದಿನ ಒಂದು ಸೀರೆ ನೇಯ್ದು, ಅದನ್ನು 2,000 ರಿಂದ 2,300 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಮಾರಿದರೆ, ಮಜೂರಿಯಾದರೂ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ನೀವೇ ಹೇಳಿ ನಾವು ಹೇಗೆ ನಿಭಾಯಿಸೋಣ," ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಸುನೀಲ್ ದಾಸ್.

ನೆಹರು ದಾಸ್ ಜೀ ಅವರ ಕಣ್ಣು ಮಂದವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಯಸ್ಸು ಅವರಿಗೂ ಅವರ ಪತ್ನಿಗೂ ನೇಯ್ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸುನೀಲ್ ದಾಸ್‌ರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಗಂಗೂ ದಾಸ್ (ಸುಮಾರು 65 ವರ್ಷ) ಅವರಂತಹ ಅನೇಕರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೀರೆ ನೇಯ್ಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಅವರು ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕುರ್ತಾ, ಪೈಜಾಮ ಮತ್ತು ಇತರ ರೀತಿಯ ಹತ್ತಿ ಸೀರೆ ಮಾಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೈಗಾ ಜನರು ಮೊದಲಿನಂತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೀರೆ ತೊಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕಸುಬು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಸುನೀಲ್ ದಾಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ಕಾರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಳಿ ಮಗ್ಗಗಳ (ನೆಲ ತೋಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಗ್ಗ) ಬದಲಿಗೆ ಫ್ರೇಮ್ ಮಗ್ಗಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. "ಹೊಸ ಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಜನ ತಂಡವಾಗಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ 15ರಿಂದ 20 ಸೀರೆ ನೇಯ್ಯಬಹುದು. ಹೊಂಡ ಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಮೂರು ಸೀರೆ ಮಾತ್ರ ನೇಯಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರ ಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಫ್ರೇಮ್ ಮಗ್ಗ ಬಳಸುವ ಸುನೀಲ್ ದಾಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಮೂವರಿಗೆ 30,000 ರೂಪಾಯಿ ಎಂದರೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸುವುದರ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ.

"ಅಜೀವಿಕಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸರ್ಕಾರ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ 10,000 ರೂಪಾಯಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೂಲು, ಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ನೇಯ್ಗೆಯಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಗಂಗೂ ದಾಸ್, ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೇಯ್ಗೆಯನ್ನು ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮಳಿಗೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಜವಳಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೂಲಕ ಎನ್ನುವುದು ಸುನೀಲ್ ದಾಸ್ ನಂಬುಗೆ. ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಒಬ್ಬ ಅವಿವಾಹಿತ ಮಗಳು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಮಗ 11ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಹೊಸ ನೇಯ್ಗೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಕಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕನಸು ಅವರದು, ಅದು ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಆಶಯ ಅವರದ್ದು.

"ಕಬೀರ ಸಾಹಿಬ್ ನಮ್ಮ ದೇವರಿದ್ದಂತೆ. ಈ ಕೆಲಸ ಅವರ ಅನುಗ್ರಹ." ಆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುವಾಗ ನೆಹರು ದಾಸ್ ಜೀ ಅವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿತ್ತು. "ನಮ್ಮ ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರ ಮೇಲೆ, ಪೂರ್ವಜರ ಮೇಲೆ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ನಾವು ಇನ್ನೂ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಮುಂದೆಯೂ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಅವರು ನಾವು ನೇಯ್ದ ಸೀರೆ ಉಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ ನಾವು ನಮಗೋಸ್ಕರ ನೇಯ್ಯುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಾವು ನೇಕಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ."

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೀರೆಗಳ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ನೇಕಾರ ಸುನಿಲ್ ದಾಸ್ ಅವರ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಥಾನಕಕ್ಕೆ ಮೃಣಾಲಿನಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಎಂಎಂಎಫ್) ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತಿರುತ್ತದೆ.