కబడ్డీ: పంజాబ్ జీవన క్రీడ

“కౌడీ, కౌడీ, కౌడీ, కబడ్డీ, కబడ్డీ, కబడ్డీ…”

వలయాకారంలోని మట్టి మైదానంలో కేకలు మరింత బిగ్గరగా వినిపిస్తున్నాయి- రెయిడర్స్ (దాడి చేసేవారు), స్టాపర్స్ (దాడిని అడ్డుకునేవారు) మధ్య జరుగుతోన్న పోరాట దృశ్యమది. అది 2020-2021లో రైతులు నిరసన ప్రదర్శన చేపట్టిన దిల్లీ వెలుపలి సింఘు-టీక్రీ సరిహద్దు ప్రదేశం. కబడ్డీ వ్యాఖ్యానం నిరసన నినాదాలు, ప్రతిఘటన ప్రసంగాలతో కలగలిసిపోయింది. కేంద్రం ప్రవేశపెట్టిన మూడు వ్యవసాయ చట్టాలను రద్దు చేసే వరకు లక్షలాది మంది రైతులూ, వ్యవసాయ శ్రామికులూ ఇక్కడ నిరసన చేస్తూ నిలిచారు.

సెప్టెంబర్ 2021లో వారం రోజుల పోటీ ముగిసేసరికి, ఒక కొత్త క్రీడాకారుడు వెలుగులోకి వచ్చాడు: హరియాణాలోని రోహ్‌తక్‌కి చెందిన శీలూ బల్హారా. తరువాత అతను తక్కువ ఆదాయ, అణగారిన వర్గాలకు చెందిన యువకులు తమ కోసం ఒక స్థిరమైన ఆర్థిక పునాదిని ఏర్పరచుకుంటోన్న పంజాబ్‌కి చెందిన కబడ్డీ తారల సరసన చేరారు.

పంజాబ్‌లోని గ్రామాలలో నివసించే అబ్బాయిలు మొట్టమొదటగా నేర్చుకునే క్రీడలలో వృత్తాకార-శైలి కబడ్డీ ఒకటి. దీని ఆకర్షణ మొత్తం దీని సరళతలోనే ఉంది; ఇందులో ఎలాంటి పరికరాలూ అవసరం పడవు – క్రీడాకారులు తరచూ బూట్లు కూడా ధరించరు. పైగా, నియమాలు చాలా సులభంగా ఉంటాయి. దీన్ని మట్టిలో ఆడతారు.

ఇది శారీరకంగా అధిక శ్రమతో కూడుకున్న క్రీడ కావడంతో, దృఢమైన శరీరాన్ని నిర్మించుకోవడానికి ఇష్టపడే యువతకి ఆ అంశమే ఒక అదనపు ఆకర్షణగా మారింది. పంజాబ్-శైలి కబడ్డీగా కూడా పిలిచే ఈ క్రీడను జాతరలు, సాముదాయిక సమావేశాలు, ఇంకా స్థానిక పోటీలలో ఆడతారు.

పంజాబ్‌లో, కబడ్డీ సీజన్ ఎప్పుడూ వ్యవసాయ క్యాలెండర్‌కు అనుగుణంగా సాగుతుంది. అక్టోబర్‌లో విత్తనాలు నాటిన తరువాత మొదలై, పంట చేతికి వచ్చే ఏప్రిల్ వరకు ఇది కొనసాగుతుంది.

బహు అక్బర్‌పూర్ గ్రామానికి చెందిన ఒక సన్నకారు రైతు కొడుకైన శీలూ బల్హారా, 2025లో టొరంటోకి చెందిన యునైటెడ్ బ్రాంప్టన్ కబడ్డీ క్లబ్‌లో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకున్న క్రీడాకారుల్లో ఒకరు. ఆ క్లబ్‌ సభ్యులైన స్టార్ క్రీడాకారులకు మూడు నెలల కాంట్రాక్టు కింద రూ.50 నుండి 70 లక్షల వరకు పారితోషికం ఇస్తారు. ఒక అగ్రశ్రేణి స్టాపర్‌గా, బహుమతి రూపేణా, ఇప్పటివరకు అతను డజనుకు పైగా ట్రాక్టర్లను కూడా గెలుచుకున్నారు.

బల్హారా ఎదుగుదల వందలాది మంది యువకుల జీవితాలలో కబడ్డీ తీసుకువచ్చిన సామాజిక, ఆర్థిక పరివర్తనను ప్రతిబింబిస్తుంది.

“నేను కబడ్డీని నా వృత్తిగా ఎంచుకోకపోయి ఉంటే, ఒక సైకిల్ కొనడానికి కూడా ఇబ్బంది పడే పరిస్థితి ఉండేది,” అన్నారు సోనీ సింగ్. అతని కథ కూడా బల్హారా తరహాలో సాగుతుంది. సోనీ, పంజాబ్‌లోని మాన్సా జిల్లాలో, భూస్వాములైన అగ్రవర్ణ జాట్ సిక్కుల ఆధిపత్యం నడిచే భాద్రా గ్రామంలో, ఒక దళిత కుటుంబంలో జన్మించారు. అతని తండ్రి వ్యవసాయ కూలీగా పనిచేసేవారు. “కుటుంబ ఆదాయాన్ని పెంచడానికి నేను కూడా ఇతరుల పొలాల్లో పనిచేశాను. పేదరికం నుండి బయటపడటానికి సైన్యంలో చేరాలని కూడా ఆశపడ్డాను. అయితే, కబడ్డీ ఆడుతున్నప్పుడు నా కంటికి గాయమవడంతో వైద్య పరీక్షలో విఫలమయ్యాను,” అతను గుర్తుచేసుకున్నారు.

గాయం తరువాత, సోని పూర్తిగా కబడ్డీపైనే దృష్టి పెట్టారు. ఆ కుటుంబం, తమ గ్రామంలోని రెండు గదుల ఇంటి నుండి ఒక బంగ్లాకు మారడానికి ఆటలో అతని ప్రతిభ ఎంతగానో సహాయం చేసింది.

“కబడ్డీ నాకు డబ్బు, కీర్తి, గౌరవం... ఇలా అన్నిటినీ ఇచ్చింది. ఈ రోజున, పంజాబ్‌లోనూ విదేశాలలోనూ నా స్వగ్రామం పేరును చాటుతున్నందుకు, నా గ్రామప్రజలు ఎంతో గర్విస్తున్నారు,” తన స్వగ్రామం పేరు మీద సోనీ భాద్రాగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ 27 ఏళ్ళ యువకుడు తెలిపారు.

పంజాబ్‌లోని ఎన్‌ఆర్‌ఐ నకోదర్ క్లబ్ తరఫున ఆడుతోన్న సోనీ, విదేశాలలో సైతం తన కెరీర్‌ను నిర్మించుకున్నారు. గత మూడు-నాలుగేళ్ళలో ఆయన న్యూజీలాండ్, ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లాండ్‌లలో ఆడారు. “ఇప్పటి వరకు నేను హార్లీ డేవిడ్‌సన్‌తో పాటు 18-20 మోటర్‌బైక్‌లను గెలుచుకున్నాను,” గర్వంగా చెప్పారు సోనీ.

మనీ దయాళ్‌పుర్‌గా పిలిచే 25 ఏళ్ళ మన్‌ప్రీత్ సింగ్, ఒక సెక్యూరిటీ గార్డు కొడుకు. 9వ తరగతి తరువాత చదువు మానేసి, ఒక ఆసుపత్రిలో అటెండర్‌గా కొంతకాలం పనిచేశారు. కానీ, కబడ్డీ అతని జీవితాన్ని మార్చివేసింది. 2022 నుండి, అతను న్యూజీలాండ్‌లో నాలుగు సీజన్లు, అలాగే ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లాండ్‌లలో రెండేసి సీజన్లు ఆడారు.

“మా ఊరిలో సొంత ఇల్లు కట్టుకోవాలన్నది నా కల. పని మానెయ్యమని మా నాన్నకు చెప్పాను కానీ, ఇప్పటికీ ఆయన తన తిండి తను సంపాదించుకుంటాననే చెబుతుంటారు,” మన్‌ప్రీత్ అన్నారు. అతని స్వగ్రామైన దయాళ్‌పుర్ (2011 జనాభా లెక్కల్లో, దీన్ని డియాల్‌పూర్ అని రాశారు), కపూర్తలా-జలంధర్ జిల్లాల సరిహద్దులో ఉంది.

విదేశాలలో ఒప్పందం కుదిరినప్పుడు సోనీకి, మన్‌ప్రీత్‌కి చెరొక రూ.15 లక్షల విలువైన మూడు నెలల కాంట్రాక్టులు ఇచ్చారు. కబడ్డీ ఒక కఠినమైన క్రీడ అని, మోకాళ్ళకీ భుజాలకీ గాయాలవడం సర్వసాధారణమని వాళ్ళు పేర్కొన్నారు. అయితే, తక్కువ ఆదాయం ఉండే కుటుంబాల నుండి వచ్చే అబ్బాయిలకు, ఇందులోని ఆర్థిక ప్రయోజనాలే ఈ క్రీడను ఆకర్షణీయంగా మారుస్తాయి.

2010-2016 మధ్య కాలంలో, శిరోమణి అకాలీ దళ్ అధికారంలో ఉన్నప్పుడు, పంజాబ్ ప్రభుత్వం ప్రతి సంవత్సరం కబడ్డీ ప్రపంచ కప్‌ను నిర్వహించి, ఈ క్రీడను ఆర్థికంగా లాభదాయకమైన వృత్తిగా మార్చింది. ప్రస్తుతం, పంజాబ్‌లో జరిగే స్థానిక పోటీల వార్షిక బడ్జెట్ దాదాపు రూ.250 కోట్లుగా అంచనా వేశారు. అలాగే, అంతర్జాతీయ టోర్నమెంట్లకుగాను అదనంగా మరో రూ.150 కోట్ల బడ్జెట్ అంచనా వేశారు.

1990 నుండి, ఆసియా క్రీడలలో కబడ్డీ ఒక భాగంగా నిలిచింది. అలాగే, ప్రో కబడ్డీ లీగ్ ద్వారా పట్టణవాసుల ఇళ్ళలోకి ప్రవేశించింది. అయితే, ప్రామాణిక ఫార్మాట్‌గా పిలువబడే ఆ కబడ్డీ, దీర్ఘచతురస్రాకార కోర్టులో, విభిన్న శైలిలో ఆడే ఆట. చాలా జాతీయ, అంతర్జాతీయ పోటీలలో క్రీడాకారులు సింథటిక్ మ్యాట్లపై ఆడతారు. ఈ మధ్య కాలంలో ప్రాంతీయంగా జరిగే పోటీలలో సైతం మట్టి స్థానంలో క్రమంగా మ్యాట్‌ని ఉపయోగిస్తున్నారు. మ్యాట్ ఉపరితలం మీద ఆడటానికి వీలుగా, క్రీడాకారులు ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన చదునైన అడుగుభాగమున్నబూట్లను ధరిస్తారు.

అయితే, పంజాబ్-శైలి కబడ్డీని ఇప్పటికీ 22 మీటర్ల వ్యాసం ఉన్న వృత్తాకార మైదానంలో, మట్టి మైదానంపై ఆడతారు. ప్రతీ జట్టులో రెయిడర్లు, స్టాపర్లు ఉంటారు. ప్రత్యర్థుల వృత్తంలోకి ప్రవేశించాక, ఒక రెయిడర్ నలుగురు స్టాపర్లను ఎదుర్కొంటాడు. రెయిడర్ ఏ స్టాపర్‌నైతే ముందుగా తాకుతాడో, అతనే రెయిడర్‌ తిరిగి తన జోన్‌కి వెళ్ళకుండా అడ్డుకోవాలి. ఆ సమయంలో ఈ ఆట ఒకరితో ఒకరు తలపడే పోటీగా రూపాంతరం చెందుతుంది. అయితే, ఎక్కడా శారీరక దాడి చేసేందుకు అనుమతి లేదు. ప్రతీ రెయిడ్‌లోనూ ఇదే నియమం వర్తిస్తుంది — నలుగురు స్టాపర్లు మైదానంలోకి దిగుతారు. రెయిడ్ విజయవంతమైతే, రెయిడర్ జట్టుకు ఒక పాయింట్‌ వస్తుంది. విఫలమైతే ప్రత్యర్థి జట్టుకు ఒక పాయింట్‌ వెళ్తుంది. సాధారణంగా ఒక జట్టులో 12 మంది క్రీడాకారులు ఉంటారు. కానీ గ్రామాలలో జరిగే కొన్ని పోటీలలో క్రీడాకారుల సంఖ్య మారుతుంటుంది.

ఈ తరహా కబడ్డీకి అధికారిక క్రీడల్లో ఉండే నిర్మాణం కానీ, వాటికి ఉండే గుర్తింపు కానీ లేదు. ఇది కేవలం సమాజ మద్దతుతో మాత్రమే కొనసాగుతూ వస్తోంది. ఎటువంటి అధికారిక వ్యవస్థ లేకుండానే మనుగడ సాగిస్తూ, ప్రతీ ఏడాది మరింత దృఢంగా ఎదుగుతున్న ఏకైక భారతీయ గ్రామీణ క్రీడ బహుశా ఇదే కావొచ్చు!

పంజాబ్‌లో ఉన్న 12,500కు పైగా గ్రామాలు, దాదాపు అన్నిటిలో కబడ్డీ పోటీలు జరుగుతాయి. వీటి నిర్వహణ కోసం రైతులు నిధులు సమకూరిస్తే, ఆ గ్రామానికి చెందిన ప్రవాస భారతీయులు (ఎన్‌ఆర్‌ఐలు) ఉదారంగా తమ మద్దతును అందిస్తారు. రాష్ట్రంలో జరిగే ఈ పోటీలకు ప్రవేశం ఉచితం. ఎందుకంటే, ఇక్కడి ప్రజలు వీటిని వేడుకలుగా భావిస్తారు. పోటీ పరిమాణాన్ని బట్టి ప్రేక్షకుల సంఖ్య 5,000 నుండి 50,000 వరకు ఉంటుంది.

అలాగే, బహుమతి మొత్తం కూడా విస్తృతంగా మారుతుంటుంది. మంచి టోర్నమెంట్‌కు రూ.10-50 లక్షల బడ్జెట్ ఉండవచ్చు. దానితో పాటు కార్లు, మోటార్‌బైక్‌లు, కంబైన్ కోతయంత్రాల వంటి బహుమతులు అందజేస్తుంటారు. పోటీలో పాల్గొనే ప్రతీ జట్టుకూ ప్రదర్శన రుసుము ఇస్తారు. ఆ 12 మంది క్రీడాకారులూ ఈ మొత్తాన్నే విభజించుకోవాలి. పోటీలో జట్టు ప్రగతిని బట్టి, చెల్లింపులు కూడా పెరుగుతుంటాయి. విజేతలకు ప్రత్యేక బహుమతులు అందజేస్తారు. వ్యక్తిగత అవార్డులను – ఉత్తమ రైడర్, లేదా స్టాపర్ – నగదు, వస్తు రూపంలో అందజేస్తారు. అధిక బడ్జెట్‌తో నిర్వహించే టోర్నమెంట్లలో పాల్గొనే అగ్రశ్రేణి క్రీడాకారులు, తరచూ హార్లే డేవిడ్‌సన్ బైకులు, ట్రాక్టర్లు, లేదా మహీంద్రా థార్ లాంటి వ్యక్తిగత బహుమతులను అందుకుంటారు.

అగ్రశ్రేణి ఆటగాళ్ళు విదేశాల నుండి తిరిగి వచ్చాక, నవంబర్ తర్వాత, అతిపెద్ద టోర్నమెంట్లు జరుగుతాయి.

“నేను ఈ టోర్నమెంట్‌తో మమేకమైపోయాను — ఒక క్రీడాకారుడిగా, ప్రేక్షకుడిగా, ఇప్పుడు నిర్వాహకుడిగా,” లెహల్ ఖుర్ద్‌కు చెందిన 42 ఏళ్ళ బల్కార్ సింగ్ అన్నారు. “కబడ్డీ తరతరాలుగా పంజాబ్‌కూ, పంజాబీలకూ గుర్తింపుగా నిలుస్తూ వచ్చింది. మేము కబడ్డీ తారల ఆటలు చూస్తూ, వారి కథలు వింటూ, అది ఆడుతూ పెరిగాము.”

సంగ్రూర్ జిల్లాలోని లెహల్ ఖుర్ద్ గ్రామానికి వెళ్ళే దారి ఏమంత గొప్పగా ఉండదు. కానీ, దీని ప్రవేశ ద్వారం దగ్గర 1971 ఇండియా-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో వీరమరణం పొందిన వీరచక్ర పురస్కార గ్రహీత, నాయక్ గుర్జంత్ సింగ్ విగ్రహం గంభీరంగా నిలబడి ఉంటుంది. 1972 నుండి ప్రతి ఏడాది డిసెంబర్‌లో, తమ వీరపుత్రుడి జ్ఞాపకార్థం ఈ గ్రామం కబడ్డీ పోటీలు నిర్వహిస్తోంది. 2025లో డిసెంబర్ 11 నుండి 13 వరకు ఆ పోటీలు జరిగాయి. నాయక్ గుర్జంత్ సింగ్ వీరమరణం పొందిన రోజునే అవి ముగిశాయి.

డిసెంబర్ 11న మాజీ సైనికులను సత్కరించడంతో పోటీలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఆ తరువాత, పిల్లల పోటీలు ఏర్పాటు చేశారు. ప్రేక్షకులలో మహిళలు పెద్దగా లేకపోయినప్పటికీ, సదరు నిర్వాహకులు ప్రత్యేకంగా ఒక మహిళల ప్రదర్శన మ్యాచ్‌ను నిర్వహించి, ఒక కొత్త శకానికి నాంది పలికారు. ఇది కాకుండా, కొత్తగా ట్రాలీ లోడింగ్ పోటీని కూడా ప్రవేశపెట్టారు. ఇందులో ప్రతీ జట్టూ 35 కిలోల బరువున్న 75 ధాన్యపు బస్తాలను ట్రాలీలోకి ఎక్కించాయి. క్రీడాకారుల అపారమైన బలాన్నీ సమన్వయాన్నీ చూసిన ప్రేక్షకులు హర్షధ్వానాలతో వారిని ప్రోత్సహించారు. చివరి పోటీ తెల్లవారుజామున 2 గంటల వరకు కొనసాగింది.

2,600 మందికి పైగా ఓటర్లున్న ఈ గ్రామంలో, జాట్ సిక్కు జనాభా ఎక్కువగా ఉంది. గ్రామస్తులందరూ ఈ పోటీలను సమష్టి విధిగా భావిస్తారు. పంచాయతీ సభ్యులు తమ పూర్తి సహకారం అందిస్తారు. కొన్ని నెలల ముందే పోటీలకు సన్నాహాలు మొదలవుతాయి. ఈ పోటీలు, ఇక్కడ ఉండే చిన్న గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను తనదైన శైలిలో బలోపేతం చేస్తాయి. చోలా-కుల్చా, చెరకు రసం, వేరుశనగలు లాంటివి అమ్మేవాళ్ళు, ఈ మూడు రోజుల్లోనే నెలకు వచ్చే ఆదాయాన్ని సంపాదిస్తారు. ప్రేక్షకుల్లో ఎక్కువగా యువకులే ఉంటారు. అయితే, మధ్యాహ్నం మొదలుకొని పోటీలు ముగిసే వరకు, అన్ని వయసుల పురుషులు మైదానంలో బారులు తీరుతారు. సూర్యుడు అస్తమించి ఫ్లడ్‌లైట్లు వెలిగిన తరువాత వృద్ధులు నెమ్మదిగా తమ ఇళ్ళకి వెళ్ళిపోతారు. అర్ధరాత్రి వరకూ జరిగే ఫైనల్స్‌లో, ఆ భావోద్వేగభరితమైన క్షణాలను చూడటానికి యువత అక్కడే ఉండిపోతారు.

పంజాబీలు ఎక్కడికి వలస వెళ్తే అక్కడికి, తమతో పాటే కబడ్డీని కూడా తీసుకువెళ్ళారు – అది కెనడా అయినా, అమెరికా అయినా, బ్రిటన్ అయినా, ఆస్ట్రేలియా అయినా. విదేశాలలో జరిగే టోర్నమెంట్లు కేవలం క్రీడల పోటీలు కావు, అవి విదేశాల సముదాయాలను పంజాబ్ లయలకు కట్టిపడేసే సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు కూడా.

పంజాబ్ భాషా విభాగానికి చెందిన పరిశోధనా అధికారి, క్రీడల దేశాంతర సంబంధాలపై చేసిన కృషికి పిఎచ్‌డి పొందిన డాక్టర్ సుఖ్‌దర్శన్ సింగ్ చహల్ మాట్లాడుతూ, “20వ శతాబ్దం మొదట్లో, పంజాబ్ నుండి విదేశాలకి వలసలు ఆరంభమయ్యాయి. పంజాబీలు ఎక్కడికి వెళ్ళినా, తమతో పాటు పంజాబ్-శైలి కబడ్డీని తీసుకువెళ్ళారు. మొదట్లో వలసల ప్రవాహాలు ఎక్కువగా కెనడా, ఇంగ్లాండ్ వైపు ఉండటంతో, పంజాబ్-శైలి కబడ్డీ అంతర్జాతీయంగా తొలిసారి ఆ దేశాల్లోకే అడుగుపెట్టింది,” అన్నారు.

ఇంగ్లాండ్‌లో 1950ల నుండి టోర్నమెంట్లు నిర్వహిస్తున్నారు. అక్కడి సీజన్ మే నుండి అగస్టు మొదటి వారం వరకు ఉంటుంది. కెనడాలో జూన్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు ఉంటుంది. ఆ తరువాత, అమెరికాలో టోర్నమెంట్లు జరుగుతాయి. విదేశీ క్రీడా క్యాలెండర్ మార్చిలో న్యూజీలాండ్‌లో మొదలయ్యి, ఏప్రిల్‌లో ఆస్ట్రేలియాకు మారుతుంద. ఇలా ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరిస్తూ, ఏడాది పొడవునా వందలాది పంజాబ్ క్రీడాకారులకు జీవనోపాధిని సమకూరుస్తోంది కబడ్డీ.

“ఇంగ్లాండ్‌లోని పంజాబీ సముదాయం కబడ్డీతో గాఢంగా ముడిపడి ఉంది. ఇది వారి సంస్కృతీ సంప్రదాయాలలో ఒక భాగం. అలాగే, వారి మూలాలతో అనుసంధానమై ఉండటానికి సహాయపడే ఒక మార్గం కూడా,” టాన్ ధేసిగా ప్రసిద్ధి గాంచిన బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ సభ్యుడు, 47 ఏళ్ళ తన్‌మన్‌జీత్ సింగ్ ధేసి తెలిపారు.

ప్రస్తుతం అరవైల వయసులో ఉన్న కబడ్డీ ప్రమోటర్ కుల్వంత్ సాంఘా ఇలా అన్నారు: “పంజాబ్ నుండి వచ్చే కొత్త క్రీడాకారుడు, మూడు నెలల ఇంగ్లాండ్ సీజన్‌లో సులభంగా రూ.10 లక్షలు సంపాదించుకోవచ్చు. అదే స్టార్ క్రీడాకారులయితే, రూ. 40-50 లక్షలు సంపాదిస్తారు.”

పంజాబ్ వెలుపల, అతిపెద్ద కబడ్డీ సర్క్యూట్‌కి కెనడా ఆతిథ్యం వహిస్తుంది. “ప్రతీ ఏడాది పంజాబ్ నుండి సుమారు 100 మంది కబడ్డీ క్రీడాకారులు కెనడాకు వెళ్తుంటారు. ఒక సీజన్‌లో ఒక క్రీడాకారుడు కనీసం రూ.10 లక్షలు సంపాదించుకుంటాడు. అయితే, అగ్రశ్రేణిలో ఉండే 10-15 మంది క్రీడాకారులు మాత్రం రూ.50 నుండి 70 లక్షల వరకు సంపాదించుకుంటారు,” కెనడాకి చెందిన కబడ్డీ ప్రమోటర్, మన్‌జీత్ సింగ్ లాలీ వివరించారు.

కబడ్డీ ఆర్థిక వ్యవస్థ క్రీడాకారులకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. కోచ్‌లకు, సహాయక సిబ్బందికి, ముఖ్యంగా వ్యాఖ్యాతలకి కూడా అది మద్దతుగా నిలుస్తోంది.

“విదేశీ సీజన్‌లో ఒక వ్యాఖ్యాత రూ.10-12 లక్షలు సంపాదించగలరు. అదే స్థానిక పోటీల్లో చూసుకుంటే, ఒక్కో టోర్నమెంట్‌కి మహా అయితే రూ.10,000-20,000 సంపాదిస్తారు,” 24 ఏళ్ళుగా మైక్ వెనుక కూర్చొని వ్యాఖ్యానం చెబుతున్న సంగ్రూర్‌ నివాసి, 43 ఏళ్ళ సత్పాల్ మాహి ఖాదిల్ అన్నారు.

సత్పాల్, భూమిలేని దళిత కుటుంబానికి చెందినవారు — అతని తండ్రి రోజువారీ కూలీ. “నేను కూడా కూలీగానే మిగిలిపోయి ఉండేవాడిని. అయితే, నాకు రేడియోలో క్రీడా వ్యాఖ్యానం వినడం, పుస్తకాలు చదవడం అంటే భలే ఇష్టం. అదే నా నైపుణ్యాలను మెరుగుపరిచింది. కబడ్డీ నా జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసింది — ఈ రోజు నాకు సొంత ఇల్లూ కారూ ఉన్నాయి. పైగా, నేను ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లాండ్, కెనడాలకు వెళ్ళి వచ్చాను.”

సత్పాల్ లాంటి వ్యాఖ్యాతలు టోర్నమెంట్లకు వెన్నెముక లాంటివారు. తమ ఉత్సాహభరితమైన స్వరాలతో వేలాది మంది ప్రేక్షకులను కట్టిపడేస్తారు. క్రీడాకారులను పరిచయం చేస్తారు. వ్యూహాలు వివరిస్తారు. ఉత్సాహాన్ని పెంచుతారు. అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్త టోర్నమెంట్లు జరుగుతున్నప్పుడు, సాంస్కృతిక వారధులుగా కూడా వ్యవహరిస్తారు.

మరో వ్యాఖ్యాత, 34 ఏళ్ళ అమన్ లోపో మాట్లాడుతూ, “నేను 2007లో వ్యాఖ్యానం మొదలుపెట్టాను. 2010లో కెనడాలో మొదటిసారి ఒక విదేశీ టోర్నమెంట్‌లో పాల్గొన్నాను. అప్పటి నుండి, ప్రొఫెషనల్ కబడ్డీ ఆడే ప్రతీ దేశంలో జరిగిన టోర్నమెంటుకు వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించాను,” అన్నారు. మోగాలోని లోపన్ గ్రామానికి చెందిన ఆయనకు కేవలం ఒకటిన్నర ఎకరాల వ్యవసాయ భూమి మాత్రమే ఉండేది. కానీ ఇప్పుడు కబడ్డీ వ్యాఖ్యానం ద్వారా వస్తున్న ఆదాయంతో అతను ఒక మంచి ఇంటినీ, ఒక ఎస్‌యూవీ కారునీ సొంతం చేసుకున్నారు.

ప్రస్తుతం, ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (AAP) టిక్కెట్‌పై ఘనౌర్ నియోజకవర్గం ఎమ్మెల్యేగా వ్యవహరిస్తోన్న మాజీ క్రీడాకారుడు, పంజాబ్ కబడ్డీ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడైన గుర్‌లాల్ సింగ్ ఘనౌర్‌ ప్రజా జీవితంలోకి ప్రవేశించడానికి ఈ క్రీడ ఎంతగానో సహాయపడింది. రాష్ట్రంలోని నాలుగు ప్రధాన కబడ్డీ సంఘాలలో పంజాబ్ కబడ్డీ అసోసియేషన్ ఒకటి. ప్రతి సంఘంలోనూ ప్రస్తుత, మాజీ క్రీడాకారులు, ప్రమోటర్లు సభ్యులుగా ఉన్నారు. ఈ సంఘాలు జట్లను నమోదు చేసుకొని, స్వతంత్రంగా పోటీలు నిర్వహిస్తుంటాయి.

లుథియానాలోని గాలిబ్ కలాఁ గ్రామానికి చెందిన జగ్గా గాలిబ్‌గా పేరొందిన 43 ఏళ్ళ జగ్‌దీప్ సింగ్, 2001 నుండి కబడ్డీ పోటీల్లో పాల్గొంటున్నారు. ఆ సమయంలో నగదు బహుమతులు చాలా పరిమితంగా ఉండేవి. దాదాపు 20 ఏళ్ళు ఆడిన ఆయన ఇప్పుడు ఒక కోచ్‌గా, క్రీడాకారుల ప్రతిభను గుర్తించి, దానికి మెరుగులు పెడుతున్నారు. గత 15 ఏళ్ళలో ఈ క్రీడలో డబ్బు ఎన్నో రెట్లు పెరిగిందని అతను చెప్పారు.

అయితే, ఈ క్రీడ విజయవంతమవ్వడంతో పాటు, వికృతమైన వైరాలను కూడా పెంచి పోషిస్తోంది. అగ్రశ్రేణి కబడ్డీ తారల్లో ఒకరు, మాదకద్రవ్యాల వాడకానికి వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేసిన బ్రిటిష్-భారతీయ క్రీడాకారుడైన 38 ఏళ్ళ సందీప్ నంగల్ అంబియాను 2022లో, జలంధర్‌లోని మల్లియన్ ఖుర్ద్‌లో జరిగిన ఒక టోర్నమెంట్ పక్కన కాల్చి చంపారు. కబడ్డీలో ఉన్న వైరమే ఈ హత్యకు కారణమని పోలీసులు అనుమానిస్తున్నారు.

ఇదిలా ఉంటే, మహిళలకు చాలా తక్కువ అవకాశాలు దొరకడమే ఈ క్రీడలోని మరో ప్రతికూల అంశం. అయితే, నాలుగు సంఘాలలో ఒకటైన మేజర్ కబడ్డీ లీగ్, తన ఆధ్వర్యంలో జరిగే ప్రతీ టోర్నమెంట్‌లో కనీసం ఒక బాలికల మ్యాచ్‌నైనా నిర్వహించి, ఈ అంతరాన్ని తగ్గించడానికి తన వంతు కృషి చేస్తోంది.

మొత్తంగా, గ్రామీణ పంజాబ్ గుండె చప్పుడుగా కబడ్డీ నిజంగా తన పేరును సార్ధకం చేసుకుంది.

జానపద వీరుల హోదాను అనుభవించే కబడ్డీ క్రీడాకారులు పాటల రూపంలోనూ, గ్రామ సభలలోనూ కీర్తించబడతారు. దిల్‌జీత్ దోసాంజ్ నుండి కీర్తిశేషుడైన సిద్ధూ మూసేవాలా వరకు, ఎంతో మంది గాయకులు ఈ క్రీడకు తమ నివాళులర్పించారు. బబ్బూ మాన్ పాడిన “కబడ్డీ కబడ్డీ” పాటను యూట్యూబ్‌లో 11 మిలియన్ల మందికి పైగా చూశారు..

సమాజానికి తిరిగివ్వడంలో, క్రీడాకారులు ముందంజలో ఉన్నారు. సెప్టెంబర్‌ 2020 నుండి అమలులోకి వచ్చిన మూడు వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా, నవంబర్ 2020లో దిల్లీ సరిహద్దుల్లో రైతులు చేపట్టిన ధర్నా, సదరు చట్టాలను రద్దు చేసే వరకు, అంటే ఒక ఏడాది కంటే ఎక్కువ కాలం కొనసాగింది. రోజులు వారాలుగా, వారాలు నెలలుగా మారడంతో, రైతుల వెనకే సమాజం కూడా ఏకమై కదిలింది: వైద్యులు స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చారు. ప్రముఖ గాయకులు ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. రైతులలో ఉత్సాహాన్ని నింపడానికి, కబడ్డీ క్రీడాకారులు నిరసన స్థలాన్ని తమ క్రీడా వేదికగా మార్చుకున్నారు.

2020-21లో, మూడు వ్యవసాయ చట్టాలకు - ధరల భరోసా, వ్యవసాయ సేవల చట్టం, 2020పై రైతుల (సాధికారత, రక్షణ) ఒప్పందం; రైతుల ఉత్పత్తి వాణిజ్యం, వర్తకం (ప్రమోషన్, సులభతరం చేయటం) చట్టం, 2020; నిత్యావసర వస్తువుల (సవరణ) చట్టం 2020 - వ్యతిరేకంగా తమ నిరసన తెలిపేందుకు, దేశవ్యాప్తంగా రైతులు ఏకమయ్యారు. ఈ చట్టాలను సెప్టెంబర్ 2020లోపార్లమెంటు ఆమోదించింది. నవంబర్ 2021లో, ప్రభుత్వం ఈ చట్టాలను రద్దు చేయడానికి అంగీకరించింది. ఈ ఉద్యమంపై PARI కథనాలను చదవండి: వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు: పూర్తి కవరేజ్

సింఘు-టీక్రీ సరిహద్దు దగ్గర, క్రీడాకారులు కేవలం పోటీలలో పాల్గొనడం మాత్రమే కాకుండా, ధర్నా జరుగుతున్న చోట క్రమశిక్షణను అమలు చేయడానికి, అలాగే రవాణా, తదితర ఏర్పాట్లు చేయడానికి స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చారు. క్రీడలకూ, సమాజానికీ మధ్యనున్న బంధాన్ని బలోపేతం చేస్తూ, లంగర్ (సాముదాయిక వంటశాల) నిర్వహణలో కూడా తమ వంతు సహాయం చేశారు.

కబడ్డీ ప్రమోటర్‌గా మారిన ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, మేజర్ కబడ్డీ లీగ్ కార్యదర్శి టోనీ సంధు అక్కడ పోటీలు నిర్వహించారు. రైతులకు ఏ సమస్య వచ్చినా, కబడ్డీ క్రీడాకారులే మొదటగా స్పందిస్తారని ఆయన అన్నారు.

2010లో జరిగిన తొలి కబడ్డీ ప్రపంచ కప్‌లో భారత జట్టుకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించిన మంగత్ సింగ్ మంగీ ఆ పోటీల వెనుక ఉన్న భావోద్వేగాన్ని గురించి వివరించారు. “కబడ్డీ ఒక గ్రామీణ క్రీడ. దీన్ని గ్రామీణ యువత ఆడుతుంది, సమాజం దీన్ని ముందుకు తీసుకువెళ్తుంది. అలాంటప్పుడు, కబడ్డీ క్రీడాకారులు వాళ్ళకు పట్టనట్లు దూరంగా ఎలా ఉండగలరు?” అని జలంధర్ జిల్లాలోని బగ్గా గ్రామానికి చెందిన ఈ 41 ఏళ్ళ ప్రసిద్ధ కబడ్డీ ‘రాజు’ ప్రశ్నించారు. “ఈ రోజు నేను ఈ స్థాయిలో ఉన్నానంటే దానికి కబడ్డీ, ఈ క్రీడకు అండగా నిలిచిన సమాజమే కారణం.”

అనువాదం: వై. కృష్ణ జ్యోతి