କବାଡ଼ି: ପଞ୍ଜାବର ଜୀବନର ଅଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ

‘‘କୱାଡି, କୱାଡି, କୱାଡି, କବାଡ଼ି, କବାଡ଼ି, କବାଡ଼ି....’’

ମାଟି ଉପରେ ଧଳା ଗାର କଟାଯାଇଥିବା ବୃତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସ୍ୱର ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଶୁଭୁଥିଲା - ପାଳି ଧରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କୁ ରୋକୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷର ଦୃଶ୍ୟ। ଏହା ଥିଲା ଦିଲ୍ଲୀ ଉପାନ୍ତରେ ସିଂଘୁ ଏବଂ ଟିକ୍ରି ସୀମାରେ ୨୦୨୦- ୨୦୨୧ କୃଷକ ବିକ୍ଷୋଭର ଦୃଶ୍ୟ। କବାଡ଼ିର ଧାରାବାହିକ ବିବରଣୀ ସହିତ ପ୍ରତିବାଦର ସ୍ଲୋଗାନ ଏବଂ ଭାଷଣ - ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଚାଷୀ ଏବଂ କୃଷି ଶ୍ରମିକ ଏଠାରେ ତିନୋଟି କୃଷି ଆଇନର ପୁନର୍ବିଚାର ପାଇଁ ଧାରଣାରେ ବସିଥିଲେ।

୨୦୨୧ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ସପ୍ତାହ ବ୍ୟାପୀ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଶେଷରେ ଜଣେ ନୂଆ ଖେଳାଳି ଉଭା ହେଲେ: ହରିୟାଣାର ରୋହତକର ସିଲୁ ବାଲହାରା ସେ ପଞ୍ଜାବ ତରଫରୁ ଲିଗ୍ ଅଫ୍ କବାଡ଼ି ଷ୍ଟାରରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଗଲେ। ଯେଉଁଠାରେ କମ୍ ଆୟ ବର୍ଗ ଏବଂ ଅବହେଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପାଇଥାନ୍ତି।

ବୃତ୍ତାକାର ଶୈଳୀର କବାଡ଼ି ହେଉଛି ପଞ୍ଜାବର ଗାଁ ଗହଳିର ଯୁବବର୍ଗର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରଥମ କ୍ରୀଡ଼ା। ଏହାର ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଏହାର ସରଳତା: କୌଣସି ଉପକରଣ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇନଥାଏ - ବହୁ ସମୟରେ ଖେଳାଳିମାନେ ଜୋତା ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହାର ନିୟମାବଳି ସରଳ ଏବଂ ମାଟି ଉପରେ ଖେଳା ଯାଇଥାଏ।

ଏଥିରେ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଥିବାରୁ ଉତ୍ତମ ଶାରୀରିକ ଗଠନରେ ରୁଚି ରଖୁଥିବା ଯୁବକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଖେଳ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଜାବ ଶୈଳୀର କବାଡ଼ି ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା - ଯାହାକି ମେଳା ମହୋତ୍ସବ, ସାମାଜିକ ସମ୍ମିଳନୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକରେ ଖେଳା ଯାଇଥାଏ।

ପଞ୍ଜାବରେ କବାଡ଼ିର ଋତୁ କୃଷି ପଞ୍ଜିକା ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଥାଏ। ବୁଣାବୁଣି ସରିବା ପରେ ଅକ୍ଟୋବର ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଅମଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସ ଯାଏଁ ଜାରି ରହିଥାଏ।

ଶିଲୁ ବଲହରା, ବହୁ ଆକବରପୁର ଗ୍ରାମର ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ଚାଷୀଙ୍କର ପୁତ୍ର, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଟୋରୋଣ୍ଟୋରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ୟୁନାଇଟେଡ୍ ବ୍ରାମ୍ପଟନ୍ କବାଡ଼ି କ୍ଲବର ୨୦୨୫ର ସର୍ବାଧିକ ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଖେଳାଳି। ଏହି କ୍ଲବ୍ ସହିତ ତିନି ମାସର ରାଜିନାମାରୁ ଖେଳାଳିମାନେ ୫୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାରୁ ୭୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଜନ କରିଥାନ୍ତି। ଆଉ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳାଳି ଭାବରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡର୍ଜେନେରୁ ଅଧିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଜିତିଲେଣି।

ବଲହରାଙ୍କର ଉନ୍ନତି ଶହ ଶହ ଯୁବକଙ୍କର ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିରେ କବାଡ଼ି ଆଣି ଦେଇଥିବା ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଛି।

‘‘ମୁଁ କବାଡ଼ି ଖେଳି ନଥିଲେ, ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ଗୋଟିଏ ବାଇସାଇକେଲ୍ କିଣିବା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାନ୍ତା,’’ ସୋନି ସିଂ କହନ୍ତି। ତାଙ୍କର କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଳୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ସେ ପଞ୍ଜାବ ରାଜ୍ୟର ମନସା ଜିଲ୍ଲାରେ ଭଦ୍ରା ନାମକ ଗ୍ରାମରେ ଏକ ଦଳିତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗ୍ରାମରେ ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ଜାଟ୍ ଶିଖ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜମି ମାଲିକମାନେ ଖୁବ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାନ୍ତି। ସୋନିଙ୍କର ବାପା ଜଣେ କୃଷି ଶ୍ରମିକ ଭାବରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ‘‘ପରିବାରର ଆୟରେ ଯୋଗଦାନ ପାଇଁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜମିରେ କାମ କରୁଥିଲି। ଏହି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସେନାବାହିନୀରେ ଯୋଗ ଦେବେ ବୋଲି ମନରେ ଆଶା କରିଥିଲି କିନ୍ତୁ କବାଡ଼ି ଖେଳିବା ସମୟରେ ଆଖିରେ ଆଘାତ ଲାଗିବା ଯୋଗୁଁ ଡାକ୍ତରୀ ଯାଞ୍ଚରେ ବିଫଳ ହେଲି,’’ ସେ କହନ୍ତି।

ଏହି ଆଘାତ ପରେ, ସୋନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖେଳିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଭା ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଦୁଇ ବଖୁରିଆ ଘରୁ ଗାଁରେ ଗୋଟିଏ ବଙ୍ଗଳା ତିଆରି କରି ରହିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେ।

‘‘କବାଡ଼ି ମୋତେ ସବୁକିଛି ଦେଇଛି - ଟଙ୍କା, ଯଶ ଏବଂ ସମ୍ମାନ। ଆଜି, ସାରା ଗାଁ ମୋ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ କାରଣ ଖାଲି ପଞ୍ଜାବରେ ନୁହେଁ ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୋ ଗାଁ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଆଣି ଦେଇଛି,’’ କହନ୍ତି ୭୦ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଯୁବକ ଯେ କି ତାଙ୍କ ଗାଁରେ ସୋନି ଭଦ୍ରା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା।

ସୋନି ପଞ୍ଜାବର ଏନଆରଆଇ ନକୋଦାର କ୍ଲବ ପାଇଁ ଖେଳନ୍ତି ଏବଂ ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କ୍ୟାରିୟର ଗଢ଼ିଛନ୍ତି। ଗତ ତିନି -ଚାରି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଖେଳିଛନ୍ତି। ‘‘ଆଜିର ଦିନରେ ମୁଁ ୧୮-୨୦ଟି ମୋଟରବାଇକ୍ ଜିତିଛି ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ହାର୍ଲେ -ଡେଭିଡସନ୍ ରହିଛି,’’ ସୋନି କହନ୍ତି ।

ମନପ୍ରୀତ ସିଂ, ୨୫ ବର୍ଷ ବୟସ, ମନି ଦୟାଲପୁର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ସୁରକ୍ଷା କର୍ମୀଙ୍କର ପୁତ୍ର। ସେ ନବମ ଶ୍ରେଣୀ ପରେ ପାଠ ଛାଡ଼ି କିଛି ଦିନ ପାଇଁ ଏକ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଆଟେଣ୍ଡାଣ୍ଟ ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କବାଡ଼ି ତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ୨୦୨୨ ମସିହାଠାରୁ ସେ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡରେ ଚାରିଟି ସେସନ୍ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଓ ଇଂଲଣ୍ଡ ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ଦୁଇଟି ଲେଖାଁଏ ସେସନରେ ଖେଳିଛନ୍ତି।

‘‘ମୋର ସ୍ୱପ୍ନ ଥିଲା ଗାଁରେ ଗୋଟିଏ ଘର ତିଆରି କରିବି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ କାମ କରିବା ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ କହିଛି କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଉପାର୍ଜନ କରିବାର ଜିଦ୍ ଛାଡ଼ି ନାହାନ୍ତି।’’ ମନପ୍ରୀତ କହନ୍ତି, ଯେ କି କପୁରତାଲା ଏବଂ ଜଳନ୍ଧର ଜିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୟାଲପୁର (ସେନସସ୍, ୨୦୧୧ରେ ଦିଆଲପୁର ଭାବରେ ଲେଖା ଯାଇଥିଲା), ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦା।

ଉଭୟ ସୋନି ଏବଂ ମନପ୍ରୀତ ଯେତେବେଳେ ବିଦେଶରେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି କରନ୍ତି ତିନି ମାସ ପାଇଁ ୧୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର ଚୁକ୍ତି କରିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ କହନ୍ତି ଏହା ଏକ କଠିନ କ୍ରୀଡ଼ା - ଆଣ୍ଠୁ ଓ କାନ୍ଧରେ ଆଘାତ ଲାଗିବା ସାଧାରଣ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଆର୍ଥିକ ପୁରସ୍କାର ମିଳୁଥିବାରୁ କମ୍ ଆୟ ବର୍ଗର ପରିବାରର ଯୁବକ ଯୁବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଆକର୍ଷକ ହୋଇଥାଏ।

୨୦୧୦ ଏବଂ ୨୦୧୬ ମଧ୍ୟରେ, ଶିରୋମଣି ଅକାଳି ଦଳ କ୍ଷମତାରେ ରହିଥିବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜାବ ସରକାର ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଏକ କବାଡ଼ି ବିଶ୍ୱ କପ୍ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ଏହି ଖେଳକୁ ଏକ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅନୁକୂଳ କ୍ୟାରିୟର ଭାବରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ। ଏବେ ପଞ୍ଜାବରେ ଘରୋଇ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ବାର୍ଷିକ ବଜେଟ୍ ପ୍ରାୟ ୨୫୦ କୋଟି ପାଖାପାଖି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ବିଦେଶରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆଉ ପ୍ରାୟ ୧୫୦ କୋଟିର ହୋଇଥାଏ।

୧୯୯୦ ମସିହାଠାରୁ, କବାଡ଼ି ଏସୀୟ କ୍ରୀଡାର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଥିଲା ଏବଂ ଏହା ପ୍ରୋ କବାଡ଼ି ଲିଗ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସହରାଞ୍ଚଳର ଘରେ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାହା ଏକ ଭିନ୍ନ ଶୈଳୀର ଖେଳ ଥିଲା ଯାହାକୁ କି ଏକ ମାନାଙ୍କ ଶୈଳୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା, ଏକ ଆୟତାକାର କୋର୍ଟରେ ଖେଳା ଯାଉଥିଲା। ଅଧିକାଂଶ ଜାତୀୟ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ସିନ୍ଥେଟିକ ମ୍ୟାଟରେ ଖେଳା ଯାଇଥାଏ। ଏବଂ ଏପରିକି ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଆୟୋଜିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତାଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ମାଟିରୁ ମ୍ୟାଟ୍ ଆଡ଼କୁ ବଦଳୁଛି। ଖେଳାଳିମାନେ ମ୍ୟାଟ ସର୍ଫେସ୍ ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଥିବା ଫ୍ଲାଟ-ସୋଲ୍ ଥିବା ଜୋତା ପିନ୍ଧୁଛନ୍ତି।

ପଞ୍ଜାବରେ ଖେଳା ଯାଉଥିବା ବୃତ୍ତ ଶୈଳୀର କବାଡ଼ି ଏବେ ବି ମାଟି ଭୂମି ଉପରେ ୨୨ ମିଟର ବ୍ୟାସ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପିଚ୍‌ରେ ଖେଳାଯାଉଛି। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ରେଡ୍‌ର ବା ଗୋଟିଏ ଦଳର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କବାଡ଼ି କବାଡ଼ି କହି ବିରୋଧୀଙ୍କ ବୃତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଚାରି ଜଣ ରୋକୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି। ରୋକୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମେ ରେଡର୍ ଯାହାକୁ ଛୁଇଁଥାନ୍ତି ସେ ରେଡରଙ୍କୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ନ ଯାଇ ପାରିବା ପାଇଁ ରୋକିଥାନ୍ତି। ଏହି ବିନ୍ଦୁରେ ଖେଳ ଜଣକ ସହିତ ଜଣକର ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ସୀମିତ ହୋଇଥାଏ, ଶାରୀରିକ ଆଘାତ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇନଥାଏ। ପ୍ରତି ରେଡରେ ସମାନ ନିୟମ ଲାଗୁ ହୋଇଥାଏ - ଚାରି ଜଣ ରୋକୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସଫଳତାର ସହ ରେଡ ଅର୍ଜନ କରି ରେଡରଙ୍କ ଟିମ୍ ଗୋଟିଏ ପଏଣ୍ଟ ପାଇଥାନ୍ତି, ରେଡ୍ ଅସଫଳ ହେଲେ ବିପରୀତ ଦଳଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପଏଣ୍ଟ ମିଳିଥାଏ। ସାଧାରଣତଃ ଗୋଟିଏ ଦଳରେ ୧୨ ଜଣ ଖେଳାଳି ରହିଥାନ୍ତି କିନ୍ତୁ କେତେକ ଗ୍ରାମୀଣ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଖେଳାଳିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।

ଏହି ଶୈଳୀର କବାଡ଼ିରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଖେଳିବା ଢାଞ୍ଚା ବା ସ୍ୱୀକୃତି ନଥାଏ । ଏହା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସହାୟତାରେ ପରିପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ବୋଧହୁଏ ଏକମାତ୍ର ଭାରତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ କ୍ରୀଡ଼ା ଯାହାକି ବିଧିବଦ୍ଧ ସହାୟତା ବ୍ୟତୀତ କେବଳ ବଞ୍ଚି ରହିନାହିଁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଆଦୃତି ଲାଭ କରିବା ଜାରି ରହିଛି।

ପଞ୍ଜାବରେ ପ୍ରାୟ ୧୨,୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରାମରେ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ। କୃଷକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏଥିପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି। ତାହା ସହିତ ଏହି ଗ୍ରାମର ପ୍ରବାସୀ ଭାରତୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦାରତାର ସହ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ମାଗଣା ହୋଇଥାଏ କାରଣ ଏହାକୁ ଏକ ଉତ୍ସ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ଆକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଦର୍ଶକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୫,୦୦୦ରୁ ୫୦,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ।

ପୁରସ୍କାର ରାଶି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏକ ଭଲ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ୧୦-୫୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ବ୍ୟୟବରାଦ ସହିତ କାର୍, ମୋଟର ବାଇକ କିମ୍ବା ଏପରିକି କମ୍ବାଇନ୍ ହାର୍ଭେଷ୍ଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁରସ୍କାର ରହିଥାଏ। ପ୍ରତି ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ଦଳ ଏଥିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରାପ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି ଯାହାକି ୧୨ ଜଣ ଖେଳାଳିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ ବଣ୍ଟାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଦଳ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହିତ ପ୍ରାପ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ, ବିଜେତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପୁରସ୍କାର ରହିଥାଏ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପୁରସ୍କାରଗୁଡ଼ିକ - ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରେଡର କିମ୍ବା ଷ୍ଟପରଙ୍କୁ ଉଭୟେ ନଗଦ ରାଶି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଇଥାଏ। ଏକ ଉଚ୍ଚ ବଜେଟ୍ ହେବା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳାଳିମାନେ ବହୁ ସମୟରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପୁରସ୍କାର ଭାବରେ ହାର୍ଲେ - ଡାଭିଡସନ୍ ବାଇକ୍, ଟ୍ରାକ୍ଟର କିମ୍ବା ମହିନ୍ଦ୍ରା ଥାର୍ ପୁରସ୍କାର ଭାବରେ ପାଇଥାନ୍ତି।

ନଭେମ୍ବର ମାସ ପରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଖେଳାଳିମାନେ ବିଦେଶରୁ ଫେରିବା ପରେ ବୃହତ୍ତମ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ।

‘‘ମୁଁ ଜଣେ ଖେଳାଳି, ଜଣେ ଦର୍ଶକ ଆଉ ଏବେ ଜଣେ ଆୟୋଜକ ଭାବରେ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ସାମିଲ୍ ହୋଇଛି’’, କହନ୍ତି ଲେହାଲ ଖୁର୍ଦର ୪୨ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ବାଲକର୍ ସିଂ। ‘‘କବାଡ଼ି ପଞ୍ଜାବ ପାଇ ତଥା ପଞ୍ଜାବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୁଷ ପୁରୁଷ ଧରି ଏକ ପରିଚୟ ହୋଇ ରହି ଆସିଛି। ଆମ୍ଭେମାନେ କବାଡ଼ି ଷ୍ଟାରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଖେଳି ଏବଂ ସେ ବିଷୟରେ କାହାଣୀ ଶୁଣି ବଡ଼ ହୋଇଛୁ।’’

ସିଙ୍ଗରୁର ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଗ୍ରାମ ଲେହଲ ଖୁର୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସଡ଼କରେ ରହିଛି ନାଏକ ଗୁର୍ଜନ୍ତ ସିଂ, ୧୯୭୧ ଭାରତ - ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧର ସହୀଦ ଏବଂ ବୀରଚକ୍ର ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ ନାଏକ ଗୁର୍ଜନ୍ତ ସିଂଙ୍କର ଏକ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି, ତାଙ୍କରି ସ୍ମୃତିରେ ୧୯୭୨ ମସିହାଠାରୁ ଏହି ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ଏକ କବାଡ଼ି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ। ଏ ବର୍ଷର ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଡିସେମ୍ବର ୧୧ରୁ ୧୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା, ନାଏକ ଗୁର୍ଜନ୍ତ ସିଂଙ୍କର ମହାପ୍ରୟାଣ ଦିବସରେ ଏହା ଉଦ୍‌ଯାପିତ ହୋଇଥିଲା।

ଡିସେମ୍ବର ୧୧ ତାରିଖରେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ସେନାବାହିନୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ ସହିତ ପିଲାମାନେ ପଦଯାତ୍ରା କରିଥାନ୍ତି। ଦର୍ଶକ ଭାବରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାୟ ନଗଣ୍ୟ ରହିଥାଏ, ଆୟୋଜକମାନେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ମ୍ୟାଚ୍ ସହିତ ଏହି ଧାରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ନୂଆ ସଂଯୋଗରେ ରହିଥିଲା ଏକ ଟ୍ରଲି - ଲୋଡିଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତା - ଦଳଗୁଡ଼ିକ ୩୫ କିଲୋଗ୍ରାମର ଶସ୍ୟ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିବା ୭୫ଟି ଅଖା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖି ଲୋକେ ହର୍ଷରୋଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ମ୍ୟାଚ୍ ରାତି ୨ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା।

ପ୍ରାୟ ୨୬୦୦ ଭୋଟର ରହିଛନ୍ତି ଏହି ଗ୍ରାମରେ, ବହୁଳ ଭାବରେ ଜାଟ୍ - ଶିଖ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟକୁ ସେମାନଙ୍କର ମିଳିତ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବରେ ବିଚାର କରନ୍ତି। ସମୁଦାୟ ପଞ୍ଚାୟତ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ କିଛି ମାସ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କରିଥାନ୍ତି ଓ ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଖୁରାକ ଯୋଗାଏ - ଛୋଲା - କୁଲଚା ବିକାଳି, ଆଖୁରସ ବିକାଳି ଏବଂ ଚିନାବାଦାମ ବିକାଳି ମାସକରେ ଯାହା ଆୟ କରନ୍ତି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଏହି ତିନି ଦିନରେ ଆୟ କରିଥାନ୍ତି। ଦର୍ଶକମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀର ହୋଇଥାନ୍ତି ଅବଶ୍ୟ ସବୁ ବୟସ ବର୍ଗର ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଅପରାହ୍ଣରୁ ଧାଡ଼ି ଲଗାଇଥାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସହିତ ଲୋକଙ୍କର ଭିଡ ଜମିଥାଏ। ଏବଂ ଫ୍ଲଡ ଲାଇଟ୍ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥାଏ। ବୟସ୍କ ଲୋକମାନେ ଘରକୁ ଫେରି ଯାଇଥାନ୍ତି। ଯୁବକମାନେ ଶେଷ ଖେଳ ଦେଖିବା, ରୋମାଞ୍ଚକର ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ବିଳମ୍ବିତ ରାତ୍ରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ରହିଥାନ୍ତି।

ପଞ୍ଜାବୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇ ବାସ କରିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କବାଡ଼ିକୁ ସେଠାରେ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଛନ୍ତି - କାନାଡ଼ା ହେଉ କି ୟୁଏସ୍, ୟୁକେ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ। ବିଦେଶରେ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିବା ଏହୁ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକ କ୍ରୀଡା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିନାହିଁ ବରଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହାପର୍ବ ପାଲଟିଛି, ପଞ୍ଜାବ ମାଟିର ମହକରେ ବିଦେଶରେ ବାସ କରୁଥିବା ପଞ୍ଜାବୀମାନଙ୍କୁ ଉଦବୁଦ୍ଧ କରିଛି।

ଡକ୍ଟର ସୁଖଦର୍ଶନ ସିଂ ଚହଲ, ପଞ୍ଜାବ ଭାଷା ବିଭାଗର ଜଣେ ଗବେଷଣା ଅଧିକାରୀ, କ୍ରୀଡ଼ାର ବିଦେଶ ସହିତ ସଂଯୋଗ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ଗବେଷଣା ପାଇଁ ପିଏଚଡି ହାସଲ କରିଛନ୍ତି, ସେ କହନ୍ତି ‘‘ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଜାବରୁ ବିଦେଶକୁ ପ୍ରବାସନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପଞ୍ଜାବୀମାନେ ଯୁଆଡ଼େ ଯାଇଛନ୍ତି ପଞ୍ଜାବୀ ଶୈଳୀର କବାଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଛନ୍ତି। କାରଣ କାନାଡ଼ା ଓ ଇଂଲଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଥମ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରବାସରେ ବାସ କରିବା ସହିତ ପଞ୍ଜାବ ଶୈଳୀର କବାଡ଼ି ପ୍ରଥମେ ବିଦେଶରେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା।’’

ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକ ୧୯୫୦ ମସିହାରୁ ଆୟୋଜିତ ହୋଇ ଆସୁଛି, କବାଡ଼ିରୁ ଋତୁ ମେ ମାସଠାରୁ ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାରି ରହିଥାଏ। କାନାଡ଼ାରେ ଏହା ଜୁନ୍‌ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ, ତାହା ପରେ ପରେ ୟୁନାଇଟେଡ୍ ଷ୍ଟେଟସରେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟମାନ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ। ବିଦେଶରେ ଏହି ଖେଳର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡରେ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଏହି ଖେଳର ପ୍ରସାର ବର୍ଷ ବ୍ୟାପୀ ଶହ ଶହ ପଞ୍ଜାବୀ ଖେଳାଳିଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବିକର ଉତ୍ସ ପାଲଟିଥାଏ।

‘‘ଇଂଲଣ୍ଡରେ ବାସ କରୁଥିବା ପଞ୍ଜାବୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ କବାଡ଼ି ସହିତ ଗଭୀର ଭାବରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାର ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଏହି କବାଡ଼ି ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନେ ନିଜର ମୂଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି,’’ ଏହା କହିଥାନ୍ତି ବ୍ରିଟିଶ୍ ସାଂସଦ ତାନମନଜିତ୍ ସି ଢେସି, ଯାହାର ବୟସ ୪୭ ବର୍ଷ। ସେ ସାଧାରଣରେ ଢେସି ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା।

କବାଡ଼ିର ପ୍ରୋତ୍ସାହକ କୁଲୱନ୍ତ ସାଂଘାଙ୍କର ବୟସ ଏବେ ୬୦ରୁ ୭୦ ମଧରେ, ସେ କହନ୍ତି ‘‘ପଞ୍ଜାବର ଜଣେ ନବୀନ ଖେଳାଳି ଇଂଲଣ୍ଡରେ ୩ ମାସର ଋତୁରେ ସହଜରେ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଆୟ କରିପାରିବେ ଯେତେବେଳେ କି ଜଣେ ଷ୍ଟାର ଖେଳାଳି ୪୦ ଲକ୍ଷରୁ ୫୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟ କରିପାରନ୍ତି।’’

ପଞ୍ଜାବ ବାହାରେ କାନାଡ଼ାରେ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ ବୃହତ୍ତମ କବାଡ଼ି ସର୍କିଟ୍। ‘‘ପ୍ରତି ବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ କବାଡ଼ି ଖେଳାଳି ପଞ୍ଜାବରୁ କାନାଡ଼ା ଯାତ୍ରା କରିଥାନ୍ତି। ଜଣେ ଖେଳାଳି ଅତିକମ୍‌ରେ ଗୋଟିଏ ଋତୁରେ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଆୟ କରିଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ କି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୧୦-୧୫ ଜଣ ଖେଳାଳି ୫୦-୭୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାରେ ଆୟ କରିଥାନ୍ତି,’’ କହନ୍ତି କାନାଡ଼ାରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ପ୍ରୋତ୍ସାହକ ମନଜିତ୍ ସିଂ ଲାଲି।

ଏହି କବାଡ଼ିର ଅର୍ଥନୀତି ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଜୀବିକା ଦେଇନାହିଁ ତାହା ସହିତ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ, ସହାୟକ କର୍ମଚାରୀ ଏବଂ ଧାରା ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜୀବିକାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

‘‘ଜଣେ ଧାରା ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଗୋଟିଏ ଋତୁରେ ବିଦେଶରେ ୧୦-୧୨ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପାର୍ଜନ କରିପାରନ୍ତି। ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ପିଛା ୧୦,୦୦୦ଟଙ୍କାରୁ ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟ କରିପାରନ୍ତି,’’ କହନ୍ତି ୨୪ ବର୍ଷ ଧରି ମାଇକ୍ ପଛରେ ରହିଥିବା ସଙ୍ଗରୁରର ସତପାଲ ମାହି ଖାଦିଲ୍। ତାଙ୍କର ବୟସ ପ୍ରାୟ ୪୩ ବର୍ଷ।

ସତପାଲ୍ ଏକ ଭୂମିହୀନ ଦଳିତ ପରିବାରରୁ ଆସିଛନ୍ତି - ତାଙ୍କର ବାପା ଜଣେ ଦିନ ମଜୁରିଆ। ‘‘ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଦିନ ମଜୁରିଆ ଭାବରେ ଜୀବନ କାଟିଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ରେଡିଓରେ କ୍ରୀଡ଼ା ଧାରା ବିବରଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଏବଂ ବହି ପଢ଼ିବାକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲି, ଯାହାକି ମୋର ଦକ୍ଷତାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିଲା। କବାଡ଼ି ସବୁକିଛି ବଦଳାଇ ଦେଲା - ଆଜି ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଘର, କାରର ମାଲିକ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଇଂଲଣ୍ଡ ଓ କାନାଡ଼ା ପରି ଦେଶକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଛି।’’

ସତପାଲଙ୍କ ପରି ଧାରା ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନକାରୀମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ମେରୁଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ, ସେମାନଙ୍କର ଫୁର୍ତ୍ତିଭରା ସ୍ୱର ହଜାର ହଜାର ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଏ। ସେମାନେ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି, କୌଶଳଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥାନ୍ତି, ଉତ୍ତେଜନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସେତୁ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି।

ଅମନ୍ ଲୋପନ୍, ବୟସ ୩୪ ବର୍ଷ, ଆଉ ଜଣେ ଧାରା ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନକାରୀ, କହନ୍ତି: ‘‘ମୁଁ ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ କଲି ଏବଂ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ କାନାଡ଼ାରେ ମୋର ପ୍ରଥମ ବିଦେଶ କାମ ପାଇଥିଲି। ତାହା ପରଠାରୁ ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ବୃତ୍ତିଗତ କବାଡ଼ି ଖେଳ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ ମୁଁ ପ୍ରାୟ ସବୁ ଦେଶକୁ ଯାଇଛି।’’ ମୋଗାର ଲୋପନ୍ ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦା ତାଙ୍କର ମାତ୍ର ଦେଢ଼ ଏକର ଚାଷ ଜମି ରହିଛି। କିନ୍ତୁ କବାଡ଼ି ଧାରା ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ସେ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛଳ ଜୀବନଯାପନ ସହ ‘‘ଆରାମଦାୟକ ଘର’’ କରିପାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ଏସୟୁଭି ଡ୍ରାଇଭ୍ କରୁଛନ୍ତି।

ପୂର୍ବତନ ଖେଳାଳି ଗୁର୍ଲାଲ ସିଂ ଘାନାଉର, ଯେ କି ପଞ୍ଜାବ କବାଡ଼ି ଆସୋସିଏସନର ସଭାପତି ରହିଛନ୍ତି, ଏହି ଖେଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇବା ପାଇଁ ଆଧାର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା - ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଆମ୍ ଆଦମୀ ପାର୍ଟି (ଆପ୍) ଟିକେଟରୁ ଘାନାଉରର ବିଧାୟକ ଅଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟର ଚାରୋଟି ମୁଖ୍ୟ କବାଡ଼ି ସଂଘ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ପଞ୍ଜାବ କବାଡ଼ି ଆସୋସିଏସନ୍, ପ୍ରତିଟିରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଖେଳାଳି ଓ ପ୍ରୋତ୍ସାହକମାନେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ନାମ ଅଧୀନରେ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ପଞ୍ଜିକୃତ କରାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆୟୋଜନ କରାଇଥାନ୍ତି।

ଲୁଧିଆନାର ଗାଲିବ କଲାଣ ଗ୍ରାମର ୪୩ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଜଗଦୀପ ସିଂ, ଜଗା ଗାଲିବ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ସେ ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଭାଗ ନେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ସେତେବେଳେ ଆର୍ଥିକ ପୁରସ୍କାର ସୀମିତ ଥିଲା। ସେ ପ୍ରାୟ ୨୦ ବର୍ଷ ଧରି କବାଡ଼ି ଖେଳିଲେ ଏବଂ ଏବେ ଜଣେ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ ସ୍କାଉଟ୍ ଭାବରେ କାମ କରନ୍ତି। ଗତ ୧୫ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳରେ ଟଙ୍କା ବହୁଗୁଣିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।

କିନ୍ତୁ ଖେଳରେ ସଫଳତା ସହିତ ତୀବ୍ର ହିଂସ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଛି। ୨୦୨୨ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ - ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳି ସନ୍ଦୀପ ନଙ୍ଗଲ ଆମ୍ବିଆନ୍, ୩୮ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ, ଏହି ଖେଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଏବଂ ଜଣେ କ୍ୟାମ୍ପେନରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ଅପବ୍ୟବହାର କାରଣରୁ ଜଲନ୍ଧରର ମାଲିଆନ ଖୁର୍ଦରେ ଏକ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଗୁଳି ମାରି ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ପୋଲିସ୍ ସନ୍ଦେହ କରୁଛି ଯେ ଏହି ହତ୍ୟା କବାଡ଼ିରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କାରଣରୁ ଘଟିଥିଲା।

ଆଉ ଏକ କଳା ଦାଗ ହେଉଛି ଲିଙ୍ଗ ଭେଦ, ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୁବ୍ କମ୍ ସୁଯୋଗ ରହିଛି। ଏହା ହେଉଛି ବଡ଼ ବଡ଼ କବାଡି ଲିଗ୍‌ର ଏକ ଅଭାବ - ଚାରିଟିଯାକ ସଂଘ ପ୍ରତି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଏହାର ବ୍ୟାନର ଅଧୀନରେ ଅତିକମ୍‌ରେ ବାଳିକାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମ୍ୟାଚ୍ ସାମିଲ୍ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।

ସାମଗ୍ରିକ ଭାବରେ ବାସ୍ତବରେ କବାଡ଼ି ପଞ୍ଜାବର ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏବେ ବି ଉନ୍ମାଦନାର କାରଣ ହୋଇ ରହିଛି।

ଖେଳାଳିମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ହିରୋ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବାରୁ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ମେଳା ମହୋତ୍ସବରେ ଏବଂ ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଥାଏ। ଦିଲଜିତ୍ ଦୋସାଞ୍ଝଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗତ ସିଦ୍ଧୁ ମୁସେ ୱାଲାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁ ଗାୟକ ଖେଳକୁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇଛନ୍ତି। ବାବୁ ମାନ୍‌ଙ୍କର ଟ୍ରାକ୍ ‘‘କବାଡ଼ି କବାଡ଼ି’’ ୟୁଟ୍ୟୁବରେ ୧୧ ନିୟୁତ ଭିଉ ହାସଲ କରିଛି।

ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଫେରାଇବାର ବେଳ ଆସେ ଏହି ଖେଳାଳିମାନେ ଆଗକୁ ବାହାରି ଆସନ୍ତି। ସେମାନେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୦ରେ ୩ଟି ଚାଷୀ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ ବିରୋଧରେ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୦ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବିକ୍ଷୋଭରେ ଦିଲ୍ଲୀ ସୀମାରେ ବସିଥିଲେ, ଯାହାକି ପ୍ରାୟ ବର୍ଷେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଇନର ପୁନର୍ବିଚାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା। ଦିନ ପରେ ଦିନ ସପ୍ତାହ ପରେ ସପ୍ତାହ ଏପରିକି ମାସ ପରେ ମାସ ଏହା ଲାଗି ରହିଥିଲା, ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଚାଷୀମାନଙ୍କ ପଛରେ ରହି ପଦଯାତ୍ରାକୁ ଜାରି ରଖିଥିଲେ: ଡାକ୍ତରମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ, ଲୋକପ୍ରିୟ ଗାୟକମାନେ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ କବାଡ଼ି ଖେଳାଳିମାନେ ମନୋବଳ ଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ବିକ୍ଷୋଭ ସ୍ଥଳକୁ କବାଡ଼ି ପଡ଼ିଆରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ।

୨୦୨୦-୨୧ରେ, ଦେଶ ବ୍ୟାପୀ ଚାଷୀମାନେ ତିନୋଟି କୃଷି ଆଇନ ବିରୋଧରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ – ମୂଲ୍ୟ ଆଶ୍ୱାସନା ଏବଂ କୃଷି ସେବା ଆଇନ ଉପରେ କୃଷକମାନଙ୍କର (ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା) ରାଜିନାମା, ୨୦୨୦, ଏହି କୃଷକମାନଙ୍କର ଉତ୍ପାଦର କାରବାର ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ (ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଏବଂ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ) ଆଇନ ୨୦୨୦ ଏବଂ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ (ସଂଶୋଧନ) ଆଇନ, ୨୦୨୦, ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୦ରେ ସଂସଦରେ ଏହାକୁ ପହଞ୍ଚାଯାଇଥିଲା। ସରକାର ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୧ରେ ଏହି ଆଇନର ପୁନର୍ବିଚାର ପାଇଁ ସମ୍ମତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ବିଷୟରେ ପରୀ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ: କୃଷି ଆଇନ ବିରୋଧରେ ବିକ୍ଷୋଭ: ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସାରଣ

ସିଂଘୁ ଏବଂ ଟିକ୍ରିଠାରେ, ଏହି ଖେଳାଳିମାନେ କେବଳ ମ୍ୟାଚରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବସିବା ସ୍ଥାନ ଓ ଲଙ୍ଗର (ଗୋଷ୍ଠୀ ରୋଷେଇ ଘର),ର ପରିଚାଳନାରେ ଯୋଗଦାନ କରି ଖେଳ ଓ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ।

ଫୁଟବଲ ଖେଳାଳିରୁ କବାଡ଼ିର ପ୍ରୋତ୍ସାହକ ପାଲଟିଥିବା ଟୋନି ସାନ୍ଧୁ, ମେଜର କବାଡ଼ି ଲିଗ୍‌ର ସମ୍ପାଦକ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ, ସେ କହନ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଚାଷୀମାନଙ୍କର କିଛି ସମସ୍ୟା ହୁଏ କବାଡ଼ି ଖେଳାଳି ମାନେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରଥମେ ସହାୟତାର ହାତ ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି।

ମଙ୍ଗତ ସିଂ ମାଙ୍ଗି, ଭାରତର ଦଳର କ୍ୟାପଟେନ୍ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ କବାଡ଼ି ବିଶ୍ୱ କପ୍‌ର ଉଦଘାଟନ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଭାବପ୍ରବଣତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ‘‘କବାଡ଼ି ଏକ ଗ୍ରାମୀଣ କ୍ରୀଡ଼ା, ଗାଁର ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚି ରହିଛି ଏବଂ ଜନ ସମୂହଙ୍କର ସହଯୋଗରେ ପରିପୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି। କବାଡ଼ି ଖେଳାଳିମାନେ ଦୂରେଇ ରହିବେ କେମିତି?’’ କବାଡ଼ିର ‘‘ରାଜା’’ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଜଳନ୍ଧର ଜିଲ୍ଲାର ବାଗା ଗ୍ରାମର ୪୧ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ କହନ୍ତି। ‘‘ଆଜି ମୁଁ ଯାହା ବି ହୋଇଛି କବାଡ଼ି ଯୋଗୁଁ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହି ଖେଳ ପଛରେ ଅଛନ୍ତି ମୋର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ।’’

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍