ઐશ્વર્યા મંચનું સુકાન હાથમાં લે છે

સુડલઈ કાલી અથવા કબ્રસ્તાનની દેવીને ભોગ ધરવા માટેના બલિ કૂકડાનો પોતાના દાંત વડે કાપી ફેંક્યા બાદ તેઓ તોરપ્પ (બકરીના ફેફસા) ને પોતાના દાંત વડે પકડી લે છે અને પોતાના ડાબા હાથમાં પકડેલું દાતરડું ઘુમાવતા તાલબદ્ધ રીતે ચાલે છે. કાળી સાડી પહેરીને ઐશ્વર્યા દેવીપુટ પૂંગાવણત અમ્મન મંદિરથી તિરુવળમ શહેરની પોણ્ણઈ નદી સુધી જતા વ્યસ્ત રસ્તા પર પંબઈ અને પરઈ ઢોલના અવાજો પર નૃત્ય કરે છે. પોતે જે જુલુસને દોરી રહ્યા છે તે નદીના સુકાઈ ગયેલા પટમાં પહોંચે છે ત્યારે થાકેલા તિરુણંગઈ (તમિળમાં પરલૈંગિક મહિલા) પડી જાય છે. 37 વર્ષનાઐશ્વર્યા પોતાની એક નાટક કંપની ભલે ચલાવતા હોય આ માત્ર એક 'નાટક' નથી. મંચ પર નાટક કરવાને હજી કલાકોની વાર છે, દિવસના અંતે કરવાનું છે એ.

તેઓ તમિળનાડુના વેલ્લૂર જિલ્લાના આ ગામમાં દલિત સમુદાયો દ્વારા તમિળ મહિના માસી (માર્ચ) ની અમાવસ્યા (અમાવસાઈ) દરમિયાન ઉજવવામાં આવતા વાર્ષિક ઉત્સવ મયાણ કોલ્લઈ (કબ્રસ્તાન લૂંટ ઉત્સવ) માં છે. રાજ્યમાં અનુસૂચિત જાતિ તરીકે સૂચિબદ્ધ ચક્કિલિયર સમુદાયના ઐશ્વર્યા છેલ્લા બે દાયકાથી આ મંદિર ઉત્સવમાં ધાર્મિક વિધિઓમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે.

પછીથી તેઓ કહે છે, "ઉન્માદમાં નાચતી હતી તે હું નહોતી. મને તે બિલકુલ યાદ નથી. તે અમ્મન હતી જેણે મારો કબજો લઈ લીધો હતો." કાલીના સ્વરૂપ તરીકે જોવામાં આવતી અમ્મન તેમના સમુદાય દ્વારા પૂજાતી લોક દેવી છે. ધાર્મિક વિધિઓ પૂરી થયા પછી છેલ્લો ખેલ રાત્રે 10 વાગ્યે શરૂ થશે.

રાતનું દ્રશ્ય અલગ જ હોય ​​છે. રસ્તાની વચ્ચે 10 x 12 ફીટ ઊંચા મંચ પર ચાલતી વખતે ઐશ્વર્યાએ પોતાની તાકાત ફરીથી મેળવી હોય તેવું લાગે છે. તેઓ ઉત્સવના આયોજકોને બેનર ક્યાં મૂકવું તે અંગે સૂચનાઓ આપી રહ્યા છે, 500-વોટની બે લાઇટ મૂકવા માટે યોગ્ય જગ્યા નક્કી કરી રહ્યા છે. તેઓ આદેશ આપે છે, "તે બે લાઇટ મંચ તરફ, થોડી વધુ ત્રાંસી, બાંધો." તેઓ સ્ટેજ મેનેજર, કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનર, લાઇટ ડિઝાઇનર, દિગ્દર્શક, નાટ્યકાર અને આ નાટક મંડળીના વડા છે. એકલે હાથે અનેક જવાબદારીઓ સાંભળી શકે એવા કુશળ મહિલા ઐશ્વર્યા અશોક નાડગ (નાટક) મંડ્રમ નામની એક નાટક કંપની ચલાવે છે. મંચ પર મૂકવામાં આવેલા કાપડના બેનર પર આ નામ ઘાટા અક્ષરોમાં લખાયેલું છે.

ઐશ્વર્યા કહે છે, "આ એકમાત્ર નાટક કંપની છે કે જેમાં રજનીકાંત, વિજયકાંત અને ખુશ્બૂ બધા એક સાથે છે." બેનર તરફ ઇશારો કરીને અને પ્રખ્યાત તમિળ સિને સ્ટાર્સના આડકતરા ઉલ્લેખ વિશે વિચારીને તેઓ હસે છે. આ દાવા પાછળ શું છે તેની જાણ અમને પછીથી થાય છે. બેનરની પાછળ એક જ 200-વોટના ટંગસ્ટન બલ્બ હેઠળ નીચે નમેલા કેટલાય માથા હાથમાં પકડેલા અરીસાની સામે મેકઅપ કરતા જોઈ શકાય છે. આજે તેમનો ગ્રીન રૂમ પડદાની પાછળનું રામર મંદિર છે. બધા કલાકારો એકસાથે તૈયાર થઈ શકે તે માટે પૂરતી મોટી જગ્યા ન હોવાથી તેમને વારાફરતી તૈયાર થવું પડે છે. કેટલાક તો છેક કરુવરઈ (ગર્ભગૃહ) માં પહોંચી ગયા છે, તેઓ સારી રીતે જાણે છે કે બીજા મંદિરોની જેમ અહીં કોઈ તેમને "બહાર નીકળો!" એમ કહેવાનું નથી.

ઐશ્વર્યા કહે છે, "મેં આ નાટક કંપની 2018 માં શરૂ કરી હતી. તે શરૂ કરવા પાછળનો હેતુ એ હતો કે આ નાટક કંપની હશે તો પરલૈંગિક મહિલાઓને દેહવ્યાપાર કરવાની કે ભીખ માંગવાની જરૂર નહીં પડે - તેને બદલે તેઓ અભિનય કરી શકશે. અમે અભિનય કરીને જ જરૂર પૂરતી આવક મેળવી શકીએ." તેમણે કંપનીનું નામ 'અશોક નાડગ (નાટક) મંડ્રમ' રાખ્યું. "સાચું કહું તો મને મારી પરલૈંગિક મહિલા માતાઓએ આપેલું નામ 'ઐશ્વર્યા' ગમતું નથી. મારું નામ અશોક છે, અને મને તે ગમે છે. તેથી જ મેં મારી નાટક કંપનીનું નામ તેના પરથી રાખ્યું છે."

ખેલનો સમય નજીક આવે છે તેમ તેમ લોકો આખી રાત ચાલનારા ભવ્ય કાર્યક્રમની તૈયારીરૂપે ધાબળા લઈ-લઈને શેરીની વચ્ચોવચ મંચની સામે ભેગા થવા લાગે છે. ઐશ્વર્યા કહે છે, "હું નાટ્યકાર અને કલાકાર છું. મોટેભાગે અમે કાલ્પનિક વાર્તાઓ રજૂ કરીએ છીએ. તેને અમે નવલકથાઓ કહીએ છીએ. અમે હરિશ્ચંદ્ર, દાનાસુર કર્ણન, નલાયિની, નલ્લ તંગાલ જેવી પૌરાણિકકથાઓ પણ રજૂ કરીએ છીએ. અને લોકકથાઓ પર આધારિત નાટકો પણ કરીએ છીએ, જેમ કે આજે રાત્રે અમે 'દૈવમ તંધ ​​તીરપ' [ભગવાન દ્વારા આપવામાં આવેલ ચુકાદો] રજૂ કરી રહ્યા છીએ." આ નાટક રાજકુમાર યેળ્ળરસન અને કળઈ સેલ્વીની લોકકથા પર આધારિત છે, તે ગુના, સજા, મુક્તિ અને દૈવી ન્યાયની વાર્તા છે.

વિજયપુરીના ભવ્ય રાજ્યમાં રાજા વિજય વર્મન અને રાણી વિજયા શાણપણપૂર્વક અને કરુણાપૂર્ણ શાસન કરે છે. રાજવી દંપતીના સદ્દનસીબે તેમને બે બાળકો છે: રાજકુમાર યેળ્ળરસન અને રાજકુમારી યેળ્ળરસી. રાજકુમારી મોટી થઈને મોહકતા અને ખાનદાનીનું મૂર્તિમંત સ્વરૂપ લે છે જ્યારે રાજકુમારનું હૃદય અંધકારથી ભરેલું છે, તેનું વર્તન ઘમંડ અને બધાને માટે તિરસ્કારથી ભરેલું છે. એક કમનસીબ દિવસે રાજકુમાર તેના રાજ્યના ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં આમતેમ ફરતો હોય છે ત્યારે તે કળઈ સેલ્વી નામની એક યુવતીને નદીમાં સ્નાન કરતી જુએ છે. લાલસાથી પ્રેરાઈને તે તેની સામે જાતીય હિંસાનું એક અત્યંત અઘટિત કૃત્ય કરે છે, પરિણામે કળઈ સેલ્વી અત્યંત આઘાત પામે છે.

મંચ પાછળ ઐશ્વર્યા તેમના પોતાના દુઃખની વાત કરે છે, પોતાના મંચ પ્રવેશની તૈયારી કરતા તેઓ કહે છે, "ઘણા સમય સુધી મને ખબર પણ નહોતી કે હું પરલૈંગિક મહિલા છું. હું મારા વાળ સજાવતી, બિંદી લગાવતી અને ઘેર કોઈ ન હોય ત્યારે મેકઅપ કરતી. આ સમયગાળા દરમિયાન જ હું અચાનક એક પરલૈંગિક મહિલાને મળી. ત્યારે જ મને પહેલી વાર વિચાર આવ્યો કે હું પણ કદાચ પરલૈંગિક મહિલા હોઈશ."

તેઓ સામાન્ય રીતે સૌથી છેલ્લે (બધાનો મેકઅપ થઈ જાય એ પછી) મેકઅપ કરે છે. દરમિયાન હાસ્ય કલાકારો મંચ પર કબજો જમાવી તેમની આવડતથી પ્રેક્ષકોને હસાવી હસાવીને બેવડ વાળી દે છે. અચાનક સંગીત બદલાય છે; ઐશ્વર્યા લૈંગિક રીતે મુખર શબ્દોવાળા ગીત પર મંચ પર ગોળાકારમાં નૃત્ય કરતી પરલૈંગિક મહિલાઓ સાથે જોડાય છે. તમિળ ગાના પરંપરાના મશ્કરી કરીને ચીડવવાના લાક્ષણિક સૂરમાં ગવાતું આ હળવું લોકગીત મુખ્ય નાટક શરુ થતા પહેલાની ભજવણી છે.

ગીત પૂરું થયા પછી પહેલું દ્રશ્ય એક મહેલમાં ભજવાય છે. કળઈ સેલ્વીની ભૂમિકા ભજવતા ઐશ્વર્યાને ઝડપથી તેમનો પોશાક બદલવાનો હોય છે.

બળાત્કારનો ભોગ બન્યા પછી કળઈ સેલ્વી તેમના ભાઈ સાથે રાજદરબારમાં જાય છે અને ન્યાયની માગણી કરે છે. રાજા-રાણીને તેમના દીકરાના કૃત્યોથી અત્યંત આઘાત પહોંચે છે. રાજકુમારના વિશિષ્ટ પદને ધ્યાનમાં લીધા વિના ન્યાય પ્રત્યેની પોતાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવતા તેઓ રાજકુમારે કરેલા ભયંકર ખોટા કામને સુધારવાના ઉદ્દેશ્યથી રાજકુમારને કળઈ સેલ્વી સાથે લગ્ન કરવાનો આદેશ આપે છે. જોકે, કમાન્ડર-ઈન-ચીફ (સેનાપતિ) ના રૂપમાં મહેલની ચાર દિવાલોની અંદર કામ કરી રહેલી દુષ્ટ તાકાતો કંઈક જુદી મહત્વાકાંક્ષી યોજનાઓ ધરાવે છે. તેઓ રાજાને ઉથલાવી પાડવાની એક ભયંકર યોજના ઘડે છે, અને રાજાની પ્રેમિકા મોહણાને તેમાં સામેલ કરે છે. કાળા જાદુમાં કુશળ એવી મોહક મહિલા મોહણા રાજકુમારને ફસાવે છે. વેશ્યાલયની રાણીના વેશમાં તે રાજકુમારને તેના દુષ્ટ આત્માઓના પ્રભાવ હેઠળ મૂકે છે.

આ કાળા જાદુ હેઠળ રાજકુમાર યેળ્ળરસન અંતિમ વિશ્વાસઘાત કરે છે. તેઓ પોતાના પિતાની હત્યા કરીને સિંહાસન કબજે કરે છે. વિજયપુરીમાં આતંકનું શાસન ફેલાય છે. તેમની પત્ની સેલ્વી સૌથી વધુ પીડાય છે, ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન સેલ્વી રાજકુમાર તરફથી ભયંકર ઘરેલુ હિંસા સહન કરે છે. પોતાના દીકરાને પાગલપણા પર ઊતરી આવેલો જોઈને રાણી વિજયા એક માતા તરીકે શ્રાપ આપે છે. "રાજકુમારને રક્તપિત્તનો ભોગ બનવા દો"! મોહણા અને કમાન્ડર (સેનાપતિ) હવે સિંહાસન કબજે કરે છે, પીડિત રાજાને હાંકી કાઢે છે અને કળઈ સેલ્વીને ક્રૂરતાપૂર્વક અંધ બનાવી દઈ તેને શેરીઓમાં ભીખ માગવા માટે મજબૂર કરે છે.

ઐશ્વર્યા દ્રશ્યમાં પ્રવેશ કરે છે - એક મહિલા જે ગર્ભાવસ્થાના અંતના સમયગાળામાં છે, આંખોમાંથી લોહીની ધારાઓ વહી રહી છે, તે રસ્તાઓ પર ભીખ માંગી રહી છે. ઐશ્વર્યા માતૃત્વ વિશે એક ઉદાસીભર્યું ગીત ગાય છે પરિણામે પ્રેક્ષકોના ઉલ્લાસભર્યા અવાજો શાંત થઈને વિસ્મય અને આંસુઓના મિશ્રણમાં ફેરવાઈ જાય છે. પ્રેક્ષકોમાંથી ઘણા લોકો ઐશ્વર્યાના હાથમાં રહેલા ભિક્ષા માટેના નાના વાટકામાં કેટલાક સિક્કા અને ચલણી નોટો મૂકવા માટે ઉભા થાય છે. "મારી આ દશા કેમ છે? હું શા માટે આવા લોહીના આંસુ વહાવી રહી છું? ચાલો હું તમને કહી દઉં..."

ગીત પછીની એ છેલ્લી પંક્તિઓ સાથે તે દ્રશ્ય બદલાવાનો સંકેત આપે છે, હવે છે એક ફ્લેશબેક.

બીજા કલાકારો મંચ પર આવે છે. ઐશ્વર્યા મંચ પરથી નીચે આવીને ફરીથી પડદા પાછળઆવી જાય છે. તેઓ પોતાના ગાલ પરથી લોહીના લસરકા લૂછી નાખે છે અને આગામી દ્રશ્ય માટે પોતાની સાડી અને મેકઅપ બદલે છે. તેઓ પોતાના પગ લાંબા કરી સહેજ પાછળ ઝૂકતા કહે છે, "મારું આગામી દ્રશ્ય એક કલાકથી વધુ સમય સુધી નહીં આવે." અને તેમના મનમાં ચાલતા ભૂતકાળના દ્રશ્યો તરફ પાછા ફરે છે.

તેઓ કહે છે, “જ્યારે મને ખબર પડી કે હું એક પરલૈંગિક મહિલા છું ત્યારે હું મારી માતા સામે રડી પડી. મેં તેને પૂછ્યું કે ભગવાને મને આવી કેમ ઘડી હતી." ત્યારે મારી માતાએ કહ્યું હતું, 'જો કોઈ બાળક તમારી સાથળ ગંદી કરે તો તમે તે ધોઈ નાખો કે બાળકને કાપી નાખો? તો, મારો દીકરો ગમે તેવો હોય તે મારા માટે કિંમતી છે. રાજા, મારા વહાલા બાળક, તું રડે છે શા માટે?' જ્યારે પરલૈંગિક મહિલાઓ વિશે કોઈ જાગૃતિ નહોતી ત્યારે પણ મારી માતાએ મને સ્વીકારી. મારી માતા મારા ભગવાન છે. મને પીડામાંથી રાહત આપનાર અને મારો સૌથી મોટો આધાર મારી માતા જ હતી.

ઐશ્વર્યા કહે છે, "હું ફક્ત 10 મા ધોરણ સુધી જ ભણી. અત્યંત ગરીબીને કારણે હું શિક્ષણ પર ધ્યાન આપી ન શકી. હું દસમું ધોરણ પાસ કરી ન શકી. તે પછી મેં મારો અભ્યાસ છોડી દીધો. હું કામે લાગી ગઈ, હું કાંકરી કચડવાનું કામ કરતી અને તનતોડ મજૂરીના કેટલાક કામ કરતી." રંગભૂમિ પ્રત્યેનું તેમનું આકર્ષણ તેમને બરોબર યાદ છે.

તેઓ કહે છે, "એકવાર અમારા ગામના ઉત્સવ દરમિયાન એક નાટક મંડળી ભજવણી કરવા આવી. મારા બધા મિત્રોએ મને તેમની સામે નૃત્ય કરવાનું કહ્યું. મેં કર્યું. બધાએ મારી પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે હું ખરેખર ખૂબ સરસ નૃત્ય કરું છું. તેઓએ મને તેમનું વિઝિટિંગ કાર્ડ આપ્યું અને કહ્યું, 'પહેલા અભ્યાસ કર, અને પછી જો તને નાટકમાં રસ હોય તો અમારી સાથે જોડાઈ જજે.'"

તેઓ કહે છે, "શરૂઆતમાં, હું નાટક ભજવતી હતી કારણ કે મારા પરિવાર પાસે પૈસા નહોતા. પછીથી મને તે ગમવા લાગ્યું અને નાટક મારો વ્યવસાય બની ગયું. તે સમયે અમને આખી રાતના ખેલ માટે 20 રુપિયા મળતા હતા. ઘણી નાટક કંપનીઓ મને ઓળખવા લાગી હતી." નાટક કંપનીઓ કલાકારોને તેમની પ્રતિભાના આધારે અગાઉથી પૈસા આપે છે. નિયમ એ છે કે એકવાર તમે કોઈ કંપની પાસેથી એડવાન્સ લો એ પછી જ્યાં સુધી તમે એ એડવાન્સ ચૂકવી ન શકો ત્યાં સુધી તમારે તેમની સાથે રહેવું પડે.

"મારા માથે 7 લાખ રુપિયાનું દેવું હતું. મારી માતાની તબીબી જરૂરિયાતો માટે જરૂરી પૈસા લીધા પછી હું તે એક માલિક સાથે રહી. તે બધા ચૂકવવામાં મને 10 વર્ષ લાગ્યા." અને તે પણ ફક્ત એટલા માટે શક્ય બન્યું કારણ કે તેઓ એક લોકપ્રિય કલાકાર હતા. "મને ભેટ તરીકે મારા પગાર કરતાં પણ મોટી રકમ મળતી હતી. મારો આખો પગાર ચુકવણીમાં જતો. [પાછળથી] કેન્સરને કારણે મારી માતાનું મૃત્યુ થયું."

પોતાનું દ્રશ્ય પૂરું કર્યા પછી કંપનીના બીજા કલાકાર રજની વેશભૂષા બદલવા માટે બેકસ્ટેજ પર પ્રવેશ કરે છે. ઐશ્વર્યા કહે છે, "આ રજનીકાંત આવે! અત્યારે તે રજનીકાંત છે, પહેલા તેઓ સરતકુમાર હતા. એક પૈલવાન [કુસ્તીબાજ] જેવું તેમનું શરીર હતું. હું 14 વર્ષની હતી ત્યારે તેઓ એક સ્ટાર અભિનેતા હતા." ઐશ્વર્યા હસતા હસતા કહે છે, "લોકો તેમની સાથે અભિનય કરવા માટે હરીફાઈ કરતા હતા. ત્યારે હું તેમની સહાયક હતી." આ અભિનેતાનું સાચું નામ વિનાયકમ છે, તેઓ ઉંમરના પચાસના દાયકામાં છે. વિનાયકમ હસતા હસતા કહે છે, "અન્નામલઈ ફિલ્મના રજનીકાંત અને હાલના રજનીમાં ફરક છે, તે મારા માટે પણ સાચું છે."

ઐશ્વર્યા આગળ કહે છે, “ખાવા અને ગૌરવ સાથે જીવવા માટે અમારે સખત મહેનત કરવી પડે છે.”

“આ કામ મને આનંદ આપે છે પરંતુ સાથે સાથે એક પરલૈંગિક મહિલા તરીકે અમારે ઘણી હિંસાનો સામનો કરવો પડે છે. કેટલાક ગામડાઓમાં અમે સલામત રીતે પેશાબ કરવા પણ જઈ શકતા નથી. આ કારણોસર ઘણી પરલૈંગિક મહિલાઓ આ ક્ષેત્ર છોડી ચૂકી છે.” પોતાની માતાના મૃત્યુ પછી ઐશ્વર્યાએ લિંગ પુષ્ટિ સર્જરી કરાવી હતી. પરંતુ જ્યારે તેઓ નાટકોની ભજવણીમાં પાછા ફર્યા ત્યારે તેમનો સંઘર્ષ તો ચાલુ જ રહ્યો હતો.

તેઓ કહે છે, "તે સમયે શસ્ત્રક્રિયા કરાવનાર પરલૈંગિક મહિલાઓને મંડળીમાં સ્વીકારવામાં આવતી નહોતી. મારી શસ્ત્રક્રિયા પછી ત્રણ વર્ષ સુધી જ્યારે હું મંડળ સાથે જતી ત્યારે હું લુંગી અને શર્ટ પહેરતી હતી. તેઓને હું સાડી પહેરું તે સ્વીકાર્ય નહોતું. ઘણી કંપનીઓએ મને ફક્ત હું પરલૈંગિક મહિલા હતી એ કારણે નકારી કાઢી હતી, અને હું વધુ અપમાન સહન કરવા માગતી ન હતી. ત્યારે મેં મારી જાતને પૂછ્યું: અમે અમારી પોતાની નાટક કંપની કેમ ન શરૂ કરીએ? બીજા કોઈ માટે કામ કરવા કરતાં મારા જેવી બીજી પરલૈંગિક મહિલાઓ સાથે વ્યવસાય શરૂ કરવવાનું વધુ સારું એમ મને લાગ્યું."

2018 માં ઐશ્વર્યાએ ગામના એક ખાનગી શાહુકાર પાસેથી ખૂબ જ ઊંચા વ્યાજ દરે સારીએવી રકમ ઉછીની લઈને પોતાની નાટક કંપની શરૂ કરી હતી. કંપની શરૂ કર્યાના મહિના ઓમાં જ કોવિડ 19 ને કારણે લોકડાઉન જાહેર થઈ ગયું હતું. તેમના જેવા પરલૈંગિક કલાકારોને મહામારીમાં જીવનનિર્વાહ ચલાવવામાં ખૂબ મુશ્કેલી પડી હતી. તેઓને જાણ પણ થાય એ પહેલા તેઓ દેવામાં ડૂબી ગયા હતા, તે દેવું ચૂકવવું મુશ્કેલ હતું.

તેઓ કહે છે, "લોકડાઉન પછી પણ નાટકમાંથી થતી આવક પૂરતી નહોતી. મેં બીજી પરલૈંગિક મહિલાઓ સાથે કડઈ વસૂલ [ભીખ માગવા] માટે જવાનું શરૂ કર્યું. બધા અમને ઘૃણા અને અનાદરથી જોતા હતા તે મને જરાય ગમતું ન હતું. તેથી હું નાટકમાં પાછી આવી." ઐશ્વર્યા માને છે કે જો તેઓ ભીખ માગતા રહ્યા હોત અથવા વેશ્યાવૃત્તિમાં લાગી ગયા હોત તો ચોક્કસપણે વધુ કમાણી કરી શકત. "પરંતુ તે અમને ગમતું નથી. આ મને ગમે છે. આ મારું જીવન છે, મારી દુનિયા છે; આમાંથી હું પૈસા કમાઉ છું; આમાંથી અમે ખાઈએ છીએ અને ગૌરવપૂર્ણ જીવન જીવીએ છીએ."

તે સમયે તેમની કંપનીમાં પાંચથી છ પરલૈંગિક મહિલા કલાકારો હતા, પરંતુ હવે તેમની કંપનીમાં લગભગ 10 પરલૈંગિક મહિલાઓ કામ કરે છે, જોકે પહેલા જેટલા ખેલ થતા હતા તેટલા હવે થતા નથી. ખેલની સંખ્યા પ્રતિ વર્ષ 250 થી ઘટીને 160-180 થઈ ગઈ છે. કંપની તમિળનાડુના ઘણા જિલ્લાઓમાં ખેલ કરે છે, પીક સીઝનમાં મહિનામાં લગભગ 25 રાત કામ મળી રહે છે.

તેઓ કહે છે, “પુરટ્ટાસી તુ તઈ [સપ્ટેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી] સુધી છ મહિના સુધી અમને કોઈ ખેલ કરવા મળતા નથી. વર્ષના આ સૌથી મુશ્કેલ મહિના છે. ઓફ-સીઝન દરમિયાન અમે [કામ વગર, નવરા] ઘેર બેસી રહીએ છીએ. તે સમય દરમિયાન ખાવા પામીએ એ માટે અમે કમાયેલા પૈસા બચાવીએ છીએ. અમારી પાસે નાટકનું કામ હોય તો પછી અમારે ભીખ શા માટે માંગવી જોઈએ? જ્યારે કોઈ કામ ન હોય ત્યારે અમારે ભીખ માગવી પડશે. આવી પરિસ્થિતિ આવવી ન જોઈએ.”

ઐશ્વર્યા માને છે કે ઓફ-સીઝન દરમિયાન ખેલના રૂપમાં સરકાર તરફથી થોડી સંભાળ અને મદદ મળે તો તે એક સારી પહેલ હશે. તેઓ કહે છે, “તમિળનાડુ સરકારની 'યિલ્લન તેડી કલવી [ઘરઆંગણે શિક્ષણ] પહેલ હેઠળ મેં જિલ્લાભરમાં શૈક્ષણિક બ્લોક્સ અને સરકારી શાળાઓ અને કોલેજોની નજીક રહેતા સમુદાયોની મુલાકાત લેવાનું શરૂ કર્યું. અમે ગાયન અને નૃત્ય દ્વારા આ કાર્યક્રમ વિશે જાગૃતિ ફેલાવી." 2023 માં તમિળનાડુ સરકાર તરફથી તેમને શ્રેષ્ઠ પરલૈંગિક વ્યક્તિનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. તિરુનંગૈયર માટે રાજ્ય સ્તરનો પુરસ્કાર એવા પરલૈંગિક વ્યક્તિની કદર કરે છે અને સુવિધા આપે છે જેમણે પોતાના સમુદાયના કલ્યાણ માટે કામ કર્યું છે અને પોતાના પ્રયત્નો દ્વારા કારકિર્દી પણ ઘડી છે.

ઐશ્વર્યા ટૂંક સમયમાં મંચ પર ફરી પ્રવેશ કરશે અને તેથી તેઓ તેમના દ્રશ્ય પહેલાં થોડી ઊંઘ ખેંચી લે છે. તેઓ જાગે છે ત્યાં સુધીમાં વેશભૂષા અને મેકઅપ તૈયાર થઈ જાય છે. તેઓ તવળઈ કરગમ રજૂ કરવાના છે. આ નૃત્ય માથા પર સોમ્બ (નાનું વાસણ) રાખીને રજૂ કરવામાં આવે છે; તેનું વજન લગભગ દોઢ કિલોગ્રામ હોય છે. તવળઈ નામનું બીજું એક મોટું પિત્તળનું વાસણ પાણીથી ભરેલું છે, તેનું વજન લગભગ 15 કિલો છે અને તેને સોમ્બની ઉપર મૂકવામાં આવે છે.

સવારના 2 વાગ્યા છે અને પ્રેક્ષકોને જાગૃત અને વ્યસ્ત રાખવા માટે વિરામ દરમિયાન આ જટિલ નૃત્ય કરવામાં આવે છે.

"હું 20 વર્ષથી નૃત્ય કરી રહી છું, મેં 17 વર્ષની ઉંમરે શરૂ કર્યું હતું. મેં તમિળનાડુના લગભગ બધા જ જિલ્લાઓમાં નૃત્ય કર્યું છે. મારા તવળઈ કરગમે મને પ્રખ્યાત કરી દીધી. હું જ્યારે ભજવણીની ટોચ પર હતી તે દિવસોમાં નાટક આયોજકો ફક્ત હું જે કંપની સાથે હોઉં તે જ કંપની બુક કરતા. અને જ્યારે હું 20 રુપિયાના પગારે કામ કરતી હતી ત્યારે પ્રેક્ષકો તરફથી મને 500 રુપિયા સુધીની ભેટ મળતી હતી. આ રીતે હું મારા પરિવારનું ગુજરાન ચલાવતી હતી. હવે હું ભાગ્યે જ આ નૃત્ય કરું છું કારણ કે ડોક્ટરે મને તે ન કરવાની સલાહ આપી છે. વર્ષોથી નૃત્ય કરવાને કારણે મારી ગરદનના હાડકાંને નુકસાન થયું છે. એક સમયે જે 30 મિનિટની રજૂઆત હતી તે હવે ઘટીને 10 મિનિટની થઈ ગઈ છે, અને તે પણ ખાસ વિનંતી હોય ત્યારે જ રજૂ કરું છે."

જ્યારે ઐશ્વર્યા મંચ પર હોય છે ત્યારે જે રીતે તેઓ ઘડાઓને સંતુલિત કરે છે અને આજુબાજુ છલકાતા પાણી સાથે નૃત્ય કરે છે તે જોતા તેમને ઘણા વર્ષોનો અનુભવ છે એ સ્પષ્ટ જણાઈ આવે છે. નૃત્ય પછી તેમના કપડાં હજુ પણ પાણીથી તરબતર હોવા છતાં તેઓ માઇક્રોફોન પકડીને બુલંદ અવાજમાં ગાના સુધાકરનું ગીત ગાવા માંડે છે.

"ચા પીવા માટે અલગ પ્યાલો?
તમે એસસી, એસટી છો તો પ્યાલો પણ નહીં?
અસ્પૃશ્યતાની ક્રૂરતા
આંબેડકરે ધીમે ધીમે દૂર કરી...

ભીડમાંથી સીટીઓ, ઉલ્લાસભર્યા અવાજો અને તાળીઓના ગડગડાટ સંભળાય છે. કેટલાક તો હાથ ઊંચા કરીને નાચે છે, અને કેટલાક ભેટ તરીકે ઐશ્વર્યા પર ચલણી નોટોનો વરસાદ કરે છે. મંચ પરથી બહાર નીકળતાં ઐશ્વર્યા મને જ્ઞાન આપે છે, "આ એક વસાહત વિસ્તાર [દલિત વસાહત] છે. અહીં સિનેમાના ગીતો અને ભક્તિ ગીતો ન ચાલે. અહીં ફક્ત આંબેડકરના ગીતોની જ ઉજવણી થાય છે."

સવાર થઈ રહી છે, અને અમે નાટકના અંતની નજીક છીએ, નસીબનો છેલ્લો વળાંક પોતાની સાથે વેરની વસૂલાત અને ન્યાય લઈને આવે છે.

નિરાશાની ગર્તામાં ધકેલાયેલા પદભ્રષ્ટ કરાયેલ રાજા યેળ્ળરસન અને તેમના અંધ રાણી કળઈ સેલ્વી ફરીથી એકબીજાને મળે છે. જેની પાસે ફક્ત પોતાની શ્રદ્ધા સિવાય કંઈ જ બચ્યું નથી તેવા કળઈ સેલ્વી દેવી કાલીની આરાધના તરફ વળે છે. અપાર દુઃખ અને અન્યાયમાંથી જન્મેલી તેમની પ્રાર્થનાઓ દૈવી માતાના કાન સુધી પહોંચે છે. સાક્ષાત કાલી તેમની સમક્ષ પ્રગટ થાય છે.

તેઓ આ દંપતિને આશીર્વાદ આપે છે અને તેમના ઘા રૂઝવે છે. તેમનો દૈવી ન્યાય આ દંપતિને ત્રાસ આપનારાઓ સુધી વિસ્તરે છે - મોહણાને સમુદ્રના ઊંડાણમાં ડૂબી જવાનો, સમુદ્રમાં ઊંડે રહેતા જીવોનો શિકાર બનવાનો શ્રાપ આપવામાં આવે છે. કમાન્ડર (સેનાપતિ) ની યોજનાઓ તેમની જાદુગર સાથી વિના ભાંગી પડે છે. રાજા યેળ્ળરસન અને રાણી કળઈ સેલ્વીને તેમના હકના પદ પર પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે છે.

મંચ પર ઐશ્વર્યા પ્રેક્ષકોને અંધ કળઈ સેલ્વી પાસે શેરીમાં પાછા લાવે છે, આ વખતે તેઓ દેવી કાલીને પ્રાર્થના કરી રહ્યા છે. દેવી તેની સમક્ષ પ્રગટ થાય છે અને ન્યાય કરવાનું વચન આપે છે. આ છેલ્લા દ્રશ્ય - કાલીના નૃત્યમાં પાંચ પરલૈંગિક મહિલા કલાકારો કાલીની ભૂમિકા ભજવે છે. માટીના વાસણોમાં અગ્નિ પ્રગટાવવામાં આવે છે; લીમડાના પાનના ગુચ્છાનો એકની ઉપર એક એમ ઢગલો કરવામાં છે. અલગ-અલગ રંગના પોશાક પહેરેલ પાંચ કાલી જોશીલું નૃત્ય અને ચિત્કાર (કુળવઈ) કરતા કરતા મંચ પર ચઢી જાય છે.

23 વર્ષના યુવાન પરલૈંગિક મહિલા કલાકાર સેમ્બા એક કૂકડાના ગળે બચકું ભરીને લોહી ચૂસતી વખતે તેમના હાથ જોરજોરથી ઘુમાવે છે. ઐશ્વર્યા ભીડને રસ્તો કરવાનો સંકેત આપે છે. એક સેકન્ડમાં સેમ્બા તેમના મોંમાં કૂકડો લઈને શેરીના નાકા સુધી દોડે છે અને ગાયબ થઈ જાય છે. કલાકારો સેમ્બાની પાછળ દોડે છે અને તેમને પાછા લઈ આવે છે. કાલી શાંત અવસ્થામાં પાછા ફરે છે. પ્રેક્ષકો તરીકે બેઠેલા લોકોમાં તેઓ પવિત્ર રાખ અને કુમકુમ વહેંચે છે અને નાટક પૂરું થાય છે.

કલાકારો પરોઢિયે પેકઅપ કરવાનું શરૂ કરે છે. કાર્યક્રમના આયોજક એડવાન્સ બુકિંગ માટે ચૂકવેલ નાણાં બાદ કરીને ઐશ્વર્યાને બાકીની રકમ ચૂકવે છે. ઐશ્વર્યા આશરે એક હજાર રુપિયાથી વધારેનો નાનો સોદો જીતે છે.

ઐશ્વર્યા કહે છે, "અમારી દૈનિક આવક કેટલી છે તે કહેવું મુશ્કેલ છે. અમે નાટકના પ્રકાર અને ઉત્સવના આધારે ખેલના 25000 થી 30000 રુપિયા લઈએ છીએ. કલાકારોનો પગાર પણ બદલાતા રહે છે. અનુભવી કલાકારો, ખાસ કરીને સંગીતકારો માટે, તેમનો પગાર બુકિંગ કિંમતના આધારે 1500 થી 2000 રુપિયા સુધીનો હોય છે. જ્યારે યુવા કલાકારોને 1000 થી 1200 રુપિયા મળે છે. ક્યારેક મારી પાસે મારા માટે ભાગ્યે જ 2000 રુપિયા બચે છે, અને ક્યારેક તો કંઈ જ બચતું નથી."

અને પછી થોડી વાર અટકીને તેઓ ઉમેરે છે, "હવે આ કંપની મારી છે, પણ હું વાસ્તવિક માલિક નથી. અમારે એ માલિકને પણ થોડા પૈસા આપવા પડે છે જેના પૈસા અમે આ કંપની બનાવવા માટે લગાવ્યા હતા." ઐશ્વર્યાએ ઉધાર લીધેલ રકમનો શરૂઆતનો સાત-અંકનો આંકડો છ વર્ષમાં ચાર ગણો વધી ગયો છે, તેમાં કેટલાક વધારાના ઉધાર અને ઊંચા વ્યાજનો સમાવેશ થાય છે.

તેઓ કહે છે, "અમારે [માલિકને] શું ચૂકવવું પડશે તેનો આધાર અમે કેટલું કમાઈએ છીએ તેના પર છે." ઐશ્વર્યા તેમના નાણાકીય ખર્ચ અંગે ખુલીને વાત કરતા નથી. ગામમાં ચાલતા વ્યાજખોરીના દરો અને પ્રથાઓ જોતા તેઓ પોતાની સામેના પડકારોથી બરોબર વાકેફ છે. પરંતુ સંભવિત પરિણામોના ડરથી તેઓ કોઈપણ વિગતો કહેવાનું ટાળે છે.

ઐશ્વર્યા કહે છે, “તે પૈસા ક્યારેય ચૂકવી શકાતા નથી. તે ત્યાં જ રહે છે. મેં જે ઉધાર લીધું છે તેના પર હું માસિક વ્યાજ ચૂકવું છું. પરંતુ અમે મુદ્દલ ક્યારેય ચૂકવી શકતા નથી." તેઓ પોતાની સામેના પડકારોને ઓછો આંકતા નથી, પરંતુ તેમનો ઉદ્દેશ્ય સ્પષ્ટ છે. તેઓ નાટકને ખાતર કામ કરતા રહે છે, દેવા કે કે પૈસા ખાતર નહીં.

તમામ ડ્રામા પ્રોપ્સ વાહનની છત પર લોડ કરાઈ ગયા છે. વાન ઉપડે છે; પાછળની બારી પર ઐશ્વર્યાનો મોટો ફોટોગ્રાફ ચોંટાડવામાં આવ્યો છે. અડધા કલાકની મુસાફરી પછી જૂથ કળવૈ ચાર રસ્તા પર પહોંચે છે. ખેલના દિવસે આ જંકશન પરથી કલાકારોને લઈ જવામાં આવે છે અને અહીં જ છોડવામાં આવે છે. ઐશ્વર્યાનું આ મોસમ માટે ભાડે રાખેલું નાળિયેરીના પાંદડા છાયેલું ચાર દિવાલોવાળું ઘર અહીંથી 100 મીટર દૂર છે.

ઐશ્વર્યા કહે છે, "મને ખબર નથી કે મને આ કલા આટલી બધી કેમ ગમે છે. ફક્ત પૈસા મળે છે એ એનું કારણ નથી. નાટકમાં હું જે પાત્રો ભજવું છું તેના દ્વારા હું મારા દુ:ખ અને હાસ્ય વ્યક્ત કરી શકું છું. મારે ગમે તેટલી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હોય જ્યારે હું મંચ પર હોઉં છું ત્યારે બીજું કશું જ મહત્વનું નથી. તેથી હું કોઈપણ મુશ્કેલીઓને જીવનના એક ભાગ તરીકે જોવાનું પસંદ કરું છું."

કવિતા મુરલીધરને પૂરી પાડેલી પુષ્કળ માહિતી માટે અમે તેમના આભારી છીએ.

આ વાર્તા મૃણાલિની મુખર્જી ફાઉન્ડેશન (એમએમએફ) ની ફેલોશિપ દ્વારા સમર્થિત છે.

અનુવાદ: મૈત્રેયી યાજ્ઞિક