గాందర్‌బల్‌లో చేదుగా మారిన చెర్రీ పండ్ల కోత కాలం

తాజాగా కోసిన చెర్రీ పండ్లు పసుపు రంగు టార్పాలిన్ పట్టా మీద కుప్పలుగా పోసి ఉన్నాయి. అరవైల వయసులో ఉన్న సోదరులు అబ్దుల్ సలామ్ ఖాన్, నస్రుల్లా ఖాన్‌లు బాసింపట్టు వేసుకుని కూర్చుని, అలవాటైన జాగ్రత్తతో పండ్లను వర్గీకరించి సరికూరుస్తున్నారు. నీరు చొరనివ్వని ఆ పట్టాపై పడి మెరుస్తోన్న సూర్యకాంతి, కష్టకాలం ముగిసిపోయి అలసటను నిభాయించి నిలిచిన వారి ముఖాలను వెలిగిస్తోంది.

కేవలం పావు ఎకరం మాత్రమే ఉండే వారి చాలా చిన్న పండ్ల తోట, మధ్య కశ్మీర్‌లో గాందర్‌బల్‌ జిల్లాలోని సొరఫ్ రావ్ గ్రామంలో ఉంది.

“ఈ ఏడాది చాలా కష్టంగా ఉంది,” జూన్ నెలలోని ఒక వెలిగిపోతోన్న ఉదయాన అబ్దుల్ సలామ్ అన్నారు. “మేం 40 ఏళ్ళకు పైగా ఈ పని చేస్తున్నాం, కానీ ఇలాంటి సీజన్‌ను మాత్రం నేనెప్పుడూ చూడలేదు. వాతావరణం, పర్యాటకుల కొరత రెండూ కలిసి మమ్మల్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి,” అని 65 ఏళ్ళ సలామ్ అన్నారు.

ఈ ఏడాది ప్రారంభంలో, పష్తూన్ (పఠాన్) సముదాయానికి చెందిన ఖాన్ సోదరులు, సొరఫ్ రావ్‌లోని వివిధ ప్రాంతాలలో విస్తరించి ఉన్న రెండు ఎకరాల చెర్రీ తోటలను కౌలుకు తీసుకున్నారు. ఈ గ్రామం శ్రీనగర్‌కు ఉత్తరాన 49 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది వారి స్వగ్రామమైన గొట్లీ బాగ్ నుండి 35 కిలోమీటర్ల ప్రయాణ దూరంలో ఉంటుంది.

కుటుంబ సభ్యులు, కూలీలు కలిసి పంట కోత కోసం పనిచేశారు, కానీ నెలల తరబడి శ్రమించి పండించిన పంటను కొనేవాళ్ళు కరవయ్యారు.

కశ్మీర్ లోయలో ఏటా 23,000 మెట్రిక్ టన్నుల చెర్రీలు పండుతాయని జమ్మూ కశ్మీర్ ఉద్యానవన శాఖ చెప్తోంది. ఇందులో గాందర్‌బల్‌ జిల్లా ఒక్కటే మొత్తం ఉత్పత్తిలో 39 శాతాన్ని, అంటే సుమారు 9,000 మెట్రిక్ టన్నుల ఉత్పత్తిని అందిస్తోంది. గాందర్‌బల్‌ జిల్లాలో సుమారు 5,000 మంది రైతులు తమ జీవనోపాధి కోసం ఈ పంటపై ఆధారపడి ఉన్నారు.

సింధు నది పక్కనే ఒదిగి ఉన్న మనోహరమైన సొరఫ్ రావ్‌ గ్రామం, ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో ఉండే చెర్రీ తోటలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ వాతావరణం చల్లగా ఉండటం వల్ల, ఇతర ప్రాంతాల కంటే ఇక్కడ చెర్రీలు ఆలస్యంగా పండుతాయి. దీంతో ఇది ఆ సీజన్‌లోని చివరి పంటగా నిలుస్తుంది.

మే, జూన్ నెలల్లో సొరఫ్ రావ్‌ గ్రామం వైపు వెళ్ళే ప్రధాన రహదారికి ఇరువైపులా డజన్ల కొద్దీ తాత్కాలిక దుకాణాలు వెలుస్తాయి, వాటిలో తాజాగా కోసిన చెర్రీలను, రేగు పండ్లను అమ్ముతారు. ఈ ఏడాది, ఈ దుకాణాలకు అతి తక్కువమంది సందర్శకులు మాత్రమే వచ్చారు.

“ఈ పంటకాలంలో మేం ఒక్కొక్కటి సుమారు 2 నుండి 3 కనాల్‌ల విస్తీర్ణం (ఒక కనాల్ అంటే 0.125 ఎకరాలు, అంటే కౌలుకు తీసుకున్న ప్రతి తోట పావు ఎకరం, లేదా మూడో వంతు ఎకరం ఉంటుంది)లో ఉండే 10 చెర్రీ తోటలకు కాంట్రాక్టులు తీసుకున్నాం, ఒక్కోదానికి 30,000 రూపాయలు చెల్లించాం. చెట్ల నిండా పువ్వులు విరబూసి ఉన్నాయి, దాంతో మంచి పంట వస్తుందని ఆశించాం,” అబ్దుల్ సలామ్ చెప్పారు. కానీ, ఇప్పుడు ఆ కుటుంబానికి ఒక్కో తోటపై రూ. 20,000, అంటే మొత్తం మీద రూ. 2 లక్షల నష్టం వాటిల్లేలా ఉంది. “మేం ఖర్చు చేసిన డబ్బునైనా తిరిగి రాబట్టుకోగలమా లేదా అన్నదే ఇప్పుడు మాకున్న అతిపెద్ద ఆందోళన.”

ఈ ఏడాది ఉద్యానవన పంటలు క్షీణించటానికి ఒకదానిపై మరొకటి వచ్చిపడిన సంక్షోభాలే కారణం.

ఏప్రిల్ 2025లో 26 మంది ప్రాణాలను బలిగొన్న పహల్‌గామ్ ఉగ్రదాడి తరువాత, జమ్మూ కశ్మీర్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముక అయిన పర్యాటక రంగం తీవ్రంగా దెబ్బతిని ఉంది.

"సాధారణంగా మా వ్యాపారంలో 70 శాతం పర్యాటకుల వల్లే జరుగుతుంది. వారు లేకపోతే, ఈ పంటకాలం వెలవెలబోయినట్లే అనిపిస్తుంది," అబ్దుల్ సలామ్ అన్నారు.

వరుసగా వచ్చిపడుతోన్న సవాళ్ళలో ఈ పంటకాలంలో ఎదురవుతోన్న నష్టాలు తాజావి. "గత నాలుగేళ్ళుగా కురుస్తోన్న అకాల వర్షాలు, వడగళ్ళ వానలు చెట్లపైనే మా పంటను దెబ్బతీస్తున్నాయి," అబ్దుల్ సలామ్ నెమ్మదిగా అన్నారు.

కశ్మీర్‌లోని చెర్రీ తోటలను సాధారణంగా ఖాన్ సోదరుల వంటి కాంట్రాక్టర్లకు కౌలుకు ఇస్తారు. పంట బాగా పండిన ఏడాదిలో మొత్తం లాభాన్ని పొందే వీరు, ప్రస్తుత ఏడాది వంటి పరిస్థితులలో వచ్చే మొత్తం నష్టాన్ని భరించాల్సి ఉంటుంది. "పంట దిగుబడిని అంచనా వేయడానికి మేం పూలపై ఆధారపడతాం, కానీ ప్రమాదం ఎప్పుడూ ఉంటూనే ఉంటుంది," అన్నారు అబ్దుల్ సలామ్.

చెర్రీ పంట కాలాల పైన ఆధారపడినది. ఈ చెట్లకు ఏప్రిల్, మే నెలల్లో పండ్లు వస్తాయి. ఈ ఏడాది ఈ నెలల్లో కురిసిన వర్షం, ఊహించని వడగళ్ళ వానలు పంటలో చాలా భాగాన్ని దెబ్బతీశాయి. చెర్రీలు చాలా సున్నితమైన పండ్లు కావటంతో, ఈ కఠినమైన వాతావరణం పండ్లపై స్పష్టంగా కనిపించేలా మచ్చలను ఏర్పరిచింది. మచ్చలున్న పండ్లకు మార్కెట్లో ఎలాంటి ధర లభించదని గాందర్‌బల్‌లోని రైతులు చెబుతున్నారు.

కశ్మీర్ ఉద్యానవన రంగానికి 2025వ సంవత్సరం ఒక శిక్షగా పరిణమించింది. కశ్మీర్‌లో ఆపిల్ పంట కోత కాలమైన సెప్టెంబర్‌లో కురిసిన భారీ వర్షాలు పుల్వామా, శుపియాఁ, బారాముల్లాలలోని తోటలను, వరి పొలాలను ముంచెత్తి భారీ నష్టాలను మిగిల్చాయి. దీనివల్ల రహదారులు మూసుకుపోయి, రవాణా స్తంభించిపోయింది. ట్రక్కులు రోజుల తరబడి ఉన్నచోటనే నిలిచిపోవటంతో రైతులు ఖరీదైన ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఎంచుకోవలసి వచ్చింది.

చెర్రీపండ్లు నిలవ ఉండే కాలం తక్కువ కావటంతో ఇప్పటికే ఇబ్బందులు పడుతున్న చెర్రీ రైతులు అత్యంత తీవ్రంగా నష్టపోయారు. గతంలో రూ. 200కు అమ్ముడుపోయిన ఒక పెట్టె చెర్రీలు, 2025 జూన్ నెలలో రూ. 60 నుండి రూ. 80కే అమ్ముడయ్యాయి. "ఎరువుల కోసం, పురుగుమందుల పిచికారీ కోసం మేం ఖర్చు చేసిన దానిలో ఇది సగం కూడా లేదు," అన్నారు అబ్దుల్ సలామ్. "మా పండ్లలో ఎక్కువ భాగం అమ్ముడుపోకుండా పెట్టెలలో పడి ఉన్నాయి, మరికొన్ని రోజుల్లో అవి పాడైపోతాయి."

ప్రసిద్ధ పర్యాటక కేంద్రమైన గాందర్‌బల్ నుండి సోన్‌మార్గ్‌కు వెళ్ళే దారి పొడవునా, చెర్రీ పండ్ల దుకాణాల నిండా అమ్ముడుపోని పెట్టెలు పేరుకుపోయి ఉన్నాయి.

“నేను రోజుకు 30-40 పెట్టెల తాజా చెర్రీలను అమ్మేవాడిని, కానీ పహల్‌గామ్ ఘటన జరిగినప్పటి నుండి, నేను కేవలం 5-10 పెట్టెలు మాత్రమే అమ్మగలుగుతున్నాను, అది కూడా స్థానిక వినియోగదారులకు మాత్రమే,” అని 30 ఏళ్ళ అక్తర్ ఖాన్ చెబుతున్నారు. “లోయలో పర్యాటకులే లేరు. ప్రాణాలకు తెగించి ఇక్కడికి రావడానికి ఎవరు మాత్రం ఇష్టపడతారు?”

ప్రభుత్వం చెప్పినదాని ప్రకారం, 2024లో జమ్మూ కశ్మీర్‌కు వచ్చిన పర్యాటకుల సంఖ్య 2.36 కోట్లకు చేరుకుని రికార్డు సృష్టించింది.

గాందర్‌బల్‌లోని వైల్ గ్రామానికి చెందిన నిర్మాణ కూలీ అక్తర్ తన భార్య, రెండేళ్ళ కుమారుడు, తొమ్మిదేళ్ళ కుమార్తెతో కూడిన నలుగురు సభ్యులున్న కుటుంబాన్ని పోషిస్తున్నారు. మే, జూన్ నెలల్లో వచ్చే చెర్రీ పంట కాలంలో, ఆయన కూడా గాందర్‌బల్ జిల్లాలోని వొస్సాన్ ప్రాంతంలో రహదారి పక్కనే ఉండే దుకాణాలలో చెర్రీలను అమ్ముతారు.

తాను మామూలుగా వెళ్ళే నిర్మాణ పనులకు ఈ సీజన్‌లో తిరిగి వెళ్ళకుండా ఉండేందుకు అక్తర్ ప్రయత్నిస్తున్నారు. “నేను ఒక కాంట్రాక్టర్ నుండి 4,000 పెట్టెల చెర్రీల కోసం ఆర్డర్ చేశాను. ఇప్పుడు నేను అమ్మగలిగినా, అమ్మలేకపోయినా వాటిని తీసుకోవలసిందే,” అని అతను చెప్పారు. అదృష్టవశాత్తూ రైతులకూ, పండ్ల వ్యాపారులకూ మధ్య మధ్యవర్తిగా ఉండే ఆ కాంట్రాక్టర్, శ్రీనగర్‌లోని టోకు మార్కెట్లలో ఆ 4,000 పెట్టెలను అమ్మడానికి అతనికి సహాయం చేశారు. “అతను నాకు మద్దతు ఇవ్వకపోయి ఉంటే, నేను కొన్ని లక్షల రూపాయల మేర అప్పుల పాలయ్యేవాడిని,” అన్నారు అక్తర్.

అక్తర్‌లాగే, గాందర్‌బల్‌ నుండి సోన్‌మార్గ్ వరకు ఉన్న 50 కి.మీ మార్గంలో, డజన్ల కొద్దీ దుకాణాల యజమానులు కొనేవారి కోసం ఆశతో వేచి చూస్తున్నారు.

పర్యాటకుల రాక తగ్గిపోవటం వ్యాపారాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీసిందని ఈ దుకాణాల్లోని ప్రతి ఒక్కరూ అంగీకరిస్తున్నారు. ఈ వ్యాపారంలో ప్రభావితం కాని ఏకైక వ్యక్తులు పండ్ల తోటల యజమానులు. వాళ్ళు ముందుగానే, చెట్లపై పూలు వికసించినప్పుడే, తమ పంటను అమ్ముకుంటారు.

కౌలుగా చెల్లించే డబ్బు, తోట నిర్వహణకు అయ్యే ఖర్చుతో పాటు, అమ్మకాలు ఉన్నా లేకపోయినా తోట యజమానులకు కూలీల ఖర్చులు తప్పవు. "మేం కూలీలకు రోజుకు 600 రూపాయలు చెల్లిస్తాం, ఈ ఏడాది పంట కోత నెమ్మదించినప్పటికీ, నేను వారికి పూర్తి జీతం చెల్లించాల్సిందే," అబ్దుల్ సలామ్ అన్నారు. "పంట ఆరోగ్యంగా ఉంటే, ఒక కూలీ రోజుకు 10 పెట్టెల వరకు పండ్లను కోయగలడు. పంట దెబ్బతింటే మాత్రం, వాటిని కోయడం చాలా కష్టమవుతుంది. ఇప్పుడు రోజుకు ఐదు పెట్టెల పండ్లు లభించినా మేం అదృష్టవంతులం అన్నట్టే."

ఖాన్ సోదరులు అవల్ నంబర్ (గీన్ పౌపేరా ప్రీస్), డబుల్ (బిగాహో నెపోలియన్), మఖ్మలీ (గీన్ నొవార్ ఆతీవ్), మిస్రీ (బిగాహో నొవార్ గ్రోసా) వంటి అనేక రకాల చెర్రీలను పండిస్తారు. “మిస్రీ రకానికి మాత్రమే ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉండే గుణం ఉన్నందున, దానిని మాత్రమే మేం బయటకు పంపగలం. మిగిలినవాటిని స్థానికంగానే అమ్ముకోవాలి,” అబ్దుల్ సలామ్ తెలిపారు.

ధరలను నిర్ణయించేది మండీలోని (టోకు మార్కెట్) వ్యాపారులే కావటంతో, ఖాన్ కుటుంబానికి తాము పొందే ధరపై దాదాపు ఎలాంటి నియంత్రణా ఉండదు. "మేం చెర్రీలను పెట్టెల్లో పెట్టి పంపిస్తాం. అవి మండీకి చేరిన తర్వాత మార్కెట్ పరిస్థితులు, పండ్ల నాణ్యత ఆధారంగా ధరను నిర్ణయించడమనేది వ్యాపారుల ఇష్టం," అని అబ్దుల్ సలామ్ చెబుతున్నారు. "దానిలో మాకు ఎలాంటి ప్రమేయం ఉండదు."

ఎన్ని ఎదురుదెబ్బలు తగిలినా, ఆయన నిబ్బరంగానే ఉన్నారు. “ఈ వ్యాపారం ఎప్పుడూ సులభమైనది కాదు. ఈ ఏడాది వాతావరణం, మార్కెట్, పర్యాటకుల కొరత వంటివన్నీ ఒకేసారి దెబ్బతీశాయి. కానీ ఇదే మా జీవనాధారం కాబట్టి, మాకు తెలిసింది కూడా ఇదే కాబట్టి మేం పని చేస్తూనే ఉంటాం.”

ఈకథనాన్ని PARI సీనియర్ ఫెలోషిప్ 2025 కింద ప్రచురించారు.

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి