গান্দৰবলত চেৰি ফুলা বতৰৰ বিষাদ

নতুনকৈ চপোৱা চেৰিফলবোৰ হালধীয়া তিৰ্পাল এখনত দম কৰি থোৱা আছে। দুই ভাই আব্দুল চালাম খান আৰু নাছৰুল্লাহ খান (দুয়োৰে বয়স ষাঠিৰ ওচৰা-উচৰি)য়ে ভৰি কোঁচাই বহি লৈ দীৰ্ঘদিনীয়া অভ্যাসেৰে খৰকৈ ফলবোৰৰ গুণগত মান চাই ভাগ ভাগ কৰিছে। এইবাৰ চেৰি বিক্ৰী কৰাটো খুবেই টান হ’ব আৰু সেই চিন্তাই তেওঁলোকৰ মুখবোৰ ভাগৰুৱা আৰু কঠিন কৰি তুলিছে।

তেওঁলোকৰ সৰু বাগিচাখন এক একৰৰ কোনোমতে চাৰিভাগৰ এভাগ হ’ব। কেন্দ্ৰীয় কাশ্মীৰৰ গান্দৰবল জিলাৰ চোৰাফ ৰাৱ গাঁৱত বাগিচাখন আছে।

“বছৰটো বৰ কঠিন আছিল,” জুন মাহৰ ৰ’দে চিকমিকাই থকা পুৱা এটাত আব্দুল চালামে কয়। “আমি ৪০ বছৰ ধৰি এই কাম কৰি আহিছো, কেতিয়াও এনে চিজন দেখা নাই। ইফালে প্ৰতিকূল বতৰ আনফালে তেনেই কম পৰ্য্যটক। আমাৰ অৱস্থা খুবেই বেয়া হৈ পৰিছে,” ৬৫ বছৰ বয়সীয়া আব্দুলে কয়।

এইবছৰৰ আৰম্ভণিৰ ভাগত পাস্তুন সম্প্ৰদায়ৰ খান ভাতৃদ্বয়ে চোৰাফ ৰাৱৰ বিভিন্ন স্থানত থকা দুই একৰ মাটি চেৰি খেতিৰ বাবে লীজত লৈছিল। গাঁওখন শ্ৰীনগৰৰ উত্তৰাঞ্চলৰ পৰা ৪৯ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত আছে, তেওঁলোকৰ গোটলি বাগৰ ঘৰৰ পৰা ৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত।

পৰিয়ালৰ সদস্য আৰু হাজিৰা কৰা মানুহ লগাই তেওঁলোকে খেতি চপালে, কিন্তু মাহৰ পিছত মাহধৰি কৰা পৰিশ্ৰমৰ শেষত ক্ৰেতা পাবলৈ নাইকিয়া এক পৰিস্থিতি আহি পৰিল।

জম্মু-কাশ্মীৰৰ উদ্যানশস্য বিভাগৰ তথ্য অনুযায়ী কাশ্মীৰ উপত্যকাত বছৰি ২৩ হাজাৰ মেট্ৰিক টন চেৰি উৎপাদিত হয়। গান্দৰবলতে প্ৰায় ৯,০০০ মেট্ৰিক টন অৰ্থাৎ মুঠ উৎপাদনৰ ৩৯ শতাংশ উৎপাদিত হয়। গান্দৰবলত চেৰিখেতিৰ সৈতে প্ৰায় ৫০০০ খেতিয়কৰ জীৱিকা জৰিত হৈ আছে।

সিন্ধু নদীৰ পাৰত থকা মনোমোহা চোৰাফ ৰাৱ গাঁওখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা অতিবেছি উচ্চতাত থকা চেৰি বাগিচাবোৰৰ কাৰণে জনাজাত। উষ্ণতা তুলনামূলকভাৱে কম থকাৰ ফলত চেৰিবোৰ ইয়াত পলমকৈ পকে আৰু সেয়ে ঋতুটোৰ শেষৰখিনি চেৰি যোগান তাৰ পৰাই উৎপাদিত হয়।

মে’ৰ পৰা জুনমাহৰ সময়ছোৱাত চোৰাফ ৰাৱলৈ যোৱা ৰাস্তাৰ দুয়োকাষে ভালেমান অস্থায়ী দোকান বহে। সেই দোকানবোৰত নতুনকৈ চপোৱা চেৰি আৰু প্লাম বিক্ৰী হয়। এইবছৰ দোকানবোৰত তেনেই কম লোকে ফল কিনিবলৈ আহিছিল।

“এইবাৰ আমি দহখন চেৰি বাগিচাৰ ঠিকা লৈছিলো, প্ৰতিখনতে ২ৰ পৰা ৩ টা কানাল (এটা কানালত ০.১২৫ একৰ থাকে, লীজত লোৱা প্ৰতিখন বাগিচাত এক একৰৰ প্ৰায় এক তৃতীয়াংশ থাকে) আৰু প্ৰতিখনৰ বাবে ৩০ হাজাৰ টকাকৈ দিছিলো। খেতি ভাল হ’ব বুলিয়ে ভাবিছিলো,” আব্দুল চালামে কয়। কিন্তু এতিয়া বাগিচাই প্ৰতি তেওঁলোকৰ ২০ হাজাৰকৈ লোকচানহে হ’ব। মুঠ ২ লাখ টকাৰ লোকচান। “খেতিত খৰচ হোৱা টকাখিনিও হাতলৈ আহিব নে নাই তাকে লৈ আমাৰ আটাইতকৈ বেছি চিন্তা হৈছে।”

এইবছৰ উদ্যানশস্যৰ বেপাৰ খুবেই মন্দা হৈ পৰিছে, তাতে আকৌ ভূতৰ ওপৰত দানহ পৰাদি ইটোৰ ওপৰত সিটো সংকট আহি পৰিছে।

২০২৫ৰ এপ্ৰিলত পেহেলগামত হোৱা সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণত ২৬ জন লোকে প্ৰাণ হেৰুৱায়। ফলত জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ পৰ্য্যটন ক্ষেত্রখনত বাৰুকৈয়ে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।

“আমাৰ ব্যৱসায়ৰ ৭০ শতাংশ পৰ্য্যটকৰ পৰাই আহে। পৰ্য্যটক অবিহনে ঋতুটো জীয়া জীয়া যেন নালাগে,” আব্দুল চালামে কয়।

এই বছৰকে ধৰি যোৱা চাৰিটামান বছৰ এনেকৈয়ে ইটোৰ পিছত সিটো সমস্যাই তেওঁলোকক ভাৰাক্ৰান্ত কৰিছে। “যোৱা চাৰিটা বছৰত অনিয়মীয়া বৰষুণ আৰু শিল-বৰষুণৰ ফলত আমাৰ ফচলবোৰ গছতেই নষ্ট হৈ গৈছে,” আব্দুল চালামে উদাস মনেৰে সৰুকৈ কয়।

কাশ্মীৰৰ চেৰি বাগিচাবোৰ সাধাৰণতে খানৰ দৰে ঠিকাদাৰক লীজত দিয়া হয়। উৎপাদন ভাল হ’লে তেওঁলোকে আটাইখিনি মুনাফা লাভ কৰে ঠিকেই, কিন্তু বেয়া হ’লে লোকচানৰ ভাৰ আটাইখিনি ব’বলগীয়া হয়। এই বছৰটোৰ দৰে। “ফুল চাই আমি উৎপাদন কিমান হ’ব, সেয়া অনুমান কৰো। কিন্তু তাতো ৰিস্ক থাকি যায়,” আব্দুল চালামে কয়।

চেৰি উৎপাদন ঋতুৰ ওপৰত ভালেখিনি নিৰ্ভৰ কৰে। এপ্ৰিলৰ পৰা মে’ মাহৰ ভিতৰত ফল ধৰে। সেই সময়খিনিত যদি অনাকাংক্ষিত বৰষুণ আৰু শিল-বৰষুণ আহে, গোটেই ফচল নষ্ট। চেৰি খুবেই আলফুলীয়া ফল। বেয়া বতৰৰ ফলত ফলবোৰ দাগী হৈ যায়। বজাৰত দাগ লগা ফলৰ একেবাৰেই দাম পোৱা নাযায়, গান্দৰবলৰ খেতিয়কে কয়।

গোটেই কাশ্মীৰতে উদ্যানশস্য খণ্ডটো ২০২৫ত বাৰুকৈয়ে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ছেপ্টেম্বৰ মাহটো হৈছে কাশ্মীৰত আপেল চপোৱা বতৰ। কিন্তু ধাৰাসাৰ বৰষুণে পুলৱামা, চোপিয়ান, বাৰামুল্লাৰ বাগিচা আৰু ধাননি পথাৰৰ বিস্তৰ ক্ষতিসাধন কৰে। আনকি ৰাস্তা-ঘাট বন্ধ হোৱাৰ বাবে সৰবৰাহ ব্যাহত হৈ পৰে। কেবাদিনো ধৰি ট্ৰাকবোৰ আবদ্ধ হৈ থকাৰ ফলত উৎপাদকসকলে আন মহঙা উপায়েৰে শস্য সৰবৰাহ কৰিবলৈ বাধ্য হৈ পৰে।

ইফালে লোকচান, আকৌ আনফালে এনেকৈ সৰবৰাহ স্তব্ধ হৈ যোৱাৰ ফলত সোনকালেই বেয়া হোৱা এই চেৰিফল বিক্ৰেতাৰ অৱস্থা তথৈবচ হৈ পৰে। ২০০ টকাত বিক্ৰী হ’বলগীয়া এবাকচ চেৰি ৬০ৰ পৰা ৮০ টকাত বিক্ৰী কৰিবলগীয়া হয়। সেয়া ২০২৫ৰ জুনমাহৰ কথা। “সিমানখিনিৰে আমি সাৰ আৰু কীটনাশকত খৰচ কৰা পইচাখিনিও নাহে,” আব্দুল চালামে কয়। “আমাৰ বেছিভাগ চেৰিফল বাকচতে থাকি গৈছে। আৰু কেইটামান দিন গ’লে সেয়াও পচি যাব।”

গান্দৰবলৰ পৰা সোণমাৰ্গ নামে জনপ্ৰিয় পৰ্য্যটনস্থলীলৈ যোৱা বাটত চেৰিৰ দোকানবোৰত বিক্ৰী নোহোৱা চেৰিবোৰ বাকচে বাকচে পৰি আছে।

“মই এদিনত ৩০ৰ পৰা ৪০ বাকচ চেৰি বিক্ৰী কৰিছিলো, কিন্তু পেহেলগামৰ ঘটনাৰ পিছত ৫-১০ বাকচহে বিক্ৰী কৰিব পাৰিছো, তাকো স্থানীয় গ্ৰাহককহে,” ৩০ বছৰ বয়সীয়া আখতাৰ খানে কয়। “উপত্যকাটোত পৰ্য্যটকৰ উমঘাম নাই। জীৱনৰ ৰিস্ক লৈ কোননো ইয়ালৈ আহিব?”

চৰকাৰী তথ্য মতে ২০২৪ত অভিলেখ সংখ্যক ২.৩৬ কোটি পৰ্য্যটক জম্মু আৰু কাশ্মীৰলৈ আহিছিল।

গান্দৰবলৰ এগৰাকী নিৰ্মাণখণ্ডৰ শ্ৰমিক আখতাৰে চাৰিজনীয়া পৰিয়ালটো চম্ভালে। পত্নী, দুবছৰীয়া সন্তান আৰু ন বছৰীয়া এগৰাকী ছোৱালী। মে’ আৰু জুন মাহত চেৰি চপোৱাৰ সময়ত তেওঁ গান্দৰবল জিলাৰ ৱচান এলেকাৰ ৰাস্তাৰ কাষৰ দোকানত চেৰি বিক্ৰীও কৰে।

আখতাৰে এইবাৰ নিৰ্মাণস্থলীলৈ সচৰাচৰ যোৱাৰ দৰে কামলৈ যাব বিচৰা নাই। “ঠিকাদাৰ এজনৰ পৰা ৪,০০০ বাকচ চেৰি মই অৰ্ডাৰ কৰিছিলো। সেয়া বিক্ৰী কৰিব পাৰিলে বা নোৱাৰিলেও মই সেয়া চমজি ল’বই লাগিব,” তেওঁ কয়। ভাগ্যক্ৰমে ঠিকাদাৰ, কৃষক আৰু ফল বিক্ৰেতাৰ মধ্যভোগীয়ে তেওঁক সেই ৪,০০০ বাকচ চেৰি শ্ৰীনগৰৰ পাইকাৰী বিক্ৰেতাৰ হাতত গতোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিলে। “তেওঁ সেইখিনি সহায় নকৰা হ’লে মোৰ কেবালাখ টকাৰ ধাৰ লাগিলহেঁতেন,” আখতাৰে কয়।

আখতাৰৰ দৰে গান্দৰবলৰ পৰা সোণমাৰ্গলৈ ৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ইখনৰ পিছত সিখন দোকান বহিছে আৰু সকলোৱে গ্ৰাহকৰ বাবে অপেক্ষা কৰিছে।

এই দোকানবোৰৰ গৰাকীবোৰে একেমুখে কয় যে পৰ্য্যটকৰ অভাৱত তেওঁলোকৰ ব্যৱসায় গুৰুতৰভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। লোকচান নোহোৱাকৈ আছে কেৱল বাগিচাৰ মালিকবোৰৰ, যিয়ে চেৰিগছৰ ফুল ফুলিবলৈ ধৰাৰ সময়তে আগতীয়াকৈ সেয়া বিক্ৰী কৰি দিয়ে।

লীজৰ ভাৰা আৰু বাগিচাৰ চোৱাচিতাৰ উপৰিও কৃষকে বিক্ৰী হওক বা নহওক, হাজিৰা মানুহ লগোৱাৰ নামতো পইচা খৰচ কৰিবলগীয়া হয়। “আমি আমাৰ শ্ৰমিকক এদিনত ৬০০ টকা দিও আৰু এইবাৰ ফল কমকৈ লাগিছে যদিও তেওঁলোক সম্পূৰ্ণ পইচা আদায় দিবই লাগিব,” আব্দুল চালামে কয়। “ফলবোৰ সুস্থ থাকিলে এজনে এদিনত ১০ বাকচ ফল চিঙিব পাৰে। বেয়া হৈ গ’লে ফলবোৰ চপোৱাটো টান হৈ পৰে। এতিয়া এনে দিন পৰিছে যে এদিনত পাঁচ বাকচ ফল পোৱাটোও ডাঙৰ কথা হৈ পৰিছে।”

খান ভাতৃদ্বয়ে বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চেৰি উৎপাদন কৰে। আৱাল নম্বৰ (Guigne Poupera Prece), ডাবল (Bigarreau Napoleon), মখমলি (Guigne Noir Hative) আৰু মিচৰী (Bigarreau Noir Grossa)। “মিচৰীয়ে একমাত্ৰ প্ৰজাতি যিটো বেছিদিনলৈ ভালে থাকে বাবে আমি বাহিৰলৈ পঠিয়াব পাৰো। বাকীবোৰ আমি ইয়াতেই বিক্ৰী কৰো,” আব্দুল চালামে কয়।

চেৰিৰ দাম কি পাব, তাৰ ওপৰত খান পৰিয়ালৰ নিয়ন্ত্ৰণ নাই। মান্দিৰ বেপাৰীয়েহে (পাইকাৰী বিক্ৰেতা) দৰ ঠিক কৰে। “আমি বাকচত ভৰাই চেৰি পঠিয়াই দিও আৰু মান্দি পোৱাৰ পিছত বজাৰৰ স্থিতি আৰু ফলৰ গুণগত মানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বেপাৰীয়ে দাম ঠিক কৰে,” আব্দুল চালামে কয়। “আমি সেইক্ষেত্ৰত একো ক’ব নোৱাৰো।”

পৰিস্থিতি বেয়া হৈ পৰিলেও তেওঁ মনৰ সাহস এৰি দিয়া নাই। “এই ব্যৱসায় উজু কেতিয়াও নাছিল। এই বছৰ বতৰ, বজাৰ আৰু পৰ্য্যটকৰ অভাৱ - তিনিওটাই একেলগে পৰিল। কিন্তু এয়াই আমাৰ জীৱিকা, গতিকে এৰি দিব নোৱাৰো। এইটো কামেই জানো, গতিকে কৰি যাবই লাগিব।”

এই প্ৰতিবেদন পাৰিৰ ২০২৫ৰ জ‍্যেষ্ঠ ফেল’শ্বিপৰ অধীনত প্ৰকাশিত।

অনুবাদ: পংকজ দাস