বাস্তাৰত চেলফি নহয়, চালফিহে চলে

“ইয়াত মই কি কৰি আছো সুধিছে? এইখিনিতে মোৰ ঘৰ,” ২০০ মিটাৰ দূৰত্বত থকা তেওঁৰ ঘৰটো আছে বুলি দেখুৱাই সুখৰাম কুমাতিয়ে কয়। নিজকে ষাঠি বছৰীয়া বুলি কোৱা সুখৰামে ৰাস্তাৰ কাষৰ এটা শিলত বহি লৈছে। তাত গছৰ ছাঁ সামান্য নপৰা নহয়। তেওঁ নহয়, তেওঁৰ কাষত থোৱা বস্তু এটালৈ চকু পৰাতহে আমাৰ মনলৈ প্ৰশ্ন আহিল।

বস্তু মানে এটা ডাঙৰ জাৰ। ২০ লিটাৰমান ধাৰণক্ষমতা হ’ব চাগে। ভিতৰত বগা বগা এবিধ তৰল পদাৰ্থ। তাৰোপৰি লগত আছে এটা বাল্টি আৰু তাৰে পানীত উপঙি আছে কেইটামান প্লাষ্টিকৰ মগ। এটা ৰঙা প্লাষ্টিকৰ গিলাচ মাটিত পৰি আছে। দুটা ভিন্ন ৰঙৰ মগো আছে। তাৰে এটাৰ ৰং গুলপীয়া যদিও প্ৰায় উৱলিছে। নীলা ৰঙৰ আনটো মগ বাল্টিটোৰ কাষত ওলমাই থোৱা আছে।

এইখন গাঁৱৰ নাম কদলি। আপুনি যদি নাৰায়নপুৰ জিলা সদৰৰ পৰা আহে, তেন্তে চত্তীশগড়ৰ বাস্তাৰৰ অভুজমদ অঞ্চলৰ দ্বিতীয়খন গাওঁ।

সুখৰামে কি কৰি আছে কৈছে যদিও কথাৰ সুৰতে গম পোৱা যায় যে তেওঁ অধৈৰ্য্য হৈছে। গোটেই মানুহকেইটাৰ ভিতৰত ময়েই চাগে কি কৰি আছে, সেয়া ভালকৈ ধৰিব পৰা নাই।

“চালফি, চালফি…” কি বস্তু ধৰিব নোৱাৰাত তেওঁ বিৰক্ত হৈ মোক কৈছে। মই আমি দুজনে লৈ থকা কেমেৰাৰ ফালে চালো, তেওঁ কি চেলফি তোলাৰ কথা কৈছে নেকি?

“তেওঁ চালফি বিক্ৰী কৰি আছে - সেয়া বাস্তাৰৰ বিয়েৰ,” কিছু গৌৰৱ মিহলি সুৰেৰে বাস্তাৰ অঞ্চলৰ কেশৱ চৰিয়ে কয়। পিচত পৰিভ্ৰমণকাৰী লিখকে লিখা লেখাৰ পৰা বুজিলো যে চালফি নাৰিকল পানীৰ দৰেই, মাত্ৰ ইমান মিঠা নহয়। মই ভাবিছিলো সেই জাৰটোত মহুৱা আছে - যিটো আমি আগতে বহুবাৰ পাইছো।

“মই দিনে ২০০ৰ পৰা ৪০০ টকা পাওঁ,” সুখৰামে কয়। “মোৰ ২০ ডাল চালফি [কেৰয়টা ইউৰেনচ - খেজুৰজাতীয়] গছ আছে”, তেওঁ কয়। তেওঁক জমিদাৰ মানুহ বুলিবই পাৰি বুলি পুৰুষোত্তমে লাহেকৈ সোধাত তেওঁ ঘেক ঘেক কৰে হাঁহিবলৈ ধৰে।

আজি তেওঁ গ্ৰাহক বেছি আহিব বুলি আশা কৰিছে, কিয়নো মানুহবোৰ নাৰায়নপুৰৰ মাৱলি মেলাৰ পৰা উভতিব। মাৱলি মাতাক উপাসনাৰ উদ্দেশ্যে পতা এই উৎসৱত অভুজমাৰি, গোণ্ড, হালবা, মুৰিয়া আৰু মাডিয়া সম্প্ৰদায়কে ধৰি বিভিন্ন আদিবাসী লোকে ভাগ লয়।

নীলা ৰঙৰ প্লাষ্টিকৰ বটল এটাত চালফি নিবলৈ মটৰ চাইকেলত অহা গ্ৰাহক এজনৰ সৈতে সুখৰাম ব্যস্ত হৈ পৰিল। এগিলাচত দহ টকা আৰু এবটলৰ বাবে বহুত। “গৰম পৰিলে খাবলৈ বৰ ভাল,” মগটোৰে বটলত পানীয়বিধ ভৰাই লোৱাৰ সময়ত গ্ৰাহক ৰোহিত নাথে কয়। “কিন্তু গৰম আকৌ খুব বেছি পৰিলে সেয়া নাখাব,” তেওঁ পৰামৰ্শ দিয়ে। কথাৰ মাজতে তেওঁৰ হাতখন অলপ পিচলাত সামান্য পানীয় মাটিত পৰিল। তাকে দেখি সুখৰামে যিটো দৃষ্টি দিলে আৰু দুটামান টান কথা ক’লে, ৰোহিতৰ ভয় লগা যেনেই লাগিল।

তাকে দেখি সুখৰামক লৈ অলপ সন্দেহেই হৈছে। মুৰিয়া গণ্ড আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল বৰ মৃদুভাষী আৰু অমায়িক। সুখৰামে তিলকে তাল কৰা যেন লাগে আৰু খঙাল মেজাজৰ। আমি যিমানগৰাকী আদিবাসী মানুহ লগ পাইছো, আটাইবোৰেই অঞ্চলটোত কেবাদশক ধৰি চলি থকা হিংসাৰ পৰা বাচিবলৈ অভুজমদৰ উজনি অঞ্চলৰ পৰা নামনিলৈ নামি অহা পৰিয়ালৰ। চৰকাৰে মাওবাদ-বিৰোধী অভিযান তীব্ৰতৰ কৰি পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ পুৰণি বসতিস্থলত হিংসা-বিদ্বেষৰ ঘটনা বাঢ়িছে। সেনাবাহিনীৰ কাৰ্য্যকলাপ অঞ্চলটোত বাঢ়ি অহাত সাধাৰণ লোক অসহায় হৈ পৰিছে।

কদলিত আমাৰ পৰিৱেশটো অৱশ্যে শান্তিপূৰ্ণ। আৰু সুখৰামৰ কথাৰ গৰম সুৰৰ কাৰণ আমি লাহেকৈ বুজি উঠিলো। সেই পানীয় বিক্ৰী কৰি থকাৰ সময়ত তেওঁ তাৰে সামান্য গলাধকৰণো কৰিছে। সুখৰামে আমাক বিদায় দিওতে তেওঁ দাঁত নিকটাই হঁহাৰ পৰা আমি বুজিব পাৰিলো যে চালফিয়ে কাম কৰিবলৈ ধৰিছে।

অনুবাদ: পংকজ দাস