‘মই এগৰাকী আৰক্ষী বিষয়া হ’ব পাৰিলোহেঁতেন’

“মই পুলিচ অফিছাৰ হ’ব পাৰিলোহেঁতেন, যদিহে দেউতেওঁ মোক পঢ়িবলৈ দিলেহেঁতেন,” তেলেতীয়া লেতেৰা বাচন-বৰ্তন আৰু চাবোনৰ ফেন ভৰি থকা চিংকটোলৈ ঘূৰি যোৱাৰ আগতে তেওঁ হেঁপেহুৱা সুৰ এটাৰে কয়। ৰাতিপুৱা ৯ বাজিছে আৰু তেওঁ গেট লগোৱা কমিউনিটিটোৰ ইটোৰ পৰা সিটো এপাৰ্টমেণ্টলৈ যাবলৈ খৰখেদা আৰম্ভ কৰিব। ঘৰুৱা শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰা কলনীটোত জনাজাত অনিতা দিদিৰ ঘৰলৈ উভতি অহাৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ আগতে এতিয়াও আৰু পাঁচখন ঘৰৰ কাম শেষ কৰিবলগীয়া আছে। তেওঁ কাম কৰা উচ্চমানৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল উত্তৰ-পশ্চিম হায়দৰাবাদৰ নাল্লাগণ্ডলাৰ পৰা গাতে লাগি থকা সাংগাৰেড্ডী জিলাৰ পটানচেৰুত থকা ঘৰলৈ উভতি আহিবলৈ ১০ কিলোমিটাৰ বাট বাব লাগিব।

ইতিমধ্যে চাৰিটা সন্তানৰ মাতৃ ২৫ বছৰীয়া অনিতা ৰাথোড় তেলাংগনাৰ অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে তালিকাভুক্ত লম্বাডি সম্প্ৰদায়ৰ। প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকক আকৰ্ষণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত দেশৰ শীৰ্ষ পাঁচখনৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰা হায়দৰাবাদৰ গেটযুক্ত কমিউনিটিবোৰৰ ভিতৰত নিয়োজিত বহু প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম। দীঘলীয়া সময় কাম কৰাৰ বাবে তেওঁ জল্লাগিড্ডা তাণ্ডাত থকা যৌথ পৰিয়ালটো, মাইনেলিত থকা তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে সন্তানক এৰি থৈ যোৱাৰ প্ৰয়োজন হয়। তাৰ লগতে তেওঁৰ এৰি দিবলগীয়া হৈছে নিজৰ সপোনবোৰ।

প্ৰতিদিনে পুৱা প্ৰায় ৪ বজাতে ৰন্ধা-বঢ়া আৰু কাপোৰ ধোৱা, ঘৰ চাফা কৰ কামেৰে তেওঁৰ দিনটো আৰম্ভ হয়। পুৱা ৫.৩০ বজাত তেওঁ বাছত উঠি ওচৰৰ ৰাংগা ৰেড্ডী জিলাৰ লিংগমপল্লীলৈ যায়। আৰু তাৰ পৰা ৫০ টকাত অটো লৈ ৬ বজাত নল্লাগণ্ডলা পায়গৈ। ২০২৩ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা তেলাংগনা চৰকাৰৰ মহা লক্ষ্মী আঁচনিখনে ৰাজ্যিক পৰিবহণ বাছত মহিলাসকলৰ বাবে বিনামূলীয়া যাত্ৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, সেয়ে অনিতাই কৰ্মস্থলীলৈ অহা-যোৱাৰ নামত খৰচ হোৱা কিছু অংশ ৰাহি কৰাত সহায় কৰে।

ন ঘণ্টা পাছত আবেলি প্ৰায় তিনি বজাত তেওঁ কলনীটোৰ কেবাঘৰৰো কাম শেষ কৰি ঘৰমুৱা হয়। ঘৰ আহি তেওঁ পৰিয়ালটোৰ বাবে ৰাতিৰ আহাৰ ৰান্ধে আৰু আন ঘৰুৱা কাম-বন কৰে।

তেওঁৰ যিমানদূৰ মনত পৰে, তেওঁৰ স্বামীৰ কামৰ কোনো থিৰতা নাই। তেওঁ অভিযোগ কৰি কয়, “তেওঁ ঘৰখনত একো এটা সহায় নকৰে, সেয়া লাগিলে ঘৰৰ ভাড়া দিয়াই হওক বা ঘৰলৈ আহিলে ল’ৰা-ছোৱালীৰ যত্ন লোৱাই হওক, মুঠৰ ওপৰত ঘৰখন পৰিচালনাত তেওঁৰ দায়িত্ব শূন্য।”

আমি তেওঁক অনুসৰণ কৰি তেওঁ বাস কৰা পটানচেৰুৰ এটা চাফা, সৰু লেনৰ মাজেৰে খোজ কাঢ়ি গৈ থকা সময়ত তেওঁ আমাৰ লগত কথা পাতি আছে। ৰাস্তাটো যিমানেই বহল হৈছে, সিমানেই ব্যস্ত হৈ পৰিছে। বিশাল আকাৰৰ বালিকা জিলা পৰিষদ হাইস্কুলৰ কাষেৰে পাৰ হৈ, সাপ্তাহিক শাক-পাচলিৰ বজাৰখনৰ কাষেৰে পাৰ হৈ, কাপোৰ, খেলনা, মিঠাই আৰু বহুতো বিক্ৰী কৰা সৰু সৰু গাড়ীবোৰৰ কাষেৰে পাৰ হৈ, মছজিদৰ মিনাৰৰ কাষেৰে পাৰ হৈ আমি এটা চুবুৰীত উঠিছো।

এটা কোঠা আৰু বাথৰুম থকা তেওঁৰ ঘৰটোৰ বাবে অনিতাই মাহে ৫,০০০ টকা ভাড়া দিয়ে। পানী আৰু বিদ্যুতৰ বিল অতিৰিক্ত। তেওঁৰ কোঠাৰ বাহিৰত থকা একমাত্ৰ টেপটো, তাত দুদিনৰ মূৰে মূৰে এবাৰ খোৱাপানী আনে। মাজে মাজে স্বামীয়ে দুই-এটা পাত্ৰত পানী ভৰাই জমা কৰি ৰাখে। অলপ দূৰৈত সৰু পথাৰ এখনৰ ঠিক বাহিৰত এটা ডাঙৰ জাবৰৰ দম। “মানুহে জাৱৰ ইয়াতেই পেলাই থৈ যায়; পৌৰসভাৰ ট্ৰাকখন মাহত এবাৰহে সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহে,” অনিতাই কয়। মাহেকীয়া জাবৰ সংগ্ৰহৰ বাবে পৌৰসভাক তেওঁ ১০০ টকা দিয়ে। প্ৰতিমাহে তেওঁ উপাৰ্জন কৰা ২৫ হাজাৰ টকাৰ দুই-তৃতীয়াংশ ঘৰখন চলোৱাত যায়।

পঞ্চম শ্ৰেণীত পঢ়ি থাকোঁতে দেউতাকে কেনেকৈ পথাৰত ম’হ চৰাবলৈ পঠিয়াইছিল, সেই কথা মনত পেলাই তেওঁ কয়, “শৈশৱৰ পৰা কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ বাহিৰে একো দেখা নাই। “সব চলে জাতে তৌ ঘৰ ম্যে কাম কৌন কৰতে বৌল কে মাৰে মেৰেকো’ (দেউতাই কৈছিল যে সকলোৱে স্কুললৈ যায়, ঘৰৰ কাম কোনে কৰিব – আৰু তেনেকৈ কৈ তেওঁ মোক মাৰিছিল),” হাতৰ তলুৱাৰে মুখখন ঢাকি তেওঁ বিব্ৰতবোধ কৰি হাঁহি এটা মাৰি কয়।

“ম’হবোৰক চৰাবলৈ উলিয়াই নিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ সময়ত মোৰ বয়স ন বছৰ আছিল। মই চৰাইছিলো।” তাৰ পিছত তেওঁ কুঁহিয়াৰৰ খেতিপথাৰত কাম কৰিবলৈ পঠিয়ালে। অনিতাৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ বীনাই কয়, “খেতি পথাৰত কাম কৰা ল’ৰা-ছোৱালীয়ে এমাহ বা দুমাহত প্ৰায় ১০-১২ হাজাৰ টকা উপাৰ্জন কৰিছিল।” তেওঁ লগতে কয়, “কুঁহিয়াৰ কটা কামটো অতিশয় কষ্টকৰ কাম, তাৰোপৰি বিপজ্জনকো।”

অনিতাই কয়, “আমি দিনটোত ১৫ ঘণ্টা কাম কৰিছিলো, আন্ধাৰ হৈ গ’লেও আমি কাঁচিৰে বেত কাটিছিলো, বোজা বান্ধিছিলো। তাৰ পিছত আমি সেই গধুৰ বোজাবোৰ লৈ পথাৰৰ পৰা মূল পথলৈ খোজ কাঢ়ি ট্ৰাকত উঠাই দিছিলো।” হাত-ভৰিলৈ আঙুলিয়াই দি তেওঁ কয়, “মোৰ হাত-ভৰিয়ে কুঁহিয়াৰৰ পাতে কটাৰ দ চিন আছিল।”

অনিতাৰ ভায়েকে কয়, “তেতিয়া প্ৰাথমিক চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা নাছিল। কাটিলে হয় কুঁহিয়াৰৰ ৰস ঢালি দিয়ে, নাইবা সোনকালে কাপোৰৰ পৰা টুকুৰা এটা ফালি বেণ্ডেজ কৰে। বেজী দিয়াৰো সুবিধা নাছিল।”

বীনাই কয়, ‘মই ক্ৰিকেটাৰ হ’ব বিচাৰিছিলো। “খেলত মই ভাল আছিলো আৰু হায়দৰাবাদৰ লীগবোৰত খেলিছিলো। দেউতাই মোক সমৰ্থন কৰিছিল, আনকি মোৰ বাচনিও হৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকে মোৰপৰা ১০ লাখ টকা বিচৰাত আশাত চেঁচাপানী পৰিল।” অৱশ্যে অনিতা আৰু তিনিগৰাকী ভনীয়েকে নাপালেও তেওঁ আৰু ভায়েকহঁতে পঢ়া-শুনা কৰিবলৈ পাইছিল।

বিয়া ঠিক হোৱাৰ সময়ত অনিতাৰ বয়স আছিল মাত্ৰ ১২ বছৰ। তেওঁ কয়, “আমাৰ ল’ৰা-ছোৱালীবোৰ সোনকালে বিয়া হৈ যায়, ১২ বা ১৩ বছৰ বয়সত ছোৱালী আৰু ১৬ বা ১৭ বছৰ বয়সত ল’ৰা। “মই অধিক পঢ়া-শুনা কৰিবলৈ আগ্ৰহী আছিলো, কিন্তু মই মোৰ বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ কথা শুনিব লগা হৈছিল। আপুনি সদায় আপোনাৰ বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ কথা শুনে, নহয়নে? বিয়া হৈছিলো ঠিকেই, কিন্তু মই বুজিব পৰা নাছিলো যে কি হৈ আছে!” হাঁহি হাঁহি তেওঁ কয়।

বিয়াৰ সময়ত তেওঁৰ দেউতাকে ল’ৰাটোক নগদ ১৪,০০০ আৰু ৩০,০০০ টকাৰ সোণ-গহনা দিয়া তেওঁৰ মনত পৰে। তেওঁৰ শহুৰেকে তেওঁৰ সকলো সোণ বিক্ৰী কৰি দিলে। বিয়াৰ পিছতো তেওঁ পথাৰত কাম কৰি থাকিল। “প্ৰথম সন্তান জন্ম দিয়াৰ মাত্ৰ ২০ দিনৰ পিছত। অস্ত্ৰোপচাৰ হৈছিল আৰু মোক কুঁহিয়াৰ কটা কামলৈ ঘূৰি আহিবলৈ কোৱা হৈছিল,” তেওঁ কয়। “মই ভালেকেইটা সন্তান জন্ম দিবলগীয়া হৈছিল, কিয়নো লম্বাডি মহিলাই যদি পুত্ৰ সন্তান জন্ম নিদিয়ে, তেন্তে তেওঁৰ স্বামীয়ে তেওঁক পৰিত্যাগ কৰে।”

নাৰীৰ ওপৰত হোৱা হিংসা তেওঁৰ সমাজত সাধাৰণ কথা বুলিও তেওঁ লগতে কয়। তেওঁৰ মনত পৰে দেউতাকৰ প্ৰথম পত্নীৰ সৈতে হোৱা ভয়লগা কাজিয়াৰ দিনবোৰ, আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মাক, দেউতাকৰ দ্বিতীয় পত্নীৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰ তেওঁ চাই ৰৈছিল। “মোৰ নিজৰ দেউতাই কেতিয়াবা বহুত মদ খাইছিল। দুবাৰ বিয়া হৈছিল, আৰু প্ৰথম পত্নীক ইমানেই মাৰিছিল যে তেওঁ তাৰ পৰা পলাই গৈছিল। দ্বিতীয় পত্নী, মোৰ মাক ইমানেই বেয়াকৈ মাৰিছিল যে তেওঁ খোজ কাঢ়িব পৰা নাছিল।”

অনিতাৰ স্বামীও তাৰ ব্যতিক্ৰম নহয়। তেওঁ কয়, “তেওঁ মোক এটকা এটাও নিদিয়ে আৰু কিবা আনিবলৈ দিলে মাৰে, আনকি ল’ৰা-ছোৱালীহঁতৰ বাবেও কিবা আনিবলৈ দিলে মাৰে।” স্বামীৰ সহায় অবিহনে এনেকৈ পৰিয়াল এটা পোহপাল দিয়াটো কিমান কঠিন কাম, তেওঁ হাড়ে হাড়ে উপলব্ধি কৰে।

কিছু মাহৰ আগতে অনিতাক হাৰ্টৰ সমস্যা থকা নিজৰ সৰু ছোৱালীজনীৰ চিকিৎসাৰ বাবে টকাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। চিকিৎসকৰ নিৰ্দেশত নাৰায়ণখেড়ৰ পৰা কৰ্ণাটকৰ বিদৰলৈ নিয়াৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। এই খৰচ বহন কৰিবলৈ তেওঁ মাহে ৫,০০০ টকাকৈ চিট ফাণ্ড (এটা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ মাজত টকা জমা থোৱা ব্যৱস্থা)ত জমা কৰিবলৈ লৈছে। দুবছৰৰ জমা কৰাৰ পিছত তেওঁ ১,০৫,০০০ টকাৰ লগতে ১৫,০০০ টকা সুত পাব বুলি তেওঁক কোৱা হৈছে।

ঘৰুৱা কামতকৈ কুঁহিয়াৰ কটা কাম ভাল আছিল, তেওঁ অনুভৱ কৰে। “তেওঁলোকে আমাক আগধন দিছিল, কেতিয়াবা এক লাখ টকাতকৈও বেছি দিছিল। ল’ৰা-ছোৱালীৰ কিবা বেমাৰ-আজাৰ হ’লে সেই টকা কামত আহিছিল।” অনিতাই কেতিয়াবা সেই কামলৈ ঘূৰি যোৱাৰ কথা ভাবে। “সান্তা কাটনে ম্যে কাম ৰহতা, মগৰ পেইচা ভি ৰেহতা (কুঁহিয়াৰ কা কামটো বৰ কষ্টকৰ, কিন্তু তাত পইচাও আছে),” তেওঁ কয়।

কোনোবা এদিন, হয়তো, নিজ গাঁৱলৈ উভতি যোৱাৰ আগলৈকে তেওঁ এনেকৈয়ে হায়দৰাবাদৰ সেই চুবুৰীটোলৈ পুৱাৰ ভাগত বাছ-অটো ধৰি ধৰি বাচন ধোৱা, সৰা-পোচাৰ কামৰ পৰা উশাহ নোপোৱা দীঘলীয়া দিনটোৰ বাবে পুৱাতে ওলাই আহি থাকিব লাগিব।

অনুবাদ: পংকজ দাস