‘মোৰ নাম কেনেকৈ কটা যাব পাৰে?’

লাটেহৰা তোলাত ৰাস্তাৰ দুয়োকাষে প্ৰায় চৌব্বিচ ঘৰমান মানুহ আছে। তাৰে কিছুমান ঘৰ পকী, কিছুমান খেৰীচালৰ ঘৰ। ছেপ্টেম্বৰৰ দুপৰীয়াৰ কথা। বৰষুণ এইমাত্ৰ থমকিছে। আকাশ ফৰকাল হৈ আহিবলৈ ধৰিছে। ঘৰৰ বাৰান্দাতে বহি বয়োজ্যেষ্ঠ মহিলা কেইগৰাকীমানে মেল মাৰিছে।

ওলাই আহিবলৈ ধৰা কুঁজ আৰু কপালৰ দ ৰেখাই কৈ দিয়ে যে ফুলমণিৰ বয়স চাৰিকুৰিৰ কাষ পাইছে। তেওঁ লাখুটি এডালত ভৰ দি মোৰ ফালে কোনোমতে আগবাঢ়ি আহিল। দেশ স্বাধীন হোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল তিনি বছৰ। ২১ বছৰ বয়সৰ পৰা জামুই জিলাৰ লাটেহৰা তোলাৰ এই চাওঁতাল আদিবাসী মহিলাগৰাকীৰ নাম ভোটাৰ তালিকাত সদায়ে আছিল। কিন্তু যোৱামাহত তেওঁৰ নামটো ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা কাটি দিয়া হ’ল। চাৰিকুৰি বছৰ বয়সৰ কাষ চপা ফুলমণিৰ এতিয়া চিন্তা হৈছে যে তেওঁ জীৱনৰ এই শেষ সময়ছোৱা কেনেকৈ পাৰ কৰিব। তেওঁৰ ভয় হৈছে যে ভোট দিব নোৱাৰিলে তেওঁৰ নামটো চৰকাৰী আঁচনিৰ পৰা কটা যাব। সিবোৰ আঁচনিৰ সুবিধা নাপালে তেওঁৰ কেনেকৈ জীয়াই থাকিব, তাকে লৈ তেওঁ শংকিত হৈ পৰিছে।

ধুবৰতাৰি গাঁৱৰ কানাৰ আদিবাসী তোলাৰ যোগ্য ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা বিষ্ণুদেৱ হাঁচদাৰ নামো কাটি দিয়া হৈছে। একেদৰে ৰাজু কিস্কুৰ নামো কটা গৈছে। ফুলমণিৰ লগতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ আন পাঁচগৰাকী সদস্যৰ নামো তালিকাত নাই। তেওঁলোক আটাইৰে নাম খিৰভোজনা (পূব)ৰ উৎক্ৰমিত মধ্য বিদ্যালয়ৰ ১৪ নম্বৰ ভোটকেন্দ্ৰত আছিল। এই প্ৰতিবেদকে এই কেন্দ্ৰটোৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ আদিবাসীৰ নাম চেক কৰি চাইছিল। ভোটদাতাৰ পুনৰীক্ষণৰ পিছত চূড়ান্ত তালিকাত ৬৬১ জন ভোটদাতাৰ নাম আছিল।

বিহাৰত বিশেষ বিস্তৃত পুনৰীক্ষণ চমুকৈ এছ.আই.আৰ. অভিযান চলোৱা হৈছিল ২০২৫ৰ জুলাই মাহত। এই অভিযানত প্ৰায় ৬৬ লাখৰো অধিক ভোটাৰক ঘাইকৈ ‘মৃত’ বা ‘স্থানান্তৰিত’ বুলি উল্লেখ কৰি নাম কৰ্তন কৰা হৈছিল। পঢ়ক: “বিহাৰত ‘মৃত’ আদিবাসীয়ে নিজৰ কাহিনী কয়”

বিহাৰত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় দুই শতাংশতকৈও কম আদিবাসী লোক আছে। কিন্তু তেওঁলোকৰ নামেই ৰাজ্যখনত নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে চলা এই ভোটাৰ পুনৰীক্ষণ অভিযানত আটাইতকৈ বেছি কাটি পেলোৱা হৈছে। আদিবাসী অধ্যূষিত অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলে ঘাইকৈ ক্ষুদ্ৰ বনজ সামগ্ৰীৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। তেওঁলোকে হাবিৰ পৰা দিনৰ ভাগত খৰি আদি সংগ্ৰহ কৰে আৰু আবেলি সময়ত বজাৰত সেয়া বিক্ৰী কৰি দিনে ১৫০ৰ পৰা ২০০ টকা উপাৰ্জন কৰে। এই কামৰ উপৰিও তেওঁলোকে খেতি পথাৰত নাইবা মনৰেগাৰ কাম পালে দিনহাজিৰা কৰে।

এই প্ৰতিবেদকে সেইদিনা পুৱা আদিবাসী চুবুৰীটোত এই সংক্ৰান্তত সোধা প্ৰশ্নই সকলো ব্যস্ত কৰি তুলিলে। সকলোৱে তেওঁলোকৰ ভোটাৰ পৰিচয় পত্ৰ আনি দেখুৱাবলৈ খৰধৰ কৰিলে। নিৰ্বাচন আয়োগৰ প্ৰপত্ৰ-৬ (ভোটাৰ তালিকাত নাম অন্তৰ্ভুক্তি)ৰ বাবে এটা মাল্টিমিডিয়া ফোন লাগে, যিটোৰ পৰা প্ৰপত্ৰ ডাউনলোড কৰি পূৰণ কৰি সেয়া আন নথি আৰু প্ৰপত্ৰৰ সৈতে আপলোড কৰিব লাগে।

“ইমান ডাঙৰ স্ক্ৰীণৰ ফোন এটা কিনিবলৈ পইচা পাম ক’ৰপৰা? ফোনটো কেনেকৈ চলাব লাগে, মই সেয়াও নাজনো,” ৰাজুৱে কয়।

তেওঁলোকৰ কোনেও ভোটাৰ তালিকাত নাম আছে নে নাই, সেয়া পৰীক্ষা কৰিবলৈ ভোটকেন্দ্ৰলৈ নগ’ল। “মই আপোনাৰ পৰাহে এই কথা গম পালো,” ফুলমণিৰ বোৱাৰীয়েক মীনা দেৱীয়ে কয়। খিৰভোজনাৰ স্কুলখনত থকা তেওঁলোকৰ ভোটকেন্দ্ৰটো “আমাৰ ঘৰটোৰ পৰা পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰত আছে। তালৈ যোৱা মানে দিনটো নষ্ট হোৱা আৰু কিবা এটা যদি উপাৰ্জন হ’বলগীয়া আছিল, তাৰো মূধা মৰা। নামটো চাবলৈ এটা দিন নষ্ট কৰিব নোৱাৰি,” ৰাজুৱে কয়।

“মই ডাঠি ক’ব পাৰো যে এজনো আদিবাসী ভোটাৰে ভোটকেন্দ্ৰলৈ গৈ নিজৰ নামটো তালিকাৰ পৰা কটা গৈছে নেকি, সেয়া চাবলৈ যোৱা নাই,” ৩৫ বছৰ বয়সীয়া আদিবাসী সমাজকৰ্মী নন্দ কিশোৰ হেমব্ৰমে কয়।

মানুহৰ নামবোৰ কটা গৈছে নে আছে, সেয়া চেক কৰিবলৈ এই প্ৰতিবেদকে যেতিয়া তাত তিনিঘণ্টামান সময় কটালে, তাত মানুহ গোট খালে। যিমানবাৰেই কাৰোবাৰ নাম কটা বুলি গম পোৱা গৈছিল, সিমানবাৰেই মানুহে অবিশ্বাসত চিঞৰিছিল আৰু উচুপি উঠিছিল।

“ইতনা দিন সে নাম হ্যে, ইতনা দিন সে ভোট দেতে আয়ে হ্যে, কেইসে কট জায়েগা? (মোৰ নামটো অতবছৰ ধৰি তালিকাত আছে। মই কতবছৰ ধৰি ভোট দি আহিছো, কেনেকৈ মোৰ নামটো কটা যাব পাৰে?)” ক্ষোভিত হৈ পৰা ৰাজু কিস্কু (৫১)ৱে কয়।

বিষ্ণুদেৱৰ নাম ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা কটাৰ কথাটোত ষড়যন্ত্ৰ লুকাই থকা বুলি পৰিয়ালটোৱে ভাবে। তেওঁ মুনিয়া দেৱীক বিয়া পাতিছে আৰু তেওঁৰ সৈতে ধুবৰতাৰি গাঁৱত বাস কৰে আৰু মুনিয়া দেৱী তেওঁৰ মাক-দেউতাকৰ একমাত্ৰ কন্যা।

তেওঁৰ দেউতাকৰ আঠ গৰাকী ভায়েক আছিল। পৰিয়ালটোৰ ১৬ বিঘা মাটি আছিল। সেয়ে দুবিঘা মাটি মুনিয়া দেৱীক দিয়া হয়। মুনিয়া দেৱী আৰু বিষ্ণুদেৱে সেই খেতিমাটিডৰাত খেতি কৰি আহিছে। কিন্তু ২০২৪ৰ অক্টোবৰৰ পৰা মুনিয়া দেৱীৰ ভতিজাহঁতে তাত তেওঁলোকক খেতি কৰিবলৈ নিদিয়া হৈছে।

তেওঁলোকৰ ভতিজাহঁতৰ এজন বি.এল.অ’.। মুনিয়া দেৱীয়ে কয় যে বিষ্ণুদেৱৰ নামত থকা মাটিখিনি কাঢ়ি নিয়াৰ বাবেই ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা তেওঁৰ নাম আঁতৰোৱা হৈছে।

বিষ্ণুদেৱে জানে যে তেওঁৰ নাম যিহেতু ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা আঁতৰোৱা হৈছে, গতিকে তেওঁৰ নাগৰিকত্বও নাথাকিব পাৰে: “নাম নহী ৰহেগা তৌ য়হা ৰহনে নহী দেগা না? ক্যা কৰেংগে ফিৰ...চলে জায়েংগে কহি (মোৰ নাম যদি ভোটাৰ তালিকাত নাথাকে, তেনেহ’লে তেওঁলোকে মোক তাত থাকিব নিদিব, নহয়নে? তেতিয়া কি কৰিম...ক’ৰবালৈ গুছি যাব লাগিব, নহয়নে?),” তেওঁ অসহায় হৈ কয়।

কেইঘণ্টামান পিছতে কথাটো স্পষ্ট হৈ পৰিল যে তাৰে ভালেকেইজন বাসিন্দাৰ নাম কটা হৈছে। আবেলিলৈ মানুহবোৰে হতাশ মন লৈ ঘৰলৈ উভতিল।

কিন্তু যিসকল আদিবাসীৰ নাম ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা কটা গ’ল, তেওঁলোক ব্লকলৈ গ’ল। কেইদিনমান পিছত ভাল খবৰ এটা আহিল। বুথ পৰ্য্যায়ৰ বিষয়াসকল সেই ঠাইত আহি ওলাল আৰু কটা যোৱা নামবোৰ আকৌ ভৰাই দিলে।

“তেতিয়া পুৱাৰ ১১ বাজিছিল যেতিয়া এটা কম্পিউটাৰ (টেবলেট) লৈ দুজন মানুহ আহিল আৰু আমাক ভোটাৰ কাৰ্ড দেখুৱাবলৈ ক’লে। তেওঁলোকে ক’লে যে এছ.আই.আৰ. প্ৰক্ৰিয়াত আমাৰ নাম কটা হৈছিল আৰু এতিয়া সেয়া পুনৰাই তালিকাত ভৰোৱা হ’ব,” ফুলমণিৰ সৰু ল’ৰা ঝাৰিলাল কিস্কুৱে ফোনত এই প্ৰতিবেদকক কয়।

বি.এল.অ’.য়ে স্থানীয় আদিবাসীসকলৰ পৰা ৬ নং প্ৰপত্ৰখন চহী কৰাই লয় আৰু তেওঁলোকৰ আধাৰ কাৰ্ড আৰু ভোটাৰ পৰিচয় পত্ৰৰ সবিশেষ টুকি ৰাখে। “তেওঁলোকে চুবুৰীটোত এঘণ্টাৰ বাবে আছিল,” ঝাৰিলালে কয়।

আচৰিত ধৰণে চূড়ান্ত তালিকাখন ওলোৱাৰ পিছত বি.এল.অ’.ৰ কাম শেষ হৈ গৈছিল। তালিকা সংশোধন কৰিবলৈ অহাৰ কোনো নিৰ্দেশ নাছিল যদিও তেওঁলোক আহিছিল। স্থানীয় লোকে কয় যে তেওঁলোকৰ নাম কটা যোৱাৰ বাতৰিবোৰ দূৰলৈ বিয়পিছিল আৰু কথাবোৰ ৰাজনৈতিক দলৰ নজৰত পৰিছিল। সেয়ে তেওঁলোক আহিবলৈ বাধ্য হৈছিল।

তাৰপিছত ভোটদানৰ দিনা অৰ্থাৎ ১০ নবেম্বৰত ঝাৰিলাল আৰু আন আদিবাসীসকলে ভোট দিলে। “আমাৰ নামবোৰ যে তালিকাত যোগ দিয়া হ’ল, আমি বৰ সুখী হ’লো। নহ’লে আমি আমাৰ পৰিচয় দাঙি ধৰাত অসুবিধা হ’লহেঁতেন।”

বিহাৰৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল ২০২৫ৰ ১৪ নবেম্বৰত ঘোষণা কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি আৰু জনতা দল (ইউনাইটেড)ৰ মিত্ৰজোঁট এনডিএ-য়ে ২৪৩ খন আসনৰ ২০২ খন আসনেই লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। বিৰোধীৰ মহাগঠবন্ধনে মাত্ৰ ৩৫ খন আসনহে পাবলৈ সক্ষম হৈছিল।

ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা নাম কাটি আকৌ সেই নাম ভৰোৱা কামটো নিৰ্বাচনৰ ঠিক কেইদিনমান আগত কৰা হ’ল। নাম কাটি দিয়া ব্যক্তিয়ে ভোটাধিকাৰ সাব্যস্ত কৰাৰ সুযোগ পালে। ৰাজ্য চৰকাৰৰো আঁচনিৰ সুবিধা তেওঁলোকে পুনৰাই লাভ কৰাৰ বাবে অধিকাৰো তেওঁলোকে লাভ কৰিলে।

কিন্তু সকলো আগৰ দৰেই হৈ পৰিল যদিও তেওঁলোকৰ মনৰ পৰা এই চিন্তা নগ’ল যে কিয় এনে এটা ঘটনা হ’বলৈ পালে আৰু কিয় তেওঁলোকৰ নামৰ কাষত পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰৰ পৰা ‘স্থানান্তৰিত’ কৰা বুলি লিখা গ’ল।

“আমাৰ আজোককাহঁত ইয়াতে বাস কৰিছিল। আমিও জন্মৰে পৰা ইয়াতে আছো,” ফুলমণিৰ ডাঙৰ ল’ৰাটোৱে নিৰ্বাচন আয়োগে তেওঁৰ নাম কাটি দিয়া সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি কয়। “আমি কেতিয়াও পইচা উপাৰ্জনৰ বাবে প্ৰব্ৰজন কৰা নাই। ঘৰতে আছো। হাবিৰ পৰা খৰি আদি আনি বজাৰত বিক্ৰী কৰো, সিমানেই,” তেওঁ কয়। ঝাৰিলালে ৰেলৱেত টিকট সংগ্ৰাহকৰ সহায়ক হিচাপে কাম কৰে, তাৰবাবে তেওঁ ৫,০০০ টকা মাহে পায়। “মই ৰেলত যাও আৰু টিকট নোহোৱাকৈ যাত্ৰা কৰাসকলক ধৰো।”

৫০ বছৰ পূৰ্বে আনন্দপুৰ গাঁৱৰ এই লাটেহৰা চুবুৰীটোলৈ বিয়া হৈ অহাৰ দিনধৰি ফুলমণি দেৱীয়ে ইয়াতেই বাস কৰি আহিছে। চাওঁতাল আদিবাসী ফুলমণিয়ে হাবিৰ পৰা খৰি আৰু মহুৱা সংগ্ৰহ কৰি আৰু গিৰীয়েক আৰু তেওঁৰ ভায়েকহঁতৰ লগত লগ লাগি তেওঁলোকৰ কেইবিঘামান মাটিত খেতি কৰি চাৰিটা সন্তান ডাঙৰ-দীঘল কৰিছে। তেওঁলোকে নিজে খাবৰ বাবে খেতি কৰে। এতিয়া তেওঁলোকৰ দুই পুত্ৰ আৰু জীয়ৰী ডাঙৰ হৈ আহিছে, সেয়ে তেওঁ অলপ জিৰাব পৰা হৈছে।

তেওঁৰ নাম যেতিয়া তালিকাৰ পৰা কটা গ’ল, তেওঁ বৰ অসন্তুষ্ট হৈছিল। “মই যদি ভোটেই দিব নোৱাৰোঁ, চৰকাৰৰ পৰা আন আঁচনিসমূহ পামনো কেনেকৈ?” তেওঁৰ নামটো পুনৰাই ভোটাৰ তালিকাত অহাৰ পিছত তেওঁ ভোট দিয়াৰ কথা চিন্তা কৰিলে, কিন্তু দূৰত্বই তেওঁক বাধা দিলে। “ভোট দিব নোৱাৰা বাবে মনটো বেয়া লাগিল,” তেওঁ কয়।

আৰম্ভণিতে ৰাজুৰ নামটো ‘স্থানান্তৰিত’ হোৱা বুলি ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা কটা হৈছিল। “আমি আন ক’ৰবাত থাকো বুলি আপোনালোকে কেনেকৈ ক’ব পাৰে? আমি বছৰ বছৰ ধৰি ইয়াতেই আছো। আপোনাৰ সন্মুখত থিয় দি আছো,” তেওঁ এই প্ৰতিবেদকক কয়।

তেওঁৰ পত্নী মুচনি দেৱী এবছৰ আগতে সন্তান প্ৰসৱৰ সময়ত ঢুকাইছিল। তেওঁলোকৰ সাতোটা সন্তান – তিনি পুত্ৰ আৰু চাৰিজনী কন্যাসন্তান। তেওঁলোকৰ বয়স ১০ৰ পৰা ২৮ বছৰ। দুজনৰ বিয়া হৈছে আৰু পাঁচোটাক তেওঁ পোহপাল দি আছে।

ৰাজুৱে হাবিৰ পৰা শুকান খৰি আনে আৰু বজাৰত সেয়া বিক্ৰী কৰি পৰিয়াল চলায়। “এবোজা খৰি আনিবলৈ গোটেই দিনটো লাগে। বজাৰত সেয়া বিক্ৰী কৰিলে আমি ২০০ টকা পাওঁ,” তেওঁ কয়। ইয়াৰ উপৰিও বাৰিষাৰ বতৰত বন বিভাগে তেওঁক গছ ৰোৱাৰ বাবে দিনে ৪০০ টকা দিয়ে। কিন্তু সেই কামটো নিয়মীয়া নহয়। তেওঁ চৰকাৰক লৈ অসন্তুষ্ট।

“চৰকাৰ সে কৌই ফায়দা নহী মিল ৰহা। চব অপনা জেব হি ভৰ লেতা হ্যে (চৰকাৰৰ পৰা একো লাভ নাই। সকলোৱে নিজৰ জেপহে গৰম কৰে,” তেওঁ পাৰিক কয়।

আদিবাসী কৰ্মী হেমব্ৰমে কয়, “বি.এল.অ’.য়ে টেঙৰালি কৰিছে।” তেওঁ আদিবাসী সামাজিক এবম সাংস্কৃতিক বিকাশ সমিতি নামে মুনাফা-অনাদায়ী সংস্থাটোৰ সচিব। “আমাৰ গাওঁ পঞ্চায়তত মই দেখিছো যে নাম কটা যোৱাসকলৰ ভিতৰত আদিবাসী আৰু দলিতৰ সংখ্যাই বেছি,” চৰকাৰী চাকৰিৰ বাবে পঢ়ি থকা অংক আৰু ইতিহাসৰ স্নাতক হেমব্ৰমে কয়।

সমাজকৰ্মীসকলে কয় যে ‘অনুপ্ৰৱেশকাৰীক আঁতৰোৱা’ আৰু ‘নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণ বিচৰা’টো নিৰ্বাচন আয়োগৰ কাম নহয়। “নিৰ্বাচন আয়োগে অযোগ্য ভোটাৰক ভোটদানত বাধা দিব পাৰে, কিন্তু কোনো নাগৰিকৰ নাগৰিকত্ব নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰে। নিৰ্বাচন আয়োগে নিজৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ উলংঘন কৰিছে আৰু নাগৰিকক নিজৰ নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰিবলৈ কৈছে আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সেয়া কৰিবলৈ দিছে,” টাটা ইনষ্টিটিউট অৱ ছ’চিয়েল চায়েন্সেচৰ সমাজকৰ্ম বিষয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক পুষ্পেন্দ্ৰই কয়।

নিৰ্বাচন আয়োগে আদিবাসীসকলক আৰু অধিক উপান্ত কৰি তোলা বুলি তেওঁ কয়। তেওঁলোকে ইতিমধ্যে এছ.আই.আৰ. আৰু নথি-পত্ৰ দাখিলৰ দৰে ক্ৰুটিপূৰ্ণ ব্যৱস্থা এটাৰ মাজেৰে পাৰ হ’বলগীয়া হৈছে। “তেওঁলোক ইতিমধ্যে উপান্ত। এই ভোটাৰ পুনৰীক্ষণত বহু আদিবাসীৰ নাম ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা কৰ্তন কৰাৰ ফলত তেওঁলোকক ৰাজনৈতিকভাবেও বহিৰ্ভূত কৰা হ’ল,” পুষ্পেন্দ্ৰই কয়।

চাওঁতালী আদিবাসী ৰাজু কিস্কুৰ কথাত বহু আদিবাসী মানুহৰ মনৰ কথা প্ৰতিফলিত হয়। তেওঁ কয়, “নিৰ্বাচন আহিলে সকলোৱে আহি আপোনাৰ ভৰিত পৰিব। ইজনক ভোট দিয়ক, সিজনক দিয়ক বুলি তোষামোদকাৰী আপোনাৰ কাষ চাপিব। এটা ভোটৰো মূল্য আছে। হৰা-জিকা নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে।”

ভোটাৰ পুনৰীক্ষণ আৰু তাৰপিছত নাম কটা যোৱাৰ ফলত আদিবাসীসকলৰ মাজত শংকাৰ ঢৌ উঠে। তেওঁলোকে ইতিমধ্যে নিজৰ প্ৰাপ্য আৰু ভূমিৰ অধিকাৰক লৈ বিহাৰত যুঁজি আছে। পঢ়ক: পূৰ্ণিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতিভৰা ভূমিত স্বাধীনতাৰ দিন ধৰি ভূমি-সংগ্ৰাম

ঝাৰখণ্ডত তেওঁলোক ভোটাৰ হিচাপে শক্তিশালী। ৰাজ্য চৰকাৰে বিহাৰত ২০২২-২৩ত চলোৱা জাতিৰ সমীক্ষাৰ তথ্য অনুযায়ী বিহাৰত ২১.৯৯ লাখ আদিবাসী আছে। তেওঁলোক বিভিন্ন সমষ্টিত সিচৰতি হৈ আছে আৰু তেওঁলোকৰ ভোটক নিৰ্বাচনত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহয়।

ভোটাধিকাৰ হেৰুওৱাৰ উপৰিও ৰাজ্য চৰকাৰৰ আঁচনিসমূহৰ সুবিধাৰ পৰাও বঞ্চিত হোৱাৰ কথাই তেওঁলোকক চিন্তিত কৰি তোলে। ফুলমণি দেৱীয়ে মাহে ৪০০ টকাৰ বৃদ্ধপেঞ্চন পায় আৰ সেই পেঞ্চন বিহাৰ চৰকাৰে শেহতীয়াকৈ ১,১০০ টকালৈ বৃদ্ধি কৰিছে।

তেওঁ পেঞ্চনৰ টকাৰে কি কৰে বুলি এই প্ৰতিবেদকে সুধিলে। উত্তৰ দিয়াৰ আগতে তেওঁৰ তিনিৰ পৰা চাৰি বছৰীয়া দুই নাতি তেওঁৰ ওচৰলৈ পইচা বিচাৰি আহিল। তেওঁ শাড়ীৰ আচলৰ গাঁঠিটো খুলি ১০ টকাৰ মুদ্ৰা দুটা উলিয়াই নাতি দুটাৰ হাতত দিলে। তাৰপিছত এই প্ৰতিবেদকলৈ চাই বিহাৰৰ মগধি অঞ্চলত কোৱা মগধি ভাষাতে হাঁহি হাঁহি উত্তৰ দিলে, “দেখলহো না! এহি ম্যে খৰচ হো জাহাই (দেখিছে নহয়! এনেকৈয়ে মোৰ পেঞ্চনৰ পইচা শেষ হয়)।”

ফুলমণিয়ে চাহ খাই ভাল পায়। এটা সময়ত তেওঁ ১২৫ কিলোমিটাৰ বাট বাই ঝাৰখণ্ডৰ দেওঘৰ জিলাৰ বৈদ্যনাথৰ শিৱ মন্দিৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ যাব পাৰিছিল। ২০০০ চনত বাৰিষাৰ দিনত বিহাৰৰ পৰা কাটি নি ঝাৰখণ্ড নামে পৃথক ৰাজ্য কৰা হয়।

“মই শুদাভৰিৰে বৈদ্যনাথ মন্দিৰলৈ খোজকাঢি গৈছিলো। মোৰ লগত যোৱা মহিলাবোৰ ভাগৰি পৰিছিল আৰু লগত নিয়া টালি-টোপোলাবোৰ কঢ়িয়াব নোৱাৰা হৈ পৰিছিল। মই সিহঁতৰ বয়-বস্তুও কঢ়িয়াইছিলো,” তেওঁ মনত পেলায়। “কেৱল চাহ খায়েই মই ইমান দূৰ বাট যাব পাৰিছিলো। চাহ খাই গাত বল পাইছিলো।”

তেওঁৰ পেঞ্চনৰ টকাখিনি দিনৰ দুকাপ চাহ খাওতে যায়। তেওঁৰ নাম যেতিয়া ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা কটা গ’ল, তেতিয়া তেওঁ এই প্ৰতিবেদকক প্ৰশ্ন কৰে: “মোৰ কি পেঞ্চনো বন্ধ হৈ যাব নেকি? মই চাহ কেনেকৈ খাম তেতিয়া?”

এই প্ৰতিবেদন ২০২৫ৰ তক্ষশিলা-পাৰি জ্যেষ্ঠ ফেল’শ্বিপৰ অধীনত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।

অনুবাদ: ধ্ৰুৱজ্যোতি ধনন্তৰি