ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಬಾಪ್ತೇಲ್‌: ಊರಿನ ದಾರಿ ಎಷ್ಟೊಂದು ದೂರ

ಬಗ್ದುವಾರ್‌ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನದ ನೆನಪು ಮರುಕಳಿಸಿತು. ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಆಗ ಓದುವುದೆಂದರೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೇ. ಊರಿನ ಇತರ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಅವರಿಗೂ ಶಾಲೆಯ ಪಾಠಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅಲ್ಲಿ ಕೊಡುವ ಊಟವೇ ಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದೊಂದು ಊಟದ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ಅವರು ಬಾಪ್ತೇಲ್‌ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಈ ಶಾಲೆಗೆ ಕಠಿಣ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ 1.5 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

"ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಜಗಳಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದೆ. ಪಾಠ ಕಲಿಯುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರುಗಳಿಂದ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳದ ದಿನವೇ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಐದನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಶಾಲೆ ಬಿಟ್ಟೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮೈಮನಸ್ಸಿನ ತುಂಬಾ ಬಾಂಬೆ (ಮುಂಬಯಿ) ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ 24 ವರ್ಷದ ನವೀನ್‌ ಠಾಕೂರ್.‌ ಪ್ರಸ್ತುತ (ಆಗಸ್ಟ್, 2024), ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಕನಸಿನ ನಗರದಿಂದ (ಮುಂಬೈ) ತಪನ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ 11 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದಿಂದ ಅವರು ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

"ಆಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಖಾರಿಪಾಡಾ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಮಕ್ಕಳು - ಬಹುತೇಕರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ಮಾಡುವವರ ಮಕ್ಕಳು - ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಕೆಲಸ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಏಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದು ನೀವು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರು, "ಆದರೆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವೇ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡವರು ಸಣ್ಣವರು ಎನ್ನದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ದೂರದ ಊರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು. ಇದು ಐವತ್ತು ವರ್ಷದ ಹಿರಿಯರಿಗೂ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಮಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರೂ ಎಲ್ಲಿತ್ತು?" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.

"ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನವೀನ್‌ ಬಹಳ ಮೊಂಡು ಸ್ವಭಾವದವನು. ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅವನು ಅಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗುವುದು ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರ ತಾಯಿ, 45 ವರ್ಷದ ಶಾಂತಿ ಠಾಕೂರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಆದರೆ ಅವನು ಹೋಗಲೇಬೇಕೆಂದು ತುದಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹೋಗಲು ಬಿಡದಿದ್ದರೆ ಓಡಿ ಹೋಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದ." ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಪುಟ್ಟ ಗುಡಿಸಲಿನ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಹನೇ ಹಣ್ಣಿನ ಕಜ್ಜಾಯ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ (ಆಗಸ್ಟ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದ ನಡುವಿನ ಅವಧಿ), ಖಾರಿಪಾಡಾದಲ್ಲಿರುವ ಹನೇ (ತಾಳೆ) ಮರಗಳು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಾಳೆಹಣ್ಣು ಖರೀದಿಸಲು ನೀವು ಒಂದು ಪೈಸಾ ಸಹ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಹೋದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಎರಡು-ಮೂರು ತಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗನ (ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರು ಛೋಟ್ಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಕುರಿತು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ದೂರಿನ ನಡುವೆ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಹನೇ ಹಣ್ಣಿನ ಕಜ್ಜಾಯ ವಿರಾಮ ನೀಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

“ಛೋಟ್ಕಾನಿಗೆ ಈಗಲೂ ಬುದ್ಧಿ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಊರಿಗೆ ಬಂದರೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾವಾಗ ನೋಡಿದರೂ ಊರು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ದೂರುತ್ತಾರೆ.

ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಾಭಾವದ ನವೀನ್‌ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮನ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. “ನಾನು ಎರಡು ದನಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪಂಪ್‌ ಆನ್‌ ಮಾಡಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಬಿಡುವುದು ಇಂತಹ ಕೆಲವು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ದಿನದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಊರಿನ ಹುಡುಗರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ.” ಈ ಬಾರಿ ಈ ಬಾರಿ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಮುನ್ನಾ (ಮಾಣಿಕ್ ಚೌಧರಿ) ಮತ್ತು ಪಾಕಿಯಾ (ಪ್ರಕಾಶ್ ಚೌಧರಿ) ಕೂಡ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿನಾಜಪುರದಲ್ಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ.

ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಮುಂಬಯಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮುನ್ನಾನಿಗೆ 12 ವರ್ಷವಾದರೆ, ಪಕ್ಯಾನಿಗೆ ಎಂಟು ವರ್ಷ. “ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಜೊತೆಗೆ ಮದ್ಯ ವ್ಯಸನಿ ತಂದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟಕ್ಕೂ ಖಾತರಿಯಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರೂ ಎಲ್ಲಿತ್ತು?” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಪಕ್ಯಾ. ನವೀನ್‌ಗೆ ಊರು ಬಿಡುವಾಗ 13 ವರ್ಷ. ಈಗಾಗಲೇ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರ ಜೊತೆ ತೆರಳುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಮನೆಯವರಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಯುವಕರ ಗುಂಪು, ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿನಾಜಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಶೇಕಡಾ 3.64ರಷ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ (ಜನಗಣತಿ 2011).

ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಸರಿಸುಮಾರು ಎಂಟು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿನ ಹುಡುಕಾಟವೇ ನವೀನ್ ಅವರ ಅಜ್ಜ ಮಂಗಳ್ ಠಾಕೂರ್ ಅವರನ್ನು ಬಿಹಾರದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅವರು ಬಿಹಾರದ ಸಾರನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಸ್ವಗ್ರಾಮ ಬನ್‌ಪುರದಿಂದ, ಸುಮಾರು 500 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಠಾಕೂರ್ ಕುಟುಂಬವು ನಾಯಿ (Nai) ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಈ ಸಮುದಾಯವು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (ಒಬಿಸಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವಉಪ-ವರ್ಗವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (ಇಬಿಸಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನಾಯಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ (ನಾಪಿತ್) ಒಬಿಸಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನವೀನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಇನ್ನೂ ಆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ನವೀನ್‌ ಅವರ ಅಜ್ಜ ಮಂಗಳ್ ಠಾಕೂರ್ ಅವರು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಮೂಲದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಖಾರಿಪಾಡಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತು, ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಂತರ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾದವು.

ಮನೆ ಬಳಕೆಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಭವ ನದಿಯಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಈ ಊರಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಹಿರಿಯರು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆಂದು ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. “ಬೇಸಾಯದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಇಳುವರಿ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. ಅದು ಮನೆ ಬಳಕೆಗಷ್ಟೇ ಸಾಲುತ್ತಿತ್ತು. ಇತರ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪು ಖರೀದಿಗೆ ನಮ್ಮೂರಿನ ಜನರು ಬೇರೆಯವರ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕೂಲಿ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಅಮದೇರ್‌ ಗ್ರಾಮೇ ಕೊಥಾಯ್‌ ಆರ್‌ ಟಕಾ ಛೀಲೊ? [ಜನರ ಬಳಿ ಆಗೆಲ್ಲ ಹಣವೇ ಇದ್ದಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ].” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

“ಊರಿನ ಜನರು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಸಣ್ಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಳಿದ ಜಾಗವನ್ನು ಖಾಲಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸಣ್ಣ ಜಮೀನು ಮಾಲಕರ ಬಳಿ ಬೇಸಾಯದ ಒಳಸುರಿಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಣ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. “ಏಕ್ಶೋ ದಿನಾರ್‌ ಕಾಜ್ [100 ದಿನಗಳ ಕೆಲಸ] ”‌ ಅಥವಾ ಮನರೇಗಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ ದುಡಿದರೂ ಅಷ್ಟು ಹಣ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

“ಜಾಬ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ ಥಕ್ಲೆಯೋ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಜೆ ಪೈಸಾಕೊರಿ ಅನೇಕ್‌ ದೆರಿತೆ ಮೇಲೆ, ಗೊರೀಬ್‌ ಮಾನುಷೇರ್ ತತೇ ಚೊಲೇ ನಾ, [ಜಾಬ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ ಇದ್ದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕೂಡಲೇ ಹಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದೇನಿಲ್ಲ. ಹಣ ಬರುವುದು ಬಹಳ ತಡವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಡವರಿಗೆ ಕಾಯುತ್ತಾ ಇರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ]. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಊರಿನ ಜನರು ಎಳವೆಯಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಊರು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ನವೀನ್.‌

ಅವರಿಗೆ ತಾನು ಮುಂಬಯಿ ಹೋಗಲಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದಿತ್ತು.

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮಾಲ್ಡಾ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಯಾಣ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗಿನ ಅವರ ಮೊದಲ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ ದುಃಸ್ವಪ್ನದಂತಿತ್ತು. "ನಾವು ಸ್ಟೇಷನ್ ಒಳಗೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವರು [ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಟಿಕೆಟ್ ಪರೀಕ್ಷಕರು] ಟಿಕೆಟ್‌ ಮತ್ತು ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್‌ ಕೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನೀವು ಅಪ್ರಾಪ್ತರಾಗಿದ್ದರೆ, ಹಣವನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ – 500 ಅಥವಾ 1,000, ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ವಿವರಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ರಸೀದಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ನೀವು ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ಅವರು ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಒಯ್ದು ಬಂಧಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಹಣ ಕೊಡಲೇಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮುಖವನ್ನು ಒಂದು ಸಲ ನೋಡಿದರೆ ಸಾಕು, ನಾವು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನವೀನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

“ಮತ್ತು ರೈಲು ಹತ್ತಿದ ನಂತರವೂ ಇದೆಲ್ಲದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಲ್ಲ. ಬಿಹಾರದ ಮೂಲಕ ರೈಲು ಹಾದು ಹೋಗುವಾಗ ಪ್ರತಿ ಸ್ಟೇಷನ್ನಿನಲ್ಲೂ ಇದೇ ಕತೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪಕ್ಯಾ. ಪೊಲೀಸರ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಪಾರಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬರ್ತ್‌ ಕೆಳಗೆ 24 ಗಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅವಿತುಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಇದೆ ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲ ನವೀನ್‌ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿರಲಿಲ್ಲ: “ನಾನು ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದೆ! ನನ್ನ ಸಂತಸಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ!”

ನಗರದಲ್ಲಿನ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ನವೀನ್‌, ಪಕ್ಯಾ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಾ ರೀತಿಯ ಬಾಲಕರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಷಿಸಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. “ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ನಮಗೆ ಬಟವಾಡೆಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸ್‌ ದಾಳಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಓಡಿ ಅವಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಓಡಿ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದು ಮೂಳೆ ಮುರಿದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಸಹ ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪಕ್ಯಾ.

ಬದ್ಲಾಪುರ, ಕಲ್ಯಾಣ್, ದಾದರ್ ಮತ್ತು ಇತರೆಡೆಯ ವಿವಿಧ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಗಳ ಅವಿರತವಾಗಿ ದುಡಿದ ನಂತರ ನವೀನ್ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಹಣ ಬಂತು. "ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 9,000 ರೂಪಾಯಿ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಖರೀದಿಸಿ ಉಳಿದ ಹಣವನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದೆ" ಎಂದು ನವೀನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಗ, ದಿನಕ್ಕೆ ಆರರಿಂದ ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಳುಗಳನ್ನು ಬೆಂಡಿಗ್‌ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಓವರ್ ಟೈಮ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ 5.30 ಏಳುವ ಅವರು, “ಬೆಳಗ್ಗೆ 8.30ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತೇವೆ. ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಡುಗೆ ಮುಗಿಸಿ ಊಟ ಮಾಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನ ಅನ್ನ ಮತ್ತುಸಬ್ಜಿ [ತರಕಾರಿ ಪಲ್ಯ], ದಾಲ್‌ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಇದೇ ಊಟವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. “ದಿನವಿಡೀ ಕತ್ತೆಯಂತೆ ದುಡಿದ ನಂತರ ರಾತ್ರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟ ಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ಹೀಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಚಿಕನ್‌ ಅಥವಾ ಮಚ್ಚಿ [ಮೀನು] ಸಾರು ಮತ್ತು ಅನ್ನ” ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಅವರು ಪಾಳಿಯಂತೆ ಅಡುಗೆ ಮತ್ತು ದಿನಸಿ ಖರೀದಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ನವೀನ್‌ ತನ್ನ ರೊಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯದ ಕುರಿತು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನೊಂದಿಗಿರುವವರಿಗಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬೇಕಿದ್ದರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ಏಳು ರೊಟ್ಟಿಯಂತೆ ತಯಾರಿಸಬಲ್ಲೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ದಿನವಿಡೀ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದು ದಣಿದ ನಂತರ, ಆರರಿಂದ ಎಂಟು ಜನರು 10 x 10 ಅಡಿಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಲಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. "ನಾವು ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ, 'ಮುಂಡಾ' [ದೃಢವಾದ, ನೇರವಾದ ದಿಮ್ಮಿಗಳು/ಕಂಬಗಳು], 'ಸರಿಯಾ' [ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಳು], ತಗಡು (ಟಿನ್) ಮತ್ತು ತಾಡ್ಪಾಲ್ ಬಳಸಿ ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಣ್ಣ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ಯಾಬಿ‌ನ್ನುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ನವೀನ್ ತಮ್ಮ ಫೋನಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು.

“ಸೇಠ್ ಅಥವಾ ಬಿಲ್ಡರ್ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬಟವಾಡೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲಿ, ಸೊಳ್ಳೆ ಮತ್ತು ನೊಣಗಳು ನಮ್ಮ ಕೋಣೆಗಳಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನಗದು ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರಕರಣಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ” ಎಂದು ಅವರು ಮಾತು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಿಲ್ಡರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೂ, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಆಗಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಾಗಿ ದೂರುತ್ತಾರೆ. “ಟೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಟ್ಟು 50-60 ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದೋ ಅಥವಾ ಎರಡೋ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶೌಚಾಲಯಗಳಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತವೆ. ನಾವು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುವಾಗ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಇದು ತೀವ್ರ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ."

"ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸುರಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಗಳಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿದೆ" ಎಂದು ನವೀನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನ ಮೇಲೆ ಭಾರವಾದ ಮುಚ್ಚಳ ಬಿದ್ದು ದುರಂತ ಸಾವು ಕಂಡಾಗ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತಾನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಜನರು ಇಷ್ಟೊಂದು ಹೃದಯಹೀನರಾಗಿರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?" ನವೀನ್ ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ದುಃಖದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪಿಡುಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನ ಮೊದಲ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಈ ಯುವಕನ ಪಾಲಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಘಾತ ನೀಡಿದವು. 'ಅದು ಬಹಳ ಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು. ನಮಗೆ ಬಿಲ್ಡರ್‌ನಿಂದ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹಣ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಆಹಾರ ತುಂಬಾ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು. ನಾವು ಹೊರಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರೆ, ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತರಲು ಹೋದರೂ, ಪೊಲೀಸರು ದೊಣ್ಣೆ ಹಿಡಿದು ನಮ್ಮನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಎರಡು ಪೂರ್ಣ ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮದ ಸುಮಾರು 50 ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ 1.4 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಒಂದು ಲಾರಿಯನ್ನು ಬುಕ್ ಮಾಡಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದೆವು."

ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ತೆಗೆದ ಕೂಡಲೇ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಿಂದ ಕರೆಗಳು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ತಕ್ಷಣ, ನವೀನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾದರು. ಆ ಅಪರಿಚಿತ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ತಾನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಹಣವು ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವುದನ್ನು ಅವರು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಒಂದು ಪಕ್ಕಾ ಮನೆ (ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮನೆ) ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಎರಡು ಹಸುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಡೀಸೆಲ್ ಪಂಪ್‌ಸೆಟ್ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದನ್ನು ಅವರು ಆಗಾಗ ಇತರರಿಗೆ ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಸಹ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬಿಘಾಗಳನ್ನು (ಜಮೀನಿನ ಅಳತೆ) ಸೇರಿಸಿದ್ದು, ಈಗ ಒಟ್ಟು ಆರು ಬಿಘಾ (ಸುಮಾರು 3.72 ಎಕರೆ) ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಾರಿ ಸಾಸಿವೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಏಳು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಶಾಂತಿ ಈಗ ದಿನಕ್ಕೆ ರೂ. 40 ಕೂಲಿಗಾಗಿ ಬೇರೆಯವರ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಸಸಿ ನೆಡುವುದು, ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವುದು, ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ಭತ್ತ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೀಗ ತಾವು ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ನವೀನ್ ತಂದೆ ನಾಂಗ್‌ನಾರಾಯಣ್ ಠಾಕೂರ್ ಅವರಿಗೆ ಈಗ 85 ವರ್ಷ. ನಡುಗುವ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿ ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಅವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. "ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ದಾದಾ (ಅಣ್ಣ) ಅವರು ಪ್ರತಿ ಪೈಸೆಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಉಳಿಸಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ನವೀನ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ನವೀನ್‌ ಅವ ದಾದಾ (ಅಣ್ಣ) ಸುದಾನ್‌ ಅವರಿಗೆ ಈಗ 27 ವರ್ಷ. ಅವರು ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜರಂತೆಯೇ, ವಾರದ ಊರಿನ'ಹಾಟ್‌' (ಸಂತೆ) ಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳಂತಹ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೌರ ಮತ್ತು ಶೇವಿಂಗ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ಷೌರಿಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನದಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲೂನ್‌ ಸಹ ತೆರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅದು ಅವರಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸೈಕಲ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ನಮಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ದಿನಕ್ಕೆ 500 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮದುವೆ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಇದ್ದರೆ ಸಂಪಾದನೆ ಒಂದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ."

ದಶಕದ ಹಿಂದೆ, ನವೀನ್ ಸುದಾನ್ ಅವರನ್ನು ಸಹ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರು ಬೇಗನೆ ಭ್ರಮನಿರಸನಗೊಂಡು ಮೂರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದರು. "ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಕೂಡ 'ಛೋಟ್ಕಾ' (ಚಿಕ್ಕವನು) ಈ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತದೆ. 'ಬಡ್ಕಾ' (ದೊಡ್ಡವನು) ನಂತೆ ಅವನೂ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕು' ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ." ಸುದಾನ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರ ಮುಖ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ನವೀನ್‌ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿಲ್ಲ.

"ಸದ್ಯ ಈಗಲಾದರೂ ಒಂದಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ" ಎಂದು ತಾನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಊರಿನಲ್ಲಿನ ಕಷ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಂದಾಗಿ ಊರಿನ ಅನೇಕರು ಈಗ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ನಬಿನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಅವರು ಮನೆಗೆ ಹಣ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೊರಗೆ ಹೋಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ನಮ್ಮ ಜನರು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಊಟ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ ಬದುಕಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ ಅವರು ಎರಡು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟವನ್ನು ಸಹ ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ."

"ಹಿಂದೆ, ಊರಿನ ಜನರು ತಾವು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಅಲ್ಪ ಆದಾಯವನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈಗ ಹಣ ಉಳಿಸಬೇಕು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆ ಬಂದಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪಕ್ಯಾ ಇದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ, "ನಮ್ಮ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ವ್ಯಸನವು ಅವರನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿತ್ತು. ನಾವು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಕಷ್ಟಪಡಬಾರದು ಎನ್ನುವುದು. ಅವರು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕಾಗಿ ಬರಬಾರದು ಎಂದು."

ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಯ ಮದುವೆಯ ನಂತರವೂ ನಬಿನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತೆ ಮುಂಬೈಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಈಗ ನವೀನ್‌ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. "ರೋಗ ಬಂದರೆ, ನಾವು ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನದೇ ಗ್ರಾಮದ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿದ್ದ ಭೀಮ್ ಚೌಧುರಿಯವರ ದುಸ್ಥಿತಿ ಅವರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. "ಅವನು ತನ್ನ 'ಮಾ' (ತಾಯಿ), 'ಬಾಬಾ' (ತಂದೆ) ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿ ಪತ್ನಿಯನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಮುಂಬೈಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ. ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ. ಅವನ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ನೋಡಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಊರಿನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿದರು."

ಇದರ ನಂತರ, ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನವೀನ್ ತಾನೇ ಕೂದಲೆಳೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಘಟನೆ. "ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಮಹಡಿಯಿಂದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುಚ್ಚಳ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತು. ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಅದು ಕೇವಲ ಎರಡು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಹೆಲ್ಮೆಟ್‌ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷತಾ ಬೆಲ್ಟ್‌ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನವೀನ್ ಫೋನ್‌ ಮೂಲಕ ಈ ವರದಿಗಾರನ ಬಳಿ ಹೇಳುವಾಗ, ಆ ಆಘಾತ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ಅವರ ಧ್ವನಿ ನಡುಗಿತ್ತು.

ಅದೇ ಮುಂದಿನ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಅವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರವಿತ್ತು: "ನನಗೆ ಹಣ ಅಥವಾ ಇನ್ನೇನೋ ಬೇಡ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕಸ ಹೆಕ್ಕುವುದಾದರೂ ಸರಿ. ಆದರೆ ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮುಂಬೈಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ..."

ನವೀನ್ ಫೆಬ್ರವರಿ 2025ರಲ್ಲಿ ಬಾಪ್ಟೇಲ್‌ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಬೇಸಾಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಟೋಟೋ (ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾಲಿತ ರಿಕ್ಷಾ) ಓಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಣ್ಣ ಸಹ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನವೀನ್ ಈಗಾಗಲೇ ಒಂದು ಸಲೂನ್ ಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"ಹೌದು, ಇನ್ನು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ನಮ್ಮನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಹೊರಗೆ ನಮ್ಮ ಜೀವಕ್ಕೆ ಯಾವ ಬೆಲೆಯೂ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಛೋಟ್ಕಾಗೆ ಇನ್ನೆಂದಿಗೂ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆನ್ನುವ ಬಯಕೆಯಿಲ್ಲ.

ಈ ಸ್ಟೋರಿ ಮೂಲತಃ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು