ఫకీరాణీ జాట్‌లతో ఈద్ పండుగ

"మేమేమీ ఉన్నవాళ్ళం కాము, మీరే చూస్తున్నారు కదా, కానీ మా మెహమాన్ [అతిథులు]లను ఎలా చూసుకోవాలో మాకు తెలుసు. అంచేత, దయచేసి వచ్చేయండి," లఖ్‌పత్ తాలూకాలోని మోరీ గ్రామానికి చెందిన కరీమ్ జాట్ నాతో అన్నారు. నలభైల మధ్యవయసులో ఉన్న ఆయన గత కొన్నేళ్ళ పాటు నేను ఎవరి జీవితాలను డాక్యుమెంట్ చేస్తూవచ్చానో ఆ ఫకీరాణీ జాట్లలో ఒకరు. సావ్లా పీర్ ఉత్సవం ముగిసిన తర్వాత నేను లఖ్‌పత్ నుండి బయలుదేరుతున్నప్పుడు ఆయన నాకు వీడ్కోలు పలుకుతున్నారు. అదే సమయంలో వారితో కలిసి ఈద్ జరుపుకోవడానికి నన్ను కూడా ఆహ్వానిస్తున్నారు. అది మార్చి 2024లో జరిగింది, ఇప్పుడిది మార్చి 2025. కరీమ్ భాయ్ ఆహ్వానాన్ని గౌరవిస్తూ, నేను మళ్ళీ గుజరాత్‌లోని కచ్ఛ్ తాలూకా మోరీకి వెళ్తున్నాను.

ఒక గాఢమైన కౌగిలింతతో నాకు స్వాగతం పలకటం కోసమే కరీమ్ భాయ్ ఎదురుచూస్తున్నారు. "మీరు వచ్చినందుకు నాకు చాలా సంతోషంగా ఉంది," తన స్వరంలో స్పష్టమైన ఉద్వేగం, ఆప్యాయత ధ్వనిస్తోండగా చెప్పారతను. "ఈ సంవత్సరం రంజాన్ చివరి నమాజ్ చేయడానికి నాకు ఇంకా సమయం ఉంది కాబట్టి మనం కాసేపు నడకకు వెళ్ళొద్దాం." మోరీకి తనదైన సొంత అందం ఉంది - క్షితిజ సమాంతరంగా బారుతీరి ఉన్న కొన్ని జెముడు పొదలు తప్ప మరేమీ లేని బంజరు ఎడారి ప్రాంతం. సాయంత్రమైపోయినా సూర్యుడింకా కుంకలేదు. అయితే, కచ్ఛ్ అఖాతం నుండి వీచే గాలి మన వెన్నులో వణుకు పుట్టిస్తుంది.

ఒక చిన్న నీటిగుంట అంచున నిల్చొని అత్యద్భుతమైన సూర్యుడ్ని చూస్తున్నాం. "నేను బండ్లు అమ్మేశాను," గుసగుసగా చెప్పారు కరీమ్‌భాయ్. "నా దగ్గర ఇంకా నా చిన్నకొడుకు మేపే 200 ఒంటెలున్నాయి. కాని ఆదాయమూ, దాంతోపాటు మేత బీళ్ళు కూడా తగ్గిపోతున్నాయి." ఆయన కొంతసేపు ఆగి, తన గొంతు సవరించుకుంటూ ఇలా అన్నారు: "సాయంకాలపు నమాజ్‌కు సమయమయింది. రేపే ఈద్. ఇంక వగచటంలో అర్థంలేదు. అందరం కలిసి ఆస్వాదిద్దాం."

ఈ మారుమూల గ్రామంలో వేడుకలు ప్రశాంతంగా, ఆనందకరంగా సాగుతాయి. తమకున్నవాటిలో చక్కని దుస్తులను ధరించిన ప్రజలు స్థానిక మసీదులో ప్రార్థనల కోసం సమావేశమవుతారు, ఒకరినొకరు హృదయపూర్వకంగా హత్తుకుంటారు, పండుగ శుభాకాంక్షలు తెలియజేసుకుంటారు. రాత్రి 9 గంటలకు ప్రారంభమైన నమాజ్ ఒక గంటసేపు సాగుతుంది.

తాత్కాలికంగా ఏర్పాటుచేసిన వంటగదిలో, కరీమ్ జాట్ భార్య షమానీ అతిథుల కోసం ఒక ప్రత్యేక వంటకమైన తీపి పూరీలను తయారుచేస్తున్నారు. అది నా బెంగాలీ రుచికి నచ్చే వంటకం. మా చుట్టూ ఉన్న గాలి సంగీతంతోనూ, ఆటలాడుకుంటోన్న పిల్లల నవ్వులతోనూ నిండిపోయింది. "మీరు గిన్నెనిండా ఉన్న పూరీలను తినేయటం మంచిది. అప్పుడే మీరు ఇతర గ్రామాలకు వెళ్ళగలరు," అంటోన్న షమానీ జాట్ గొంతు నాకు వినిపించింది. ఆమె తన వంటగదిలో నుంచే తన అతిథుల పళ్ళేలను గమనిస్తూ ఉన్నారు.

ఈ బలమైన సామాజిక భావన, నిమ్మళంగా వేడుక చేసుకోవటం బహుశా మోరీకి మాత్రమే ప్రత్యేకించినది కావచ్చు. ఎందుకంటే భచావూ తాలూకాలో 200 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఎడారిలోని మరొక గ్రామం చిరాయ్ నానిలో, పరిస్థితి కొంత నిస్తేజంగా ఉంటుంది. "గతంలో, ఈద్ ఆనందదాయకంగా ఉండేది. పండుగ జరుపుకోవడానికి కుటుంబ సభ్యులందరూ ఒకచోటకు చేరేవారు. అయితే, ఇప్పుడు పరిస్థితులు భిన్నంగా ఉన్నాయి" 60 ఏళ్ళ అయూబ్ అమీన్ జాట్ చెప్పారు. ఆయన తన 80 ఖారాయీ ఒంటెలతో కలిసి వార్షికంగా వెళ్ళే వలస మార్గంలో ఉన్నారు. ఆయనిప్పుడు కచ్ఛ్ జిల్లాలోని అతి ఘోరమైన ప్రాంతంలో ఉన్నారు. ఇక్కడ ఆయన తన మందలను మేపే సముద్ర మడ అడవులు దాదాపుగా అంతరించిపోయాయి.

తాలూకాలో జరుగుతోన్న మడ అడవుల విధ్వంసంపై నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ 2018లో దృష్టి సారించింది. అయితే, ఆ తర్వాత కూడా అక్రమంగా ప్రవేశించిన ఉప్పు తయారీ ఆ ప్రాంత సహజ పర్యావరణ వ్యవస్థను నాశనం చేసింది. ఇప్పుడు అయూబ్ జాట్ వంటి ఒంటెల యజమానులకు ఈ ప్రాంతంలో తమ జంతువులను మేపే అవకాశం చాలా తక్కువగా ఉంది. "ఈ ప్రాంతంలోని నీరు ఎంత ఉప్పగా మారిందంటే, ఒంటెల సంగతి అటుంచండి, నాకు కూడా తాగడానికి కొంచం నీరైనా దొరకడం కష్టంగా ఉంది," అని ఆయన చెప్పారు. "నా కుటుంబంతో కలిసి వోంధడా గ్రామంలో ఈద్ జరుపుకోవాలని నా కోరిక, అయినా నేను ఇక్కడ ఉండిపోయాను. ఇక్కడ మడ అడవులు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి, కానీ నేను నా మందను విడిచిపెట్టి వెళ్ళలేను, కాబట్టి మేం మరింత ముందుకు వెళ్తాం. వచ్చే ఏడాది పరిస్థితులు మెరుగుపడతాయని ఆశపడున్నాను" అన్నారాయన. "ఏదేమైనా, నేను రేపు స్థానిక మసీదులో నమాజ్‌కు మాత్రం తప్పకుండా హాజరవుతాను," అని అయూబ్ జాట్ చెప్పారు.

పవిత్ర రంజాన్ మాసం చివరి రోజున నేను లఖ్‌పత్ తాలూకాలో ఉన్నాను. ధ్రంగావంధ్ కుగ్రామంలో నానీ అని అందరూ ఆప్యాయంగా పిలుచుకునే నసీబీబాయి షేరామామద్ జాట్‌నే నేనక్కడ మొదటగా కలిసేది. ‘మడ అడవులను తినడం కోసం సమీపంలోని వాగులో ఈత కొట్టడానికి అటవీ అధికారులు నా ఒంటెలను అనుమతించడం లేదు,’ అని ఆమె ఫోన్‌లో ఎవరితోనో చెబుతున్నారు, ‘నేను మీతో తర్వాత మాట్లాడతాను, నాకిక్కడ ఒక అతిథి ఉన్నారు,’ అంటూ ఆమె నన్ను చూడగానే కాల్ డిస్‌కనెక్ట్ చేశారు. ఆమెకు దాదాపు 40 ఖారాయీ ఒంటెలు ఉన్నాయి. "ఈద్ ముబారక్," ఆమె తన సొంత ఇబ్బందులను అప్పటికి మర్చిపోయి చిరునవ్వుతో నన్ను పలకరించారు, అలాగే ఒక ప్రశ్న కూడా వేశారు. "ఈసారి నువ్విక్కడ ఎంతకాలం ఉంటావు? ఈసారి లఖ్‌పత్‌లో ఒక సంవత్సరం ఉంటావని నేను నమ్ముతున్నాను!" నేను త్వరలోనే లఖ్‌పత్‌కు తిరిగి వస్తానని హామీ ఇచ్చి, "ఈద్ ముబారక్!" అంటూ ఆమెకు శుభాకాంక్షలు తెలియజేశాను.

ఆ సాయంత్రమే నేను కరీమ్ జాట్, ఆయన కుటుంబానికి కూడా వీడ్కోలు పలికాను. "కచ్ పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న తీరును చూస్తుంటే, రాబోయే సంవత్సరాల్లో నా ఒంటెలు మేయడానికి పెద్దగా ఏమీ ఉండదని తోస్తోంది. కానీ మీకు ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడ ఒక ఇల్లు ఉంటుందనే సంగతిని మీరు ఎప్పుడూ మర్చిపోకండి. వచ్చే ఏడాది మళ్ళీ లఖ్‌పత్‌కు రండి," అన్నారాయన. నేను వెళుతూ వెళుతూ ఆయన కళ్ళల్లో అస్తమించే సూర్యుని ప్రకాశవంతమైన కాంతి ప్రతిబింబించడాన్ని చూశాను.

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి