ফকিৰানি জাটৰ সৈতে ঈদ উদযাপন

“আমি ধনী মানুহ নহয়, দেখিছেই। কিন্তু আলহীৰ সেৱা-শুশ্ৰুষা কেনেকৈ কৰিব লাগে, সেয়া ভালদৰে জানো। সেয়ে আহকচোন ক্ষন্তেক,” লখপত তালুকৰ মৰি গাঁৱৰ কৰিমে কয়। দুকুৰি বয়সৰ কৰিমৰ দৰে ফকিৰানী জাটসকলৰ জীৱন প্ৰণালী এই প্ৰতিবেদকে পাৰিৰ বাবে বহুবছৰ ধৰি নথিবদ্ধকৰণ কৰি আহিছে। সাৱলা পীৰ মেলাৰ পিছত লখপতৰ পৰা বিদায় ল’বলৈ ওলোৱাত তেওঁ মোক বিদায় দিয়াৰ সময়ত এই প্ৰতিবেদকক তেওঁ ঈদ উদযাপনৰ বাবে নিমন্ত্ৰণ দিছিল। সেয়া আছিল ২০২৪ৰ মাৰ্চ মাহ আৰু এয়া ২০২৫ৰ মাৰ্চ পৰিছে। কৰিম ভাইৰ নিমন্ত্ৰণ ৰক্ষা কৰি মই আকৌ এবাৰ গুজৰাটৰ কচ্ছৰ মৰি যোৱাৰ পথত।

সাৱতি ধৰি কৰিম ভাইয়ে মোক আদৰিছে। “আপুনি অহাই আমি নথৈ আনন্দিত হৈছো,” চেনেহ আৰু আৱেগভৰা কণ্ঠেৰে তেওঁ মোক কয়। “ৰমজানৰ অন্তিম নামাজ পঢ়াৰ আগত মোৰ হাতত অলপ সময় আছে, আহক এপাক মাৰি আহো।” মৰি গাওঁখনৰ নিজস্ব এক সৌন্দৰ্য্য আছে। এখন মুক্ত ভূমি য’ত দূৰ সীমান্তত কেইশাৰীমান কেক্টাছৰ বাদে আন একোৱেই চকুত নপৰে। আবেলি হৈছে যদিও বেলি মাৰ যোৱা নাই। কচ্ছ ভূমিৰ এজাক মৃদু বতাহে আপোনাক কঁপাই তুলিব।

সৰু পুখুৰী এটাৰ এচুকত ৰৈ আমি ডুবিব ধৰা বেলিটো চাই ৰৈছো। “মই গাড়ীবোৰ বিক্ৰী কৰিলোঁ,” কৰিম ভাইয়ে লাহেকৈ কয়। “মোৰ এতিয়াও ২০০ উট আছে, সেয়া মোৰ সৰুটো ল’ৰাই চৰায়।” তেওঁ ক্ষণিক থমকি ৰৈ গল খেকাৰি আকৌ কয়, “আবেলিৰ নামাজৰ সময় হৈছে। কাইলৈ ঈদ। অভিযোগ কৰি থকাৰ কোনো অৰ্থ নাই। সকলোৱে মিলি আনন্দ-উৎসৱত ভাগ লওঁ আহক।”

গুজৰাটৰ এই প্ৰান্তীয় গাওঁখনত ঈদ উদযাপন বৰ শান্তিপূৰ্ণ আৰু আনন্দময়। নিজৰ আটাইতকৈ ভাল পোছাকজোৰ পিন্ধি মানুহবোৰ স্থানীয় মছজিদত গোট খাইছে। ইজনে সিজনক সাৱতি উৎসৱৰ শুভেচ্ছা বিনিময় কৰিছে। নামাজ ৰাতি ৯ বজাত আৰম্ভ হ’ব আৰু এঘণ্টা চলিব।

অস্থায়ী পাকঘৰত আলহীৰ বাবে কৰিম ভাইৰ পত্নী শমনিয়ে আলহীৰ বাবে বনাইছে এক ধৰণৰ মিঠা পুৰি – আমাৰ বঙালী জিভাত সেয়া লগা খাদ্য। আমাৰ চাৰিওফালে এক খদমদম পৰিৱেশ – আকাশ সংগীত আৰু কণমানিবোৰৰ হাঁহি-খিকিন্দালিৰে ভৰি পৰিছে। “আপুনি পাৰিলে পুৰিখিনি গোটেই খাওক। তাৰপিছত আপুনি আন গাঁৱলৈ যাব পাৰিব,” মই শমনি জাটৰ মাত শুনিছো। তেওঁ পাকঘৰৰ পৰাই তেওঁৰ আলহীৰ প্লেটত চকু দি আছে।

এই একতাৰ যি ভাব আৰু নিৰৱ উৎসৱ উদযাপন চাগে একমাত্ৰ মোৰিতেই চলে। কিয়নো ২০০ কিলোমিটাৰ দূৰৰ ভাচাউ তালুকৰ মৰুভূমিৰ মাজৰ আন এখন গাঁৱত ঈদ উদযাপন সামান্য সেমেকা। “আগতে ঈদত ভাল লাগিছিল। পৰিয়ালৰ আটাইবোৰ সদস্য ঈদ উদযাপনৰ বাবে লগ লাগিছিল। কিন্তু এতিয়া পৰিৱেশ সলনি হৈছে,” ৬০ বৰ্ষীয় আয়ুব আমীন জাটে কয়। তেওঁ নিজৰ ৮০ টা খাৰাই উট লৈ কচ্ছ জিলাৰ আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত ঠাইখনৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে য’ত তেওঁৰ উটৰ জাকটোৰ খাদ্য সামূদ্ৰিক মেংগ্ৰোভ প্ৰায় নাইকিয়া হৈ গৈছে।

২০১৮ত এই তালুকৰ মেংগ্ৰোভ ধ্বংসৰ কাৰবাৰটো ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ প্ৰাধীকৰণৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। তাৰপিছতো নিমখৰ অবৈধ উৎপাদনে এই প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰক ধ্বংস কৰি পেলাইছে। এতিয়া আয়ুব জাটৰ দৰে উটৰ গৰাকীৰ বাবে উট চৰোৱাৰ ঠাই একেবাৰে নাইকিয়া হৈ গৈছে। “এই এলেকাৰ পানী ইমানেই লুণীয়া হৈ পৰিছে যে উটৰ বাবে বাদেই, মানুহৰ খাবলৈ পানী পোৱাটো টান হৈ পৰিছে,” তেওঁ কয়। “মই মোৰ পৰিয়ালৰ সৈতে বৌন্ধড়া গাঁৱত ঈদ উদযাপন কৰিবলৈ ভাল পালোহেঁতেন, কিন্তু মই ইয়াত থাকিবলগীয়া হ’ল। মেংগ্ৰোভ ইয়াত ইমানেই কম যে মই মোৰ জাকটোক এৰি দিব নোৱাৰো। সেয়ে আৰু আগলৈ গৈ থাকিবলগীয়া হৈছে। অহাবছৰ পৰিস্থিতি উন্নত হ’ব বুলি আশা কৰিছো,” তেওঁ কয়। “পাৰিলে কাইলৈ স্থানীয় মছজিদত মই নামাজ পঢ়িম,” আয়ুব জাটে কয়।

পৱিত্ৰ ৰমজান মাহৰ শেষৰ দিনটোত মই আছিলো লখপত তালুকত। নসিবিবাই শেৰমামদ জাট যাক ধ্ৰংগৱন্ধ চুবুৰীত মৰমতে মানুহে নানী বুলি কয়, তেওঁকেই মই প্ৰথম লগ পাইছিলো। “বন বিভাগৰ লোকে মোৰ উটকেইটাক জলাহবনৰ বনাঞ্চলত চৰিবলৈ জলমুখলৈ (ক্ৰীক) যাব নিদিয়া হৈছে,” তেওঁ মোক ফোনত ক’বলৈ ধৰিছিল। “ৰ’ব, মই অলপ পিছত কথা পাতি আছো, আলহী আহিছে,” তেওঁ এইবুলি কৈ ফোনটো কাটি দিছিল। তেওঁৰ প্ৰায় ৪০ টা খাৰাই উট আছে। কিছুসময়ৰ বাবে নিজৰ সমস্যাবোৰ নিলগাই ৰাখি তেওঁ ঈদৰ সম্ভাষণ যাঁচিছিল আৰু তেওঁৰ মুখত হাঁহি বিৰিঙিছিল। “এইবাৰ কেইদিন থাকিব? লখপতত এবছৰৰ বাবে থাকিব বুলি মোৰ মনে কৈছে!” মই লখপতলৈ অতি সোনকালে ঘূৰি অহাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি তেওঁক প্ৰতিসম্ভাষণ জনাই আগবাঢ়িলো।

সেইদিনা আবেলি মই কৰিম জাট আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালটোৰ পৰাও বিদায় ল’লো। “কচ্ছখনত যিদৰে ঔদ্যোগিকৰণ হ’ব ধৰিছে, অহা কেইবছৰমানত মোৰ উটকেইটা চৰাবলৈ ঠাই নাবাচিব। কিন্তু কেতিয়াও নাপাহৰিব যে ইয়াত আপোনাৰ এখন ঘৰ সদায় আছে। অহাবছৰ লখপতলৈ আহিবই,” তেওঁ কয়। মই এৰো মানে তেওঁৰ চকুত মাৰ যাব ধৰা বেলিৰ পোহৰ প্ৰতিফলিত হৈছে।

অনুবাদ: ধ্ৰুৱজ্যোতি ধনন্তৰি