ଥଣ୍ଡା, ଉଷ୍ମ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ର ପରିସ୍ଥିତିରେ ଲଦାଖ ରାସ୍ତାଘାଟ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଜୀବନ

“ଏହା ହେଉଛି ସେହି ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ବରଫ ତଳେ ପ୍ରାୟ ପୋତି ହୋଇଯାଇଥିଲି। ଅନେକ ଧରି ନେଇଇଥିଲେ ଯେ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇସାରିଛି।”

ଶାରାପ ୧୭,୪୮୦ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚରେ ତାଙ୍ଗଲାଙ୍ଗ ଲା’ ମାଉଣ୍ଟେନ ପାସରେ ଭୀଷଣ ବରଫପାତ କଥା ମନେ ପକାଉଛନ୍ତି। “ଅନ୍ୟ ଶ୍ରମିକମାନେ ମତେ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଥିଲେ,” ଵୋଲି ସେ କହିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ, ପାଖରେ ସେନାର ଡାକ୍ତରଖାନା ରହିଥିବାରୁ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ହୋଇପାରିଥିଲା ବୋଲି ସେ କହିଥିଲେ।

ଲଦାଖର ସୁଉଚ୍ଚ ପର୍ଵତମାଳାରେ କାମ କରୁଥିବା ରାସ୍ତାଘାଟ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅନିଶ୍ଚିତ ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ତା’ ସହିତ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ରହିଥିବା ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡୁଛି। ନିୟମିତ ଭାବେ ତାପମାତ୍ରା ହିମାଙ୍କ ତଳକୁ ଖସିଆସିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ମାତ୍ରା ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଲେହ ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗ୍ୟା ଗ୍ରାମର ନିବାସୀ ଶାରାପ କୁହନ୍ତି,”ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ବିଳମ୍ଵିତ ବରଫପାତ କାରଣରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମକୁ ଅଧିକ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡୁଛି, ଏଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବରଫପାତ ହେଉଛି।”

ଶାରାପଙ୍କ ଭଳି ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଟିମ୍‌ର ଦାୟିତ୍ଵ ହେଉଛି ତାଙ୍ଗଲାଙ୍ଗ ଲା’ - ଅଞ୍ଚଳର ଦ୍ଵିତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପାସ୍ - କୁ ପୁଣି ଖୋଲିବା। ତୀବ୍ର ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ଚରମ ଜଳବାୟୁ କାରଣରୁ ଏହି ପାସ୍ ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମେ’ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ। ପାସ ଖୋଲିବା ପରେ ଲେହରୁ ମନାଲି ଜାତୀୟ ରାଜପଥରେ ସୁଗମ ଯାତାୟାତ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ- ଏହି ୪୨୮ କିଲୋମିଟର ଯାତ୍ରାରେ ଚାରିଟି ପାସ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ଏବଂ ତାଙ୍ଗଲାଙ୍ଗ ଲା’ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନ। ଯଦିଓ ଏହି ସ୍ଥାନର ଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ତଥାପି ଭୀଷଣ ପବନ ଏବଂ ଥଣ୍ଡା କାରଣରୁ ଜଣେ ୧୦ରୁ ୧୫ ମିନିଟରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଠିଆହୋଇ ଏହାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼ିଥାଏ।

ଯେତେବେଳେ ପରୀ ଶାରାପ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ପାହାଡ଼ି ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ବାଡ ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତଥିଲେ, ଯେପରିକି ପାହାଡ଼ ଉପରୁ ପଥର ଖସିଲେ ତାକୁ ରୋକାଯାଇ ପାରିଵ, ଫଳରେ ତାହା ଯାନବାହନ ତାହା ଉପରେ ପଡିବ ନାହିଁ ଏବଂ ରାସ୍ତାର କୌଣସି କ୍ଷତି ହେବନାହିଁ। ଲେହର ଜମି ଗ୍ରାନାଇଟ ଏବଂ ଢିଲା ପଙ୍କୁଆ ମାଟି ତିଆରି ହୋଇଛି। ବର୍ଷା ବିଶେଷକରି ବାଦଲଫଟା ବର୍ଷା ପଥରଗୁଡ଼ିକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୀଵ୍ର ଗତିରେ ପାହାଡ଼ ତଳକୁ ଖସି ପଡ଼ିଥାଏ। ପାହାଡ଼ର କ୍ରମ ନିମ୍ନତା ବର୍ଷା ପାଣିର ତୀବ୍ର ପ୍ରଵାହରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ, ଫଳରେ ଚାଷଜମି, ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ପଶୁଚାରଣକାରୀ ଭୀଷଣ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।

“ରାସ୍ତା ମରାମତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତିଭରା କାମ। ଆମକୁ ହାତରେ ସିମେଣ୍ଟ ମିଶାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଆମେ ଗରମ ଓ ଥଣ୍ଡାରେ ୭-୮ ଘଣ୍ଟା କାମ କରିଥାଉ, ତାହାରି ମଧ୍ୟରେ ଚାହାପାଣି ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନଭୋଜନ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଛୋଟ ବିରତି ନେଇଥାଉ,” ବୋଲି ଶାରାପ କହିଥିଲେ।

କିଛିମାସ ପରେ, ୨୦୨୪ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ବେଳେ ଗୋଟିଏ ଲଦାଖୀ ଗ୍ରାମୀଣ ଗୋଷ୍ଠୀ ସେମାନଙ୍କ ଗ୍ରାମ ହୁଣ୍ଡରକୁ ପାଦରେ ଚାଲିଚାଲି ଫେରୁଥିଵା ମୁଁ ଦେଖିଲି। ସମୟ ପାଖାପାଖି ସନ୍ଧ୍ୟା ୬:୩୦ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନଙ୍କର ଘରକୁ ଫେରିବାର ଏହି ସମୟ ସାମାନ୍ୟ ବିଳମ୍ଵିତ ହୋଇଥିଲା। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ଶବ୍ଦ “ଜୁଲ୍ଲେ” ଅର୍ଥାତ୍‌ “ଏତେ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?” କହି ଅଭିବାଦନ ଜଣାଇଥିଲି।

ସେମାନେ ଅଟକି ପାଲଟା ଅଭିବାଦନ ଜଣାଇଥିଲେ: “ଜୁଲ୍ଲେ! ଅମେ ଅପରାହ୍ଣରେ କାମ କରି ପାରିନଥିଲୁ। ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ଥିଲା, ତେଣୁ ଆମେ ଟିକିଏ ବିଶ୍ରାମ ନେଇଥିଲୁ,” ସେମାନେ ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିବା ଏକ ବିଶ୍ରାମାଗାର ଆଡ଼କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି କହିଥିଲେ। “ଆମେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରୁଛୁ। ଧୂଳି ଏବଂ ଗରମ ଆମକୁ କ୍ଲାନ୍ତ କରିଦେଉଛି।“

ଆସେସମେଣ୍ଟ ଅଫ୍‌ କ୍ଲାଇମେଟ ଚେଞ୍ଜ ଓଭର ଦ ଇଣ୍ଡିଆନ ରିଜନ- ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଗତ ଛଅ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ହିମାଳୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅହେତୁକ ଭାବେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟଧିକ ଥଣ୍ଡାପାଗକୁ ସାଧାରଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ନୂଆ ଏବଂ ଚିନ୍ତାଜନକ ବିଷୟ ଅଟେ।”

କେବଳ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ଗରମ ନୁହେଁ। ଏପରିକି ବର୍ଷାର ମିଜାଜ ମଧ୍ୟ ବିଗିଡ଼ି ଯାଇଛି

ସୋନମ ଲୋଟସ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଝରକା ବାହାରକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଅଗଷ୍ଟ ମାସର ବର୍ଷାରେ ବାହାରେ ସବୁ କିଛି ଧୂମିଳ ଦେଖାଯାଉଛି। “ଆମେ ଏଠାରେ ଜୁଲାଇ ଏବଂ ଅଗଷ୍ଟ [୨୦୨୫]ରେ ୪୪ ମିଲିମିଟର ବର୍ଷା ଦେଖିଛୁ, ଯାହା ଯେକୌଣସି ମାନକରେ ସର୍ବାଧିକ ଅଟେ,” ବୋଲି ଲଦାଖସ୍ଥିତ ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର(ଆଇ.ଏମ.ଡି.)ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ କହିଥିଲେ।

ସେ ନିକଟରେ ଘଟିଥିବା ବିନାଶକାରୀ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତାପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି। ୨୦୦୫ ମସିହା ପରଠାରୁ ଲଦାଖରେ ବିନାଶକାରୀ ଆକସ୍ମିକ ଵନ୍ୟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଯାହାମଧ୍ୟରେ ୨୦୧୦ମସିହାର ଆକସ୍ମିକ ଵନ୍ୟା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ୨୩୩ ଜଣ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ। ୨୦୧୨, ୨୦୧୬ ମସିହାରେ ଏବଂ ନିକଟ ଅତୀତ ଅର୍ଥାତ ୨୦୧୮ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ବାଦଲ ଫାଟିବା କାରଣରୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍‌ ତୀବ୍ରତାର ବନ୍ୟା ଏବଂ ମାଟି ଧସିବା ଭଳି ଘଟଣା ରିପୋର୍ଟ କରାଯାଇଛି। ସୋନମ ଲୋଟସଙ୍କ କହିବା ହେଉଛି ଲଦାଖର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହିତ ଅଧିକ ଆକସ୍ମିକ ଵନ୍ୟାର ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଏକ ସରକାରୀ ଅନୁଦାନପ୍ରାପ୍ତ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥାର କହିବା ହେଉଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲଦାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆକସ୍ମିକ ବନ୍ୟା ଭଳି ଘଟଣାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି। ସଂସ୍ଥା ସ୍ଵୀକାର କରୁଛି ଯେ, “ଲଦାଖର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଭୌଗୋଳିକ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିସ୍ଥିତି ତାକୁ ଏଭଳି ଘଟଣା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କରିଥାଏ, ଯାହାର ସୁଦୂରପ୍ରସାରୀ ପ୍ରଭାବ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟ ଏବଂ ପାରିସ୍ଥିତିକ ତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ।”

୨୦୨୫ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୪ ତାରିଖରେ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚାରିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷା ଲାଗି ରହିଥିଲା, ଫଳରେ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ଲଦାଖରେ ଅଚଳାବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଲଦାଖ ବିମାନବନ୍ଦର ଚାରିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଦ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଅଙ୍ଗନବାଡ଼ି କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟ ସଂସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଦ ରହିଥିଲା।

ପରଦିନ ମୋର ବନ୍ଧୁ ତେନଜିନ ଦୋରଜେ ଫୋନ୍‌ଯୋଗେ ମତେ ଜଣାଇଥିଲେ ଯେ, ମୁଁ ଖାରଦୁଙ୍ଗ ଲା’ ଟପ୍‌ ଯାଇ ସେଠାରେ କାମ କରୁଥିବା ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ନେଇପାରିବି ନାହିଁ। “ଭୀଷଣ ବରଫପାତ ଯୋଗୁଁ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇଛନ୍ତି। କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ଏଠାରେ ବରଫପାତ ହେଉଛି? ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁକିଛି ବଦଳିଯାଇଛି,” ବୋଲି ସେ ଫୋନ୍‌ରେ କହିଥିଲେ।

ଅଗଷ୍ଟ ମାସର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ୫ଟା ବେଳେ ସାସପୋଲରେ ଆକସ୍ମିକ ବନ୍ୟା ଆସିଥିଲା। ଏହି ସହର ଲେହରୁ ଶ୍ରୀନଗର ରାଜପଥରେ ପଡୁଥିବା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଛକ ଅଟେ। ମୁଁ ସପ୍ତାହକ ପରେ ଯେତେବେଳେ ସାସପୋଲରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲି, ଚାରିଆଡ଼େ ବାଦଲ ଫାଟିବା କାରଣରୁ ହୋଇଥିବା ଧ୍ଵଂସର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥିଲି-ଉପୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ଗଛ, କାଦୁଅ ଜଡ଼ସଡ଼ ଚଟାଣ, ଖସିପଡ଼ିଥିବା ପଥର ଯାହା ୧୪ ଫୁଟ ଚଉଡ଼ା ରାସ୍ତାକୁ ଧ୍ଵସ୍ତବିଧ୍ଵସ୍ତ କରିଦେଇଥିଲା।

ଲିକିର ଏବଂ ସାସପୋଲ ଭଳି ନିକଟସ୍ଥ ଗ୍ରାମରୁ ଆସିଥିବା ଗ୍ରାମବାସୀ ରାସ୍ତା ମରାମତି କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ। ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାମ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ମୋର ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରୁ ଆସିଥିବା ରାଜେଶ ଭଲ୍ଲାଙ୍କ ସହ ଦେଖା ହୋଇଥିଲା, ଯିଏ ରାତ୍ରୀକାଳୀନ ଡ୍ୟୁଟିରେ ରହି ଜିନିଷପତ୍ର ଉପରେ ନଜର ରଖୁଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ,”ଆମକୁ ସବୁବେଳେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ଯେପରିକି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହଟା ଯାଇପାରିବ ଏବଂ କିମ୍ଵା ରାସ୍ତା ମରାମତି କରାଯାଇପାରିବ। ବେଳେ ବେଳେ ଆମକୁ ଚବିଶ ଘଣ୍ଟା କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ,” ବୋଲି ସେ କହିଥିଲେ।

ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଜଳବାୟୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ରହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଅଟେ। ଏହା ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁ ହୋଇଥିଵା ବେଳେ ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ରାତିରେ ବରଫପାତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଗଲା। ମୋତେ ଲାଗୁଥିଲା ତମ୍ବୁ ଯେପରି ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ିଯିଵ। ଭାରି ଭୟ ଲାଗୁଥିଲା,” ବୋଲି ୩୯ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ପରୀକୁ କହିଥିଲେ। ସେତେବେଳକୁ ଦ୍ଵିପ୍ରହର ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଭୋଜନ ସମୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଆମର କଥାବାର୍ତ୍ତା ସେଇଠି ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ଏସବୁ କାମ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼, ବିହାର, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଦେଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଗର ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଆକର୍ଷଣ ହୋଇ ରହିଆସିଛି। ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଲଦାଖ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ହେବାପରେ ବିଭିନ୍ନ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକଳ୍ପ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତ ହୋଇଛି, ପୂର୍ବରୁ ଏହା ଜାମ୍ମୁ ଏବଂ କାଶ୍ମୀର ଗୋଟିଏ ଜିଲ୍ଲା ହୋଇ ରହିଥିଲା।

“ଲଦାଖର ରଣନୈତିକ ସ୍ଥିତି କାରଣରୁ ଏଠାରେ ବଡ଼ଧରଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି, ବିଶେଷକରି ୨୦୨୦ ମସିହା ଜୁନ ମାସରେ ଭାରତ-ଚୀନ ସଂଘର୍ଷ ପରେ,” ଵୋଲି ଲେହର ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ ଟ୍ରାଭେଲ ଏଜେଣ୍ଟ ତେନଜିନ ଦୋରଜେ କହିଛନ୍ତି। ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ଗତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ସେନାର ଗମନାଗମନ ସୁଗମ କରିବା ପାଇଁ ସୀମାନ୍ତବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗାଯୋଗ ଉନ୍ନତ ହୋଇଛି।

ଲଦାଖରେ ମୋଟ ୪,୩୦୦ କିଲୋମିଟର ରାସ୍ତା ରହିଛି ଏବଂ ପ୍ରଶାସନର ‘ଭିଜନ-୨୦୫୦’ ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ରାସ୍ତାକୁ ସମସ୍ତ ଋତୁ ପାଇଁ ଅନୁକୁଳ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି। ତେଣୁ ଏଠାରେ ସଡ଼କ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ଚାହିଦା ଅଧିକ ରହିଛି।

ସେରିଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗମୋ ସାସପୋଲରେ ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ୧୩ ଜଣିଆ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। ସେ କହିଛନ୍ତି, “ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ [ରାସ୍ତା ମରାମତି କରିବା] କିନ୍ତୁ ଶୀତ ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ଏହି ରାସ୍ତାର ଏହି ଛକକୁ ଠିକ୍‌ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଉଚ୍ଚତାରେ ଆମକୁ ଯେତେ ଅଧିକ ବର୍ଷାରେ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଵ, ସେତେ ଅଧିକ ଆମେ ଜ୍ଵର, ଥଣ୍ଡା ଏବଂ କାଶରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।”

ସେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରମିକମାନେ ଜେନେରାଲ ରିଜର୍ଭ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଫୋର୍ସ (ଜି.ଆର୍‌.ଇ.ଏଫ୍‌) ସହ ଅନୁବନ୍ଧିତ ହୋଇ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ବର୍ଡର ରୋଡ୍‌ସ ଅର୍ଗାନାଇଜେସନର ଏକ ଅଂଶବିଶେଷ ଅଟେ।

“ମୁଁ ଆଶା କରୁଛି ଆଉ ବର୍ଷା ହେବନାହିଁ। ଯଦି ହୁଏ, ତାହାହେଲେ କାମ ପୁଣି ବିଳମ୍ଵିତ ହେବ,” ବୋଲିସେରିଙ୍ଗ କହିଥିଲେ। ଲଦାଖୀ ଭାଷାରେ ଆଚେ କିମ୍ଵା ଆଚେ-ଲେର ଅର୍ଥ ବଡ଼ ଭଉଣୀକୁ ବୁଝାଇଥାଏ। କାମରେ ବିଳମ୍ଵ ମାନେ ପାରିଶ୍ରମିକ ପାଇବାରେ ବିଳମ୍ଵ ହେବା, ଏବଂ ବର୍ଷା ପରି ଚରମ ପାଣିପାଗ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟଦିବସ ବାତିଲ ହୋଇପାରେ, ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।

ଗ୍ରେଫର ଅସ୍ଥାୟୀ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କର ମାସିକ ବେତନ ହାରାହାରି ୧୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ୨୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥାଏ, କାମ କେତେ ଆପାତକାଳୀନ ଏବଂ କେତେ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ, ଏହା ତା’ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ। ଏହି ୧୩ ଜଣିଆ ଦଳକୁ ପାଖାପାଖି ୧୬,୯୦୦ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ବେତନ ମିଳିବ।

“ଦିନସାରା ପ୍ରବଳ ଗରମ ହୋଇଥାଏ। ମତେ ଲାଗିଲା ଦିନେ ମୁଁ ଅଚେତ ହୋଇଯିବି,” ବୋଲି ସାସପୋଲରେ କାମ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟଜଣେ ଶ୍ରମିକ ସୋନମ ମନଟପ୍ କହିଥିଲେ।

ଲିକିରର ଜଣେ ୩୯ ବର୍ଷୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋଟିଏ କପ ଚାହା ହାତରେ ଧରି କଥାବାର୍ତ୍ତା ଜାରି ରଖି କହୁଛନ୍ତି,”ବର୍ତ୍ତମାନ ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ଦିନଗୁଡ଼କ ଅଧିକ ସାଧାରଣ ହୋଇଗଲାଣି; ମୁଁ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି ଏବଂ ବଢ଼ିଛି, ଏବଂ ଏଠାରେ ସିନା ଋତୁର ମିଜାଜ ବଦଳିଯାଇଛି ହେଲେ ଗୁଡ଼ ଗୁଡ଼[ଲଦାଖର ପାରମ୍ପରିକ ଲୁଣି ଚାହା]ର ସ୍ଵାଦ ବଦଳି ନାହିଁ। ଆସନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କପ୍‌ ଗୁଡ଼ ଗୁଡ଼ ପିଅନ୍ତୁ। ”

ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ସୁଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଦୀର୍ଘଶ୍ଵାସ ନେଇଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହା ହୁଏତ ଭଲ ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇନପାରେ-ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଧୂଳିଝଡ଼ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ଏବଂ ବାୟୁରେ ରହିଥିବା ଆଲେର୍ଜେନ୍ସ ବାୟୁର ଗୁଣବତ୍ତା ହ୍ରାସ କରୁଛି।

ଡା. ସୋନମ ନୋରବୁ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଅନେକ ଲଦାଖୀ ରୋଗୀ ଶ୍ଵାସଜନିତ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ଦେଖିଛନ୍ତି। “ମୁଁ ଅଧିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ଦେଖିଲି ଏବଂ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲି ସେମାନେ ଟିବି [ଯକ୍ଷ୍ମା]ରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ,” ବୋଲି ନୋରବୁ କହିଥିଲେ ଯିଏ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଥମ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ୮୨ ବର୍ଷୀୟ ଏହି ଡାକ୍ତର ପ୍ରାଥମିକ ଅବସ୍ଥାରେ ସିନ୍ଧୁନଦୀ ଅବବାହିକାର ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ଗବେଷଣା କରିଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା ଯେ, ଏହା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ଜନିତ ରୋଗର ସମାହାର ଯାହାକୁ ଡାକ୍ତରୀ ଭାଷାରେ ନ୍ୟୁମୋକୋନିଓସିସ କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ଅଧିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ନ୍ୟୁମୋକୋନିଓସିସ ହେଉଛି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ଜନିତ ରୋଗ ଯାହା ନିଶ୍ଵାସରେ ଧୂଳିକଣା ଏବଂ ଫାଇବର ପ୍ରବେଶ ଯୋଗୁ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରିକି କୋଇଲା ଗୁଣ୍ଡ, ସିଲିକା କିମ୍ଵା ଆଜବେଷ୍ଟସ।

ତାଙ୍କର ଅଧ୍ୟୟନ ଲଦାଖର ତିନିଟି ଗ୍ରାମରେ ନ୍ୟୁମୋକୋନିଓସିସର ବ୍ୟାପକତା ଉପରେ ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଏକ ଗବେଷଣା ପତ୍ରରେ ପ୍ରତିଧ୍ଵନିତ ହୋଇଛି। ଲେଖକଙ୍କ କହିବା ହେଉଛି ଧୂଳିଝଡ଼ର ତୀବ୍ରତା, ରୋଷେଇ ଘରେ ଚିମିନିର ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ଝଡ଼ ସମୟରେ ପବନରେ ଉଚ୍ଚ ସିଲିକା ଏବଂ ଘରୋଇ ଇନ୍ଧନରୁ ବାହାରୁଥିବା କଳାଧୂଆଁ ନ୍ୟୁମୋକୋନିଓସିସ ମାମଲାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ହୋଇପାରେ।

ଡା. ନୋରବୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ୍ୟୁମୋକୋନିଓସିସର ସିଧାସଳଖ କାରଣ ହୋଇନପାରେ, ଏହା ତାର ପ୍ରଭାବକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରେ ଏବଂ ନୂଆ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ସେ ପରୀକୁ କହିଥିଲେ “ଗରମ ତାପମାତ୍ରା କାରଣରୁ ଧୂଳି ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରେ, ଯେଉଁଥିରେ ରୋଗକାରକ ଓ ଖଣିଜ କଣିକା ରହିଥାଏ, ଯାହା ସିଲିକୋସିସ ଏବଂ ଡେଜର୍ଟ ଲଙ୍ଗ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ ଭଳି ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ଜନିତ ରୋଗର କାରଣ ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ଯେଉଁ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ ଏଭଳି ସ୍ଥିତି ରହିଛି, ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକ କ୍ଷତିସାଧନ ହେବ“ ଵୋଲି ସେ ପରୀକୁ କହିଛନ୍ତି।

ଏକଦା ଲଦାଖୀ ଲୋକେ ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଅନୁକୁଳ ସମୟ ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗତ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ହେବ ଏଠାକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପଡ଼ିଛି।

ପରେ ସେହିଦିନ, ସେମୋ ଗୋଏନଖାଙ୍ଗଙ୍କ ମଠରେ ମୁଁ ନିକଟରେ କିଛି ଶ୍ରମିକ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ତମ୍ଵୁ ଭିତରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଵା ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥିଲି। ସେମାନେ ଏହି ସମ୍ଵାଦଦାତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: “ଆମେ ଆଜି ଫେରିପାରିବୁ ନାହିଁ, କାରଣ ନୁବ୍ରା ଘାଟିରେ ଆଜି ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ରହିଛି। ବର୍ଷା ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଦ ହେବନାହିଁ ଯେତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମର କାମ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଘର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ନପକାଇଛି। ଆମେ ପ୍ରକୃତିର ଦୟାରେ ଏଠାରେ ରହିଛୁ।“

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍