भाननि जी इन बिरादरी जी हयाती हाणे होरियां होरियां तब्दीलु थी रही आहे छाकाणि उहे उझण जा आफ़ाल छॾे रिहाइशूं इख़्तियारु करे रहिया आहिनि। सरकारी सहूलियतुनि खां उहे अञा ताईं वांझियल आहिनि।
भादर भोपो चवे थो, “हरियाणा, पंजाब हूं लेके जैसलमेर तक सारे देश म्हारो पगा हूं नापेडो है [हरियाणा ऐं पंजाब खां वठी जैसलमेर ताईं सजे॒ मुल्क में मूं पंध कंदे ई सफ़रु कयो आहे]।” 5 सालनि जो बुज़ुर्ग उतर ओलहु राजस्थान में पंहिंजे घर जे वेझो हिक वणु हेठि वेठो आहे। हू अगि॒ते चवे थो, “अहिड़ी का बि जाइ नाहे जेका असां न ॾिठी हुजे।”
गुजरात ऐं राजस्थान में रहंदड़ ख़ानाबदोशु भोपा बिरादरीअ जे भादर पंहिंजो ज़िंदगीअ जो घणो हिस्सो मीरासियुनि वांगे रावणहथो वॼाईंदे गुज़ारियो आहे – इहो बांस ऐं नारेल जी खोपनि मां जुड़ियल हिक तार वारो साज़ु आहे। हू पारी खे ॿुधाए थो, “असीं हिक हंध खां ॿिए हंधु वेंदा रहियासीं, किथे रुकी करे पंहिंजो साज़ु वॼायो ऐं वरी ॿिए कंहिं जग॒हि लाइ हुतां हलिया वियासीं।”
नेठि, 11 सालु अॻु, भादर ऐं संदसि पंजनि पुटनि चूरू ज़िले में पाण खे थांइको कयो। धीरवास बड़े जा रहाकू चवनि था, “मां ख़ानाबदोशी में गुज़ारींदे थकी वियो हुयुसि, तंहिं करे मां हिकु ॻोठ में आबाद थी वियुसि।”हुन इन ॻोठ खे चूंडियो छाकाणि त हू हुतां केतिरनि ई दफ़े लंघी चुको हो ऐं हिते जा माण्हू संदसि वाक़ुफ़ हुआ। मुंहिंजे ॾाॾे खे यादि आहे त हुन भोपनि जे परीवार खे भाननि तौरु असांजे ॻोठ में घुमंदे ॾिठो हो।
ही कुटुंबु नायक (अनुसूचित जाति) बिरादरी जो आहे, हालांकि राजस्थान में भोपनि खे अन्य पिछड़े वर्ग (ओबीसी) में शुमार कयो वेंदो आहे। नायक पिणु उन्हनि खे बिरादरी जो हिस्सो मञण में हॿकंदा आहिनि।
शुरू में, धीरवास बड़े में ज़मीन ख़रीदण घणो महांगो थिए पियो, जंहिं जे करे ॿिनि सालनि ताईं उहे ॻोठ खां ॿाहिरि आबादु थी विया। भदर भोपे जो पुटु भंवर लाल चवे थो,“पोइ असां सरपंच सां ॻाल्हि कई, ऐं हुन असांखे इन ज़मीन ते रहण जी मोकल ॾिनी।” “इहो अटिकल हिकु बीघो ऐं टे बिस्वा [लॻभॻि 0.75 एकड़] आहे।”
धीरवास बड़ा ॻोठ जी ॾखण ॾिस में खेतनि ॾांहुं वेंदड़ कचे रस्ते ते हलंदे, तव्हांखे ब॒ श्मशान भूमियूं (मसाणा) नज़रि ईंदियूं। पहिरियों श्मशान घाटु स्वामी बिरादरी (जेके अन्य पिछड़े वर्ग में शुमार थियनि था) जा माण्हू इस्तेमालु कनि था, ऐं बि॒यों जेको थोरो परे आहे, उहे अनुसूचित जातियुनि जे माण्हुनि लाइ आहे। इहो रस्तो इन्हनि मसाणनि खे बि॒ए पासे वसियल दलितनि जे पाड़े खां धार कंदो आहे। ऐं इन जे अगि॒ते हॾवारु आहे जिते मुअल ढोर-ढॻनि खे फिटो कयो वेंदो आहे।
इन्हीअ हॾवार जे हिकु हिस्से में, आरिज़ी घरनि में भादर भोपे जो वधायल कुटुंबु रहे थो जंहिं में अटिकल 50 भाती आहिनि। हू हाणे हिकु आबादु ज़िंदगी गुज़ारे थो, जेको अॻ जी हयातीअ खां बिल्कुलु मुख़्तलिफ़ आहे।










