ಚುರುವಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೂರುತ್ತಿರುವ ಭೋಪಾ ಜನರು

“ಹರ್ಯಾಣ, ಪಂಜಾಬ್‌ ಹೂಣ್‌ ಲೇಗೆ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ ತಕ್‌ ಸಾರೋ ದೇಶ್‌ ಮ್ಹಾರೋ ಪಗಾ ಹು ನಾಪೇಡೊ ಹೈಂ [ಹರ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿನಿಂದ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ ತನಕ ನೀವು ನಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು]” ಎಂದರು ಭಾದರ್‌ ಭೋಪಾ. 65 ವರ್ಷದ ಇವರು ಉತ್ತರ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯೆದುರಿನ ಮರದಡಿ ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. “ನಾವು ನೋಡ್ದೆ ಇರೋ ಜಾಗವೇ ಇಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದರು.

ಭೋಪಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾದ ಭಾದರ್‌ ಗುಜರಾತ್‌ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಬಹು ಭಾಗವನ್ನು ದೇಶ ಸುತ್ತುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ರಾವಣ ಹತ್ತಾ -ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಚಿಪ್ಪನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಾದ್ಯ – ನುಡಿಸುವುದು ಇವರ ವೃತ್ತಿ. “ನಾವು ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು” ಎಂದು ಅವರು ಪಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಕೊನೆಗೆ 11 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾದರ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಐದು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಚುರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತರು. “ನಾನು ಅದರಿಂದ [ಅಲೆಮಾರಿ ಜೀವನದಿಂದ] ಬಸವಳಿದು ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದೆಡೆ ನೆಲೆಯಾಗಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ.” ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಧೀರ್ವಾಸ್‌ ಬಾರಾ ಎನ್ನುವ ಊರಿನ ವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಊರಿಗೆ ಹಲವು ಸಲ ಬಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಪರಿಚಿತರೆನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರು ಈ ಊರನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡರು. ನನ್ನ ಅಜ್ಜ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಭೋಪಾ ಜನರು ನಮ್ಮ ಊರನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಕುಟುಂಬವು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕ ಸಮುದಾಯದ ಜೊತೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಡಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ). ಆದರೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭೋಪಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಗಳಡಿ (ಒಬಿಸಿ) ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಯಕರು ಸಹ ಇವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಧೀರ್ವಾಸ್‌ ಬಾರದಲ್ಲಿ ಜಮೀನು ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಕುಟುಂಬ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷ ಊರಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊರಗೆ ಮನೆ ಮಾಡಿತ್ತು. “ಮುಂದೆ ಊರಿನ ಸರಪಂಚರನ್ನು ಬೇಟಿಯಾದೆವು. ಅವರು ಈ ಜಾಗವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಇದು ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಬಿಘಾ ಮತ್ತು ಮೂರು ಬಿಸ್ವಾ [ಸುಮಾರು 0.75 ಎಕರೆ] ಇದೆ]” ಎಂದರು ಭಾದರ್‌ ಭೋಪಾ ಅವರ ಮಗ ಭಂವರ್‌ ಲಾಲ್.‌

ಧೀರ್ವಾಸ್ ಬಾರಾ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ಹೊಲಗಳತ್ತ ಸಾಗುವ ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದರೆ, ನಿಮಗೆ ಎರಡು ಸ್ಮಶಾನ ಭೂಮಿಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದನ್ನುಸ್ವಾಮಿ ಸಮುದಾಯದವರು (ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗ) ಬಳಸಿದರೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಮಶಾನವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಜನರಿಗೆ ಮೀಸಲು. ಈ ರಸ್ತೆಯು ಸ್ಮಶಾನಗಳನ್ನುಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಲಿತ ಮೊಹಲ್ಲಾದಿಂದ (ಬಡಾವಣೆ) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ಆಚೆಗೆ ಹಡ್ಡವಾರ್‌ ಇದೆ – ಸತ್ತ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನುವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳ.

ಈ ಹಡ್ಡವಾರ್‌ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಭಾದರ್‌ ಭೋಪಾ ಅವರ ವಿಸ್ತೃತ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸುಮಾರು 50 ಜನರು ಗುಡಿಸಲು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಒಂದೆಡೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ಅಲೆಮಾರಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

“ಊರಿನ ಜನರು ʼಭೋಪಾ ಜನರು ಸೋಮಾರಿಗಳು, ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಣಿಸಿದ್ದರು” ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಭಂವರ್‌ ಲಾಲ್.‌ “ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೈತರೊಬ್ಬರ ಹೊಲದ ಕೊಯ್ಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಾಯಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಕೆಲಸದವರ ಬೇಡಿಕೆ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆಗ ಅವರು ಬೇಗ ಬೇಗನೆ ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮನ್ನು [ಭೋಪಾ ಜನರನ್ನು] ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು… ಅಂದಿನಿಂದ ಜನರು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕರೆಯಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು.”

ಆ ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿದು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಆದರೆ ಈಗಲೂ ಊರಿನ ಜನರು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕರೆಯಲು ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭೋಪಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜನರು. ಈ ಜನರನ್ನು ಊರಿನವರು ಇಂದಿಗೂ ಊರಿನ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಲ್ಲ. ಊರಿನ ಉಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಲಿಯನ್ನು ಇಷ್ಟೆಂದು ಮೊದಲೇ ನಿಕ್ಕಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಭೋಪಾ ಜನರು ಇಂದಿಗೂ ನ್ಯಾಯಯುತ ಕೂಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸಮಯದ ಕುರಿತು ಬಹಳಷ್ಟು ಚೌಕಾಶಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಭೋಪಾ ಜನರು ಈರುಳ್ಳಿ ಕೊಯ್ಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 150 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಸಿಕರ್‌ ಎನ್ನುವ ಊರಿನ ತನಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಲೆ ಬಿಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು ಸಹ ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರ ಜೊತೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷಿ ಕೆಲಸಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಯುವಕರು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಟ್ಟಾ (ಪುನರ್ನವ) ಎಂಬ ಗಿಡದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಅಗೆದು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. "ಇದರಿಂದ ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಆದಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 500 ರೂಪಾಯಿ ದುಡಿಯುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಭಂವರ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ವಿನೋದ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಆರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮರ ಕತ್ತರಿಸುವ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ನಾನು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು ದೀರ್ವಾಸ್‌ ಬಾರಾದಲ್ಲೇ. ಪ್ರಸ್ತುತ 22 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದವರಾಗಿರುವಭೂಪ್ ಭೋಪಾ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದಲಿತ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಜಾರಿ ಮೇಘವಾಲ್ ಎಂಬ ದಲಿತ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಸೌಭಾಗ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಭೂಪ್ ಅವರ ಮನೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲೇ ಶಾಲೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿದ್ದು ಇವರೇ ಆಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಶಾಲೆಯ ಮನೆಗೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಗಾಗ ಕುಟುಂಬದ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಒತ್ತಡವೂ ಅವರ ಮೇಲಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಶಾಲೆಗೆ ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ವಾಪಸ್ ಬಂದು ತಾನು ಸುಮಾರು 40 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಗಾಮೇಡಿಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾನುವಾರು ಸಂತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನುಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ.

ಇದಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅವರು 4ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲೇ ಶಾಲೆ ಬಿಟ್ಟು ಕುಟುಂಬದ ಹೆಚ್ಚಿನವರಂತೆ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಕುಟುಂಬವು ತನ್ನ ಜಾತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ನಾಯಕ್ ಜಾತಿಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 2011ರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 57ಕ್ಕಿಂತ ಒಂದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.

ಇಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಭಾದರ್ ಭೋಪಾ ಮತ್ತು ಭಂವರ್‌ ಲಾಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರಾವಣಹತ್ತ ನುಡಿಸಲು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಂವರ್‌ ಲಾಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜಾನಪದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಅವರೀಗ ಸಮೀಪದ ಭರಾಂಗ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರ ರೈತರಾಗಿ (ಗೇಣಿದಾರರಾಗಿ) ಸುಮಾರು 10 ಬಿಘಾ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (6.25 ಎಕರೆ) ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಗೌರವವಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಪಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಭಾದರ್ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ, ಐವತ್ತರ ಪ್ರಾಯದ ಭಗೀರಥ್‌ ಅವರಿಗೂ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಿಗೆ ಮರಳಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳತ್ತಬೊಟ್ಟು ಮಾಡಿದ ಅವರು ಆ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬ ಒಳಿತೇನೂ ಆಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. " ಈಗ ನಾವು ಒಳ್ಳೆಯ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೀರಠ್‌ ಬಳಿ ಹೋಟೆಲ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲಸದ ಕುರಿತು ಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಗೀರಥ್, "ಅಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಹಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸವಲತ್ತುಗಳೂ ಇವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಹೊಸ ದುಡಿಮೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ದೀರ್ವಾಸ್‌ ಬಾರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಬದುಕು ಈಗಲೂ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ನೆಲೆಸಿರುವ ಜಾಗದಿಂದ ಕೇವಲ 500 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕಂಬವಿದೆ. ಆದರೆ ಇವರಿಗಿನ್ನೂ ಬೆಳಕನ್ನು ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯಬಂದಿಲ್ಲ. "ಫೋನ್‌ ಚಾರ್ಜ್‌ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮೊಹಲ್ಲಾದಲ್ಲಿನಮನೆಗಳವರ ಬಳಿ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭಾದರ್ ಭೋಪಾ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ, 35 ವರ್ಷದ ಮಹೇಂದ್ರ.

ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೆವೈಸಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಭಾದರ್ ಭೋಪಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಕಮಲಾ ಅವರಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾಸಿಕ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ವೇತನದಂತಹ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರ ಖಾತೆಯಿದ್ದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನೊಂದಿಗೆವಿಲೀನವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

"ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಮ್ಮಿಂದ ಅದೇನು ಬೇಕೋ ನನಗಂತೂ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನ ಅವರು ಯಾವುದಾದರೊಂದುದಾಖಲೆ ಕೊಡುವಂತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭಗೀರಥ್.‌ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (ಎಸ್‌ಐಆರ್)‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಮತದಾರರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನುಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅವರು ಮೀರಟ್‌ ನಗರದಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಹೋಟೆಲ್‌ ಸಂಬಳಕ್ಕೂ ಕತ್ತರಿ ಬಿದ್ದಿದೆ.

ಆದರೆ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಊರಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ (ಗ್ರಾಮೀಣ್) ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಬಯಲು ಶೌಚ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಕಸ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನುಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಶೌಚಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಹಣ ಸಿಗದೆ, ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಯಲನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಭಾದರ್ ಭೋಪಾ ಕುಟುಂಬದ ಪಾಲಿಗೆ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ವಿಚಾರ.

"ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಮಗೆ ಏನೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಮಹೇಂದ್ರ ಧೂಳು ತುಂಬಿದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು. ಆ ಗುಂಡಿಯೇ ಹರ್ ಘರ್ ಜಲ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾದ ಜಾಗ. ಮುಖ್ಯ ನೀರಿನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಅವರಿಗೆ ನೀರು ತಲುಪಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಆ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತೆ ಒಣಗಿಹೋಗಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದಿನ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಬಳಿ ಮಾತನಾಡಿದರೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಕುಟುಂಬದ ಪಾಲಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲ ಹೊಸತೇನಲ್ಲ. ಮಹೇಂದ್ರ ಹೇಳುವಂತೆ, "ಚುನಾವ್ ‌(ಚುನಾವಣೆ) ಬಂದಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಆಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಯಾರೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ."