কৃষি-বৈধব্যই অসহায় কৰা তেলাংগনাৰ মহিলা কৃষক

‘‘কন্দ্ৰা সামাইয়াহহে ঋণৰ কাৰণে হোৱা মানসিক উদ্বেগজনিত কাৰণত কীটনাশক দ্ৰব্য সেৱন কৰি মৃত্যুমুখত পৰে…,’’ এজাহাৰত এই বুলি উল্লেখ আছে।

এজাহাৰ (প্ৰথম তথ্য প্ৰতিবেদন) ১৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০১৭ তাৰিখে নৰসাপুৰৰ পৰা তিনি কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ তাৰিগোপুল্লা আৰক্ষী থানাত দাখিল কৰা হৈছিল। নৰসাপুৰ গাঁৱত সামাইয়াহ আৰু তেওঁৰ পত্নী কন্দ্ৰা সাগৰিকাই বৰষুণৰ দ্বাৰা জলসিঞ্চিত ৬ একৰ মাটিত বিটি কপাহৰ খেতি কৰিছিল।

তেওঁলোকৰ ঋণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ৫ লাখ টকা হৈছিল। এই ঋণ অধিকাংশভাৱে আত্মীয়ৰ পৰা বিভিন্ন সুতৰ হাৰত লোৱা হৈছিল। সামাইয়াহ আৰু সাগৰিকাৰ এক একৰতকৈও অধিক মাটি আছিল আৰু বাকীখিনি আত্মীয়ৰ পৰা লীজত লোৱা হৈছিল। সাগৰিকাই কয়, "কৃষকসকলে কৃষিৰ প্ৰতিটো ঋতুৰ পূৰ্বে ধাৰ ল'ব লাগে, যাৰ বাবে ঋণৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যায়৷ খৰাঙেও লোকচানৰ বোজা আৰু বেছি গধুৰ কৰে।’’

নিজৰ মাটিত খেতি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ পূৰ্বে দুয়োগৰাকীয়ে কপাহৰ পথাৰত কৃষি শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰিছিল। ২০১১ চনত বিবাহ পাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ পিছত তেওঁলোক কিছু সময়ৰ বাবে হায়দৰাবাদত আছিল, তাত সামাইয়াহে গাড়ীৰ চালক হিচাপে কাম কৰিছিল। দেউতাকৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি হোৱাৰ লগে লগে সামাইয়াহে ২০১৩ চনত জনগাওঁ জিলাৰ তেওঁৰ নিজৰ গাওঁ নৰসাপুৰলৈ উভতি আহে।

২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আত্মহত্যাৰ সময়ত সামাইয়াহৰ বয়স আছিল ২৯ বছৰ। সাগৰিকাৰ বয়স আছিল মাত্ৰ ২৩ বছৰ। তেওঁলোকৰ দুই সন্তান স্নেহিট্টা আৰু সাত্বিকৰ বয়স আছিল ক্ৰমে ৫ আৰু ৩ বছৰ। "ল'ৰা-ছোৱালীকেইটাই প্ৰায় প্ৰতিদিনে মোৰ স্বামীৰ সৈতে কটোৱা মুহূৰ্তবোৰ মনত পেলায়। মোৰ স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত প্ৰথম বছৰটো মোৰ বাবে অতিশয় কঠিন হৈ পৰিছিল। আত্মীয়সকলে মোক ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰা নাছিল। এতিয়া তেওঁলোকে মোৰ সংগ্ৰামবোৰ দেখিছে আৰু মোক মাতিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।"

২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত সাগৰিকাৰ স্বামীৰ মৃত্যুৰ কেইমাহমান পিছত তেওঁ কোনোমতে নিজৰ মাটিত উৎপাদিত প্ৰায় ৭ কুইণ্টল কপাহ এজন স্থানীয় ক্ৰেতাক বিক্ৰী কৰিছিল। ব্যয় কৰ্তন কৰি তেওঁ প্ৰায় ১২,০০০ টকা উপাৰ্জন কৰিছিল আৰু এই ধন দৈনন্দিন কামত ব্যয় কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ বীজ সিঁচাৰ বতৰত তেওঁ পুনৰ কপাহ খেতি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, কিন্তু তাৰ পিছত অতি কম উপাৰ্জনৰ বাবে এয়া স্তব্ধ হৈ পৰে। তেওঁ কয় যে মাটিখিনি খালী হৈ পৰি আছে আৰু এতিয়া সিঁচিবলৈ লোৱাৰ আগেয়ে মাটিখিনি চহাই সমান কৰিব লাগিব আৰু আন বহুতো আনুষংগিক কাম কৰিব লাগিব। মাটিৰ লীজৰ কামো নতুনকৈ কৰা হোৱা নাই।

স্বামীৰ মৃত্যুৰ কেইসপ্তাহমানৰ পিছত তেওঁ নিজৰ নামত মাটিখিনি হস্তান্তৰ কৰিবলৈ তাৰিগোপুল্লাৰ বিভাগীয় ৰাজহ কাৰ্যালয়লৈ (এমআৰও) গৈছিল। তেওঁৰ শাহু আৰু দেওৰেকে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। কিন্তু ২০২০ চনৰ জুলাই মাহত সাগৰিকাই নিজৰ নামত এক একৰ মাটিৰ পট্টা (পুত্ৰক নমিনি ৰাখি) লাভ কৰে।

তেওঁ নিজৰ সন্তানৰ সৈতে স্বামীৰ পৰিয়ালৰ ঘৰটোত বাস কৰিছিল। যদিওবা তেওঁক ভাড়া পৰিশোধ কৰিবলৈ কোৱা নহয়, কিন্তু তেওঁ নিজৰ উপাৰ্জনৰ পৰা মাহটোৰ সকলো ব্যয় পৰিশোধ কৰে। ২০১৪ চনত তেওঁৰ শহুৰেক কন্দ্ৰা য়েল্লাইয়াহৰ মৃত্যু হয় আৰু তেওঁৰ শাহুৱেক কন্দ্ৰা আঞ্জাম্মাই হায়দৰাবাদৰ পৰিয়াল এটাৰ থকা আৰু ঘৰুৱা সহায়ক হিচাপে চাকৰি লাভ কৰে।

তেওঁ কয়, "মোৰ স্বাস্থ্য ভাল নহয়, সেই কাৰণে মই কাম কৰা বন্ধ কৰি দিছিলো। মোৰ কামত গোটেই দিনটো হাওলি থাকিব লাগে। চিকিৎসকে এয়া সম্পূৰ্ণৰূপে নিষেধ কৰিছে৷ সেয়েহে মই কাম কৰা বন্ধ কৰিছো৷’’ যোৱা বছৰ ফেব্ৰুৱাৰীত সাগৰিকাক বাৰাংগল চহৰৰ এখন নাৰ্ছিং হোমত এপ্ৰিল ২০১৪ত সাত্বিকৰ চি-চেকছন প্ৰসৱৰ সময়ত চিলাইৰ কাষত তেজ গোট মৰা পৰিলক্ষিত হৈছিল৷

বিগত ছমাহ ধৰি সাগৰিকাই বাৰে বাৰে জ্বৰত ভুগি অহাৰ লগতে অৱসাদতো আচ্ছন্ন হৈ পৰিছে। তাৰোপৰি তেজ গোট মৰাৰ ফলত বিষ থাকেই। এইটোৱে তেওঁক বেছিভাগ সময় বিচনাত পৰি থাকিবলৈ বাধ্য কৰিছে। তেওঁ নাজানে যে নৰসাপুৰৰ পৰা প্ৰায় ২৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ জনগাঁৱত চিকিৎসকৰ দ্বাৰা চিকিৎসা কৰোৱাৰ পিছতো ইয়াৰ সমাধান কিয় ওলোৱা নাই৷

ইমান অসুবিধাৰ সন্মুখীন হোৱা স্বত্বেও তেওঁ ঘৰৰ সকলো কাম কৰিব লাগে আৰু কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ পুৱা ৫ বজাতে শুই উঠিব লাগে। তাৰ পিছত তেওঁ স্নেহিট্টাক জগায় আৰু নিজেও কামলৈ যাবলৈ সাজু হয়৷ সেই সময়ছোৱাৰ ভিতৰতে সাত্বিকক সাগৰিকাৰ মাক-দেউতাকৰ ঘৰলৈ দিনটোৰ বাবে পঠিওৱা হয়। তেওঁলোকে ৰাতিপুৱা ন বজাত কামত উপস্থিত হয় আৰু সন্ধিয়া ছয় বজাত ঘৰলৈ উভতি আহে।

সাগৰিকাই কয় যে তেওঁ স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ বহুখিনি শিকিছে। "যেতিয়া মানুহে মোৰ বিষয়ে কিবা বেয়া কথা কয়, মই হতাশ নহও। মই জানো মই মোৰ ল'ৰা ছোৱালীৰ বাবে জীয়াই থাকিব লাগিব। মই তেওঁলোকক পঢ়ুওৱাৰ বাবে কাম কৰি যাম।"

তেওঁ স্বামীয়ে লোৱা ঋণৰ সামান্য পৰিমাণো পৰিশোধ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই। ২০২০ চনত তেওঁ নিজৰ ভনীয়েকৰ পৰা লোৱা টকা ঘূৰাই দিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। তেওঁ কেনেবাকৈ ৬২,০০০ টকাৰ ৫০,০০০ টকা ঘূৰাই দিবলৈ সমৰ্থ হৈছে। তেওঁৰ ভনীয়েকে একেখন গাঁৱতে গিৰিয়েকৰ সৈতে ২ একৰ মাটিত খেতি কৰে। (এনএছএছৰ ৭০ সংখ্যক প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে যে দেশৰ ঋণগ্ৰস্ত কৃষক পৰিয়ালসমূহৰ গঢ় সংখ্যা ৫১.৯ শতাংশ হোৱাৰ বিপৰীতে তেলাংগনাত এই হাৰ অতিবেছি, ৮৯.১ শতাংশ)।

সাগৰিকাই প্ৰতি মাহে ২,০০০ টকাৰ বিধৱা পেঞ্চন লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু তেলেংগানাত কৃষকৰ অধিকাৰৰ বাবে ওকালতি কৰা সংস্থা ঋতু স্বৰাজ্য বেদিকাৰ পৰা কেতিয়াবা চৰকাৰী আঁচনিৰ বাবে প্ৰপত্ৰ আদি পূৰণ কৰিবলৈ আৰু প্ৰমাণীকৰণ আদিৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে আৰক্ষী থানালৈ যোৱাৰ বাবে ২,০০০ টকাৰ ভাট্টা লাভ কৰে।

সাগৰিকাই আনকি তেলাংগনা চৰকাৰে মৃত কৃষকৰ পৰিয়ালক দিয়া ৬ লাখ টকাৰ ক্ষতিপূৰণো লাভ কৰা নাই।

সাগৰিকাই মনত পেলাই কয়, "প্ৰথমতে তেওঁলোকে (এমআৰঅ’ৰ বিষয়াসকলে) মোক কৈছিল যে মই অনুগ্ৰহমূলক ধন লাভ কৰিম। তেওঁলোকে মোক বাৰে বাৰে আহি থাকিবলৈ কৈছিল। (ডিচেম্বৰ ২০১৮-ত) শেষত তেওঁলোকে কৈছিল যে অনুসন্ধানত দেখা গৈছে যে মোৰ স্বামীৰ গাওঁখনৰ কাৰোবাৰ সৈতে মতভেদ আছিল। সেয়েহে এয়া কৃষকৰ আত্মহত্যাৰ ঘটনা নাছিল আৰু মোৰ গোচৰটো বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে।"