मोहम्मद घौसेउद्दीन अझीम यांच्या दुकानात एका दोरीवर रंगीत कागद, लग्नपत्रिका आणि पोस्टर टांगले आहेत. एका वाळलेल्या वेळूची कलम वापरून ते पांढऱ्या शुभ्र कागदावर उर्दूमध्ये अल्लाह लिहितात. कसलीही सुरुवात या एका शब्दानेच होते. "मी गेली २८ वर्षं कातीब म्हणून काम करतोय. मी सौदी अरेबियात काम करत होतो तेव्हा या कलेवर हुकूमत मिळवली. मी १९९६ मध्ये भारतात परतलो तेव्हा हे दुकान उघडलं," ते सांगतात.
अझीम, ४४, हैदराबाद शहराच्या अगदी मध्यभागी राहतात आणि त्यांचं दुकान चारमिनार जवळील छत्ता बाजारात जमाल मार्केट नावाच्या एका तीन मजली इमारतीत आहे. हा शहरातील सर्वांत जुन्या बाजारांपैकी एक आहे. शतकांपूर्वीच्या विशिष्ट खत्ताती (उर्दू आणि अरबी लिपीत सुलेखन) साठी नावाजलेल्या छपाईच्या दुकानांचं हे केंद्र आहे.
दख्खनच्या प्रांतात कुतुबशाहीच्या काळापासून (१५१८-१६८७) खत्तातीचा इतिहास सुरू झाल्याचं आढळतं. ऐतिहासिक दृष्ट्या तिच्यात पारंगत असलेले खत्तात अथवा कातीब लोक अरबी आणि उर्दू लिपीत कुराण कोरून ठेवत असत. यांपैकी काही हस्तलिखित कुराण हैदराबादेतील आणि आसपासच्या बऱ्याच संग्रहालयांत पाहायला मिळतात. कुतुबशाहीत शहरात बांधण्यात आलेल्या इमारतींवर देखील खत्ताती पाहायला मिळू शकते. आजकाल लोकांना खास प्रसंगांसाठी खुश खत (सुलेखन) हवी असते आणि ते पारंगत कातिबांच्या शोधात छत्ता बाजारात येत असतात. उर्दू माध्यमाच्या शाळा व मदरसे देखील कधीकधी आपली चिन्हांकनं बनवून घ्यायला इथे येतात.
अझीम यांच्या अवतीभोवती बरीच वर्दळ - कागद हाताळणारे कामगार, ओरडणारे ग्राहक, छपाई यंत्रांचा गोंगाट - असूनसुद्धा ते शांतपणे काम करत आहेत. " लोकांसाठी मला उस्ताद कातीब असलो तरी मी तर स्वतःला कलेचा उपासक मानतो," ते म्हणतात. “खत्ताती हे एक प्रकारचं व्याकरण आहे. प्रत्येक टंक अन् अक्षराचं व्याकरण ठरलेलं आहे - लांबी, रुंदी अन् खोली, टिंबा-टिंबामधील अंतर महत्त्वाचं आहे. या व्याकरणाशी तडजोड न करता तुम्ही कलम कशी फिरवता, त्यावर त्या अक्षराचं सौंदर्य अवलंबून असतं. सारं काही हाताच्या बारीक अन् लयदार हालचालीवर आहे बघा."
