వాగ్దాన భూమి పూర్ణియాలో సంథాలులు

ఈ సమయంలో, పూర్ణియా జిల్లాలో మొక్కజొన్న పండే ప్రదేశంలోని ఒక భాగం గుండా వెళ్ళే తారుతో వేసిన ప్రధాన రహదారి రెండు వైపులా బంగారంతో పొదిగినట్టు ఉంటుంది. మొక్కజొన్న పంట కోతలు ముగిశాయి, రైతులు తమ పొలాలకు ఆనుకుని ఉన్న రహదారికి ఇరు వైపులా పసుపురంగు మొక్కజొన్న గింజలను ఆరటం కోసం తివాచీలా పరచారు. చందవా-రూపస్‌పుర్ ఆదివాసీ టోలా సమీపించే సమయంలో, గింజల్లో తేమ వేగంగా ఆవిరైపోవడం కోసం సంథాల్ స్త్రీ పురుషులు ఒక చెక్క నాగలి వంటి సాధనంతో గింజలను తిరగతిప్పడాన్ని మనం చూస్తాం. ఇక్కడే ఎక్కడో ఒకచోట ఒక చౌకీదార్ కాపలాగా ఉండే ఉండాలి, త్వరలోనే ఆ ఆదివాసుల తలుపులు తట్టి, వారు తరతరాలుగా కౌలు రైతులుగా పనిచేస్తూవస్తోన్న భూస్వాములకు రావలసిన వాటాను వసూలు చేస్తాడు. రాష్ట్రంలో భూమి హక్కుల సంస్కరణలు జరిగి ఏళ్ళు గడచిన తర్వాత కూడా వాళ్ళు ఇప్పటికీ తమ పంటలో నుంచి కొంత భాగాన్ని భూస్వాములకు చెల్లిస్తున్నారు.

ప్రధాన రహదారి నుండి కొంచెం దూరంలో, గ్రామానికి సమీపంలో, ఐదు దశాబ్దాల నాటి ఊచకోతలో మరణించిన వారి పూర్వీకుల జ్ఞాపకార్థం నిర్మించిన స్మారక చిహ్నం నుండి వారి పూర్వీకులు కూడా కాపలా కాస్తుంటారు. చుట్టూ కంచె వేసిన ఒక పొలం లోపల, ఒక ఎత్తైన వేదికపై ఉన్న తెల్లటి స్తంభం మీద నవంబర్ 22, 1971న భూస్వాములు దారుణంగా హత్య చేసిన 14 మంది పేర్లు రాసిన పాలరాయి ఫలకం ఉంది.

"గ్రామం మొత్తం శ్మశాన భూమిలా కనిపించింది. ప్రతి ఇంటి నుండి ఏడుపులు, పొగలు ఎగసిపడుతున్నాయి. జనం ఓదార్చలేని స్థితిలో ఉన్నారు. వారు [భూస్వాముల ప్రైవేట్ సైన్యం] 45 ఇళ్ళకు నిప్పుపెట్టి వాటిని బూడిద చేసేశారు." యుక్తవయసులో ఉండగా శివనారాయణ్ చూసిన ఆ ఊచకోత జ్ఞాపకాలు వయసుమళ్ళినప్పటికీ మసకబారలేదు. బిహార్‌లోని అతని సముదాయపు స్థితిగతులలో కాలం కూడా పెద్దగా మార్పులను తీసుకురాలేదు.

అయినప్పటికీ, "అది భూమి కోసం జరిగిన పోరాటం," ఇప్పుడు 70 ఏళ్ళ వయసున్న శివనారాయణ్ ముర్ము చెప్పారు. ఈ ఊచకోతలో ఆయన తన ఇద్దరు బంధువులను కోల్పోయారు. "సూర్యుడు అస్తమించలేదు." 2025 జూలై మాసంలో ఒక సాయంత్రం వేళ మేం ఆయనతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు, ఆయన వేరొరొక సమయంలోకి జారిపోయారు. "వాళ్ళు తుపాకులు, కర్రలు, గొడ్డళ్ళ వంటి ఆయుధాలతో వచ్చి మా నివాసప్రాంతం మొత్తాన్ని అన్ని వైపుల నుండి చుట్టుముట్టారు. వాళ్ళు మా ఆదివాసుల ఇళ్ళను తగలబెట్టారు, కనిపించినవారిని కాల్చి చంపారు, సజీవ దహనం చేశారు," అని ఆయన చెప్పారు.

కానీ శివనారాయణ్‌కు గతంలోనే మరింత లోతుగా తగిలిన గాయపు బాధకు ఇది తోడై మరింతగా పెరిగింది. ఈ ఊచకోతకు దాదాపు ఏడు సంవత్సరాల ముందు, అతను కేవలం పదేళ్ళ బాలుడిగా ఉండగా, అతని తండ్రి లఖన్ లాల్ హెంబ్రమ్ హత్యకు గురయ్యారు. ఇందుకు కూడా భూమే కారణం. "అతను చదువుకున్నవాడు. సంథాల్ ఆదివాసుల యాజమాన్య హక్కుల కోసం పోరాడేందుకు కోర్టుకు వెళ్ళేవాడు. ఒకసారి అతను తనతో మాట్లాడటానికి వచ్చిన భూస్వామి వైపు మనుషులను సాగనంపటానికి వెళ్ళి మళ్ళీ తిరిగి రాలేదు. మూడు రోజుల తరువాత, ఇంటి నుండి నాలుగు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న అడవిలో గొంతు కోసి ఉన్న అతని మృతదేహం కనిపించింది." కానీ ఎవరూ దోషులుగా నిర్ధారణ కాలేదు.

పూర్ణియాలో ఊచకోత జరిగిన ఒక దశాబ్దం తర్వాత, ఈ కేసులో 25 నుండి 30 మంది భూస్వాముల పక్షంలోని దోషులకు దిగువ కోర్టు 20 ఏళ్ళ జైలు శిక్ష విధించినప్పుడు కాలం మారుతోందని శివనారాయణ్ భావించారు.

కానీ ఆయనకు సగం కథ మాత్రమే తెలుసు.

"సుమారు 25-30 మందిని దోషులుగా నిర్ధారించారు, కానీ తరువాత అందరినీ వేరే కోర్టు నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది, ఎవరికీ శిక్షలు విధించలేదు," చందవా-రూపస్‌పుర్ ఊచకోతలో నిందితుడైన భూస్వామి లక్ష్మీ నారాయణ్ సుధాంశు మనవడైన 55 ఏళ్ళ హర్షవర్ధన్ అన్నారు. "ఆ సంఘటన జరిగి ఉండకూడదు," అని ఆయన అన్నారు. "నేను అందుకు చింతిస్తున్నాను. దాని కారణంగా ఒక తరం మొత్తం 20-30 సంవత్సరాలకు పైగా ఈ కేసుపై పోరాడుతూనే ఉంది, ఆ జనం కూడా ఇంకేమీ చేయలేకపోయారు."

సంథాల్‌లకు ఎన్నడూ భూమిని ఇవ్వలేదని హర్షవర్ధన్ చెప్పుకొచ్చారు. "ఆ భూమి మాది. మేం భూమి శిస్తు చెల్లిస్తున్నాం, కానీ వ్యవసాయం చేయలేం. వారు భూమిని కౌలు ప్రాతిపదికన పొంది ఉండవచ్చు, కానీ యాజమాన్య హక్కులు మాత్రం వారికెన్నడూ లేవు."

ఆదాయం కోసం అడవులను నరికి, భూమిని సాగు చేయటం కోసం, 19వ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్‌వారు సంథాల్‌లను ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ద్వారా బిహార్‌కు తీసుకువచ్చారు. చరిత్రకారుడైన క్రిస్టోఫర్ వి. హిల్ తన పుస్తకం 'రివర్ ఆఫ్ సారో'లో సంథాల్ ఆదివాసులు బిహార్‌కు వలసరావటం గురించి, వారి భూ పోరాటాలను గురించి వివరంగా నమోదు చేశారు. దర్భంగా రాజ్ కింద ఉన్న అతిపెద్ద, ధనిక జమీందారీ వ్యవస్థ అయిన నేపాల్, పశ్చిమ బెంగాల్ సరిహద్దులలో ఉన్న ఉత్తర ప్రాంతానికి సంథాల్‌లు వచ్చారని ఆయన చెప్పారు. ఆదివాసులు వివిధ సంథాల్ నాయకుల నాయకత్వంలో అనేక సమూహాలుగా వచ్చారు. తమ ప్రజలతో కలిసి అటవీ భూమిని ఖాళీ చేసి, వ్యవసాయం చేయటం ప్రారంభించమని ఈ నాయకులను కోరారు.

ప్రతి ఆదివాసీ నాయకుడు రైతుల నుండి కౌలు వసూలు చేసి దర్భంగా రాజ్‌కు చెల్లించేవాడు. క్రమక్రమంగా సంథాల్‌లు ఎలాంటి కౌలు రసీదులు లేకుండానే బటాయిదార్లు, లేదా కౌలు రైతులుగా మారిపోయారు. వారు అడవిని, చిత్తడి నేలలను దున్నడం, పంట నమూనా గురించి ప్రణాళిక వేయటం, విత్తనాలు నాటడం, పంటను కోయడం, నూర్పిడి చేయడం, ధాన్యాన్ని జల్లెడ పట్టడం వరకు ప్రతి పనినీ చేశారు. కానీ చివరికి, వారు కౌలు నిబంధనల ప్రకారం ఉత్పత్తిని విభజించి, భూస్వామికి ఒక వాటాను అప్పగించవలసివచ్చింది.

"వారు తమ ఇష్టప్రకారమే కౌలుదారులుగా మిగిలిపోయారు. మధ్యవర్తులు భూమిని తమ పేరుపై నమోదు చేసుకోవడం ద్వారా శక్తివంతులు అయ్యారు," అని రిపోర్ట్ ఆన్ ది రీజినల్ సర్వే అండ్ సెటిల్‌మెంట్‌లో ఆనంద్ చక్రవర్తి రాశారు.

యజమానికి పంటలో కొంత భాగాన్ని ఇవ్వని సంథాల్ ఆదివాసులను భూమి నుండి వెళ్ళగొట్టారు. భూమి హక్కుల కోసం వారు చేసిన పోరాటం ఎటువంటి ఫలితాలను ఇవ్వలేదు- 1938లో వారు పూర్ణియా జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ విలియం జార్జ్ ఆర్చర్‌కు డిమాండ్ లేఖను సమర్పించిన తర్వాత గానీ; 1940ల తర్వాత కౌలు రసీదులు లేకుండా భూస్వాములకు వాటా ఇవ్వడానికి నిరాకరించిన తర్వాత గానీ; దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, 1950లో జమీందారీ వ్యవస్థను రద్దు చేసి, బిహార్ భూ సంస్కరణల చట్టం ప్రవేశపెట్టినప్పుడు కూడా.

ఈ భూ యాజమాన్య సమస్యలు ఒకటి లేదా రెండు జిల్లాల్లోని ఆదివాసులకే పరిమితమై లేదు. బిహార్ ప్రభుత్వ కుల సర్వే నివేదిక-2023 ప్రకారం, రాష్ట్రంలో సంథాల్‌ల జనాభా దాదాపు 5.76 లక్షలు. రాష్ట్రంలోని మొత్తం ఆదివాసీ జనాభా 21,99,361లో ఇది 26.18 శాతం. ఉత్తర బిహార్‌కు చెందిన సంథాల్‌లలో ఎక్కువమంది యాజమాన్య హక్కుల కోసం పోరాడుతున్నారు.

అవిభక్త బిహార్‌లో చాలా ఎక్కువ ఆదివాసీ జనాభా ఉండేది. 2000 సంవత్సరంలో బిహార్ విడిపోయిన తర్వాత, ఆ రాష్ట్ర ఆదివాసులలో అత్యధికులు కొత్తగా ఏర్పడిన ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రానికి వెళ్ళిపోయారు. అందువల్ల ఇప్పుడు ఈ ప్రాంతంలోని ఆదివాసులను గురించిన చర్చలు ఎక్కువగా ఝార్ఖండ్ సందర్భంగానే జరుగుతాయి.

బిహార్‌లో మిగిలి ఉన్నవారి సంఖ్య దాదాపు 2.2 మిలియన్లు, అంటే రాష్ట్ర జనాభాలో కేవలం 1.68 శాతం మాత్రమే. అంతేకాకుండా, వీరంతా ఒక అర డజనుకు పైగా జిల్లాల్లో చెల్లాచెదురుగా నివసిస్తున్నారు. ప్రభుత్వ డేటా ప్రకారం, బిహార్‌లోని 45,000 కంటే ఎక్కువ గ్రామాలలో కేవలం 180 గ్రామాలలో మాత్రమే ఆదివాసులు మెజారిటీగా ఉన్నారు. అంటే ఝార్ఖండ్‌లోని తమ తోటి ఆదివాసులకుండే బేరసారాలాడగల శక్తి, లేదా సామూహిక బలం వారికి లేదు.

1971 తర్వాత ప్రభుత్వం తనకు ఇచ్చిన 0.9 ఎకరాల భూమిని శివనారాయణ్ ఇప్పుడు సాగు చేస్తున్నారు. "ఇది మా భూమి కాదనీ, వారిదే అని ఇప్పటికీ భూస్వామి చెబుతున్నాడు, కానీ మేం సర్కార్‌కు శిస్తు చెల్లిస్తున్నాం. ఈ భూ వివాదాలు ముగిసిపోవాలని మేం కోరుకుంటున్నాం, లేకుంటే వాళ్ళు ధనవంతులు కాబట్టి ఈ భూమిని ఎప్పుడైనా స్వాధీనం చేసుకోగలరు." భూమి ఎంత తక్కువ ఫలసాయాన్ని ఇచ్చినా, ఆ భూమి పట్ల శివనారాయణ్‌కున్న భావోద్వేగ అనుబంధం దాని కంటే ఎక్కువగానే ఉంటుంది. "మేం ప్రతి మొక్కజొన్న గింజను పండించడానికి 10 రూపాయలు ఖర్చవుతుంది. దీనివల్ల మాకు ఎటువంటి లాభం రాదు, కానీ మాకు భూమి ఉన్నందున దాన్ని మేం సాగు చేస్తాం. మా పూర్వీకులు వ్యవసాయం చేసేవారు, కాబట్టి మేం దాన్ని ఎందుకు వదిలివేయాలి?" అని అతను అడుగుతారు.

ఇక్కడికి దాదాపు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండే సుపౌల్ జిల్లాలోని హాఁసా గ్రామానికి చెందిన 50 ఏళ్ళ తాలేశ్వర్ బాస్కి తన తండ్రి అడుగుజాడల్లో నడుస్తున్న మరో సంథాల్ ఆదివాసి. "సర్కార్ కోయీ సలూసన్ దే [ప్రభుత్వం ఏదైనా పరిష్కారం ఇవ్వాలి]," ఒక మందపాటి కాగితపు కట్టలోని కాగితాలను తిప్పుతూ అన్నారతను. తన మట్టి ఇంటి లోపల కూర్చునివున్న ఆయన, 200 మంది సంథాల్ ఆదివాసీ కుటుంబాల భూమి పత్రాలను పరిశీలిస్తూ, ఖాతా సంఖ్య, సాగు చేస్తున్న భూమి రక్బా (విస్తీర్ణం)లను సరిగ్గా పేర్కొన్నారో లేదో నిర్ధారించుకుంటున్నారు.

ఆయన ప్రభుత్వంతో నిశ్శబ్ద యుద్ధం చేస్తున్నారు. ఆ ప్రాంతంలోని సామాజిక కార్యకర్తల సహాయంతో దరఖాస్తులు రాస్తారు, సర్కారీ కార్యాలయాలను సందర్శిస్తారు, ఇప్పటికీ యాజమాన్య హక్కులు లేని కౌలు రైతుల కోసం డిమాండ్ చేస్తారు. వారిలో ఎవరూ చట్టపరమైన పోరాటం చేయలేరు. "మా నాన్న దశాబ్దం క్రితం మరణించాడు, దీంతో నేను ఈ పని చేస్తున్నాను," అని బాస్కి చెప్పారు. "మేం ఈ పత్రాలను చాలాసార్లు జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయానికి తీసుకెళ్ళాం, కానీ ఎటువంటి సమాధానం రాలేదు."

వారు చివరిసారిగా మార్చి 31, 2025న సుపౌల్‌లోని భూ సంస్కరణల డిప్యూటీ కలెక్టర్ వద్ద తమ దరఖాస్తును సమర్పించారు. పత్రాలను వారు ఒక అధికారికి ఇచ్చినప్పుడు, అందులో ఏమి రాసి ఉందో తనకు అర్థం కాలేదని చెప్పి, అతను ఆ కాగితాలను వారికి తిరిగి ఇచ్చాడు. “దాంతో నేను, ఆ పత్రాలను చదవలేకపోతే, అతనికి ఈ ఉద్యోగం ఎలా వచ్చిందని అతన్ని అడిగాను,” అన్నరు బాస్కి.

1950-56 మధ్య రాష్ట్రంలో బిహార్ భూ సంస్కరణల చట్టం అమలులోకి రావడానికి దశాబ్దాల ముందే తాము తమ భూమిలో వ్యవసాయం చేసుకుంటున్నామని బిహార్‌లోని సంథాలులు చెబుతున్నారు. ఈ చట్టం ఆదివాసులకు భూమిపై స్పష్టమైన యాజమాన్యాన్ని ఇచ్చి ఉండాల్సింది. కానీ అందుకు బదులుగా, మధ్యవర్తులు భూములను తమ పేర్లపై నమోదు చేసుకుని, అన్యాయంగా కౌలు వసూలు చేస్తూనే ఉన్నారు.

హాఁసా గ్రామానికి చెందిన 48 ఏళ్ళ రైతు లాల్ సోరెన్ ఇలా అంటున్నారు, “మా పూర్వీకులు ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు, ఈ ప్రాంతమంతా అడవిగా ఉండేది. అయితే నేల సారవంతమైనది కావటంతో, వారు అవిశ్రాంతంగా శ్రమించి అడవిని నరికి, భూమిని సాగుకు అనుకూలంగా మార్చారు. పంటలు బాగా పండటం మొదలవ్వటంతో, భూస్వామి ఇది తన భూమి అని చెప్పుకోవటం ప్రారంభించాడు. అప్పుడు భూస్వాములు, ‘మీరు పండించండి, మాకు కూడా కొంత ఇవ్వండి’ అన్నారు. మా పూర్వీకులు దీనికి అంగీకరించారు,” అని ఆయన చెప్పారు.

గత దశాబ్దంన్నర కాలంలో తమ భూమిని తమకు తెలియకుండానే అమ్ముతోన్న అనేక కేసులను ఆదివాసులు చూశారు. “ప్రభుత్వం నుండి ఎటువంటి స్పందన లేదు. అసలు ప్రభుత్వం ఏమి చేస్తుందో మాకు తెలియటంలేదు. ఇక్కడ నుండి ఏమీ చేయలేకపోతే మాకు చెప్పండి, కానీ అధికారులు కూడా మాకు ఏం చెప్పడం లేదు. భూస్వాములు మా భూములను అమ్మేస్తున్నారు,” అని తాలేశ్వర్ చెప్పారు. భూస్వాములు ఇప్పటికే తన గ్రామంలో 10 ఎకరాల భూమిని అమ్మేశారని ఆయన అంచనా వేస్తున్నారు.

ఎనిమిది సంవత్సరాల క్రితం, 2017లో, కొంతమంది గుర్తుతెలియని వ్యక్తులు హాఁసాకు చెందిన 55 ఏళ్ళ సూరత్ లాల్ ముర్మును తన భూమి వద్దకు వెళ్ళనివ్వకుండా ఆపారు. "మేం పొలం దున్నడానికి వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడున్న వ్యక్తులు ఆ భూమిని అప్పటికే తమకు అమ్మేశారని, అది ఇక ఎంతమాత్రం నాది కాదని చెప్పారు. భూమికి సొంతదారులైనవారే దానిని తమకు అమ్మేశారని వారు మాతో చెప్పారు. ఇప్పుడు వారు ఆ భూమిలో ఒక ఇల్లు కట్టుకున్నారు," అని ఆయన అన్నారు.

సూరత్ లాల్ భూమి యజమానులెవరో తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించారు కానీ అది సాధ్యపడలేదు. భూమికి ఒక యజమాని కాదు, చాలా మంది ఉన్నారు. అతను చౌకీదార్‌తో మాత్రమే వ్యవహరిస్తారు కాబట్టి అతనికి ఖచ్చితమైన సంఖ్య గురించి తెలియదు. “జమీందార్ నే చౌకీదార్ రఖా హై, జో లాఠీ లేకర్ ఘూమ్‌తా రహాతా హై. వో దేఖ్తా రహాతా హై కి కబ్ ఫసల్ కటా [భూస్వాములు ఒక కాపలాదారుని నియమించారు, అతను కర్రతో తిరుగుతుంటాడు. ఎప్పుడు పంట కోస్తారో అతనికి తెలుసు]. ఎవరి దగ్గర ఎంత ధాన్యం ఉందో కూడా అతను కనిపెట్టి అందులో సగం తీసుకెళ్ళగలడు,” అని అతను చెప్పారు.

ముర్ముకు ఇప్పుడు కేవలం రెండెకరాల భూమి మాత్రమే మిగిలింది, కానీ ఈ భూమిని కూడా అమ్మేస్తారేమోనని, తనకు అసలు భూమే లేకుండా పోతుందని అతను భయపడుతున్నారు. అతను చాలాసార్లు భూ సంస్కరణల కలెక్టర్ కార్యాలయానికి వెళ్ళారు, కానీ ఎటువంటి స్పందన లేదు. ఆయన చివరిసారిగా వెళ్ళినప్పుడు, “నల్ల కోటు ధరించిన ఒక అధికారి నన్ను ఖతియాన్ [భూమి రికార్డు పత్రం]లో ఎవరి పేరు ఉందని అడిగాడు. నా తండ్రి పేరు ఉందని, అయితే ఆయన ఇప్పుడు లేడని నేను చెప్పాను. నా తండ్రి పోయినందువల్ల, నాకు భూమిపై ఎటువంటి హక్కు లేదని ఆ వ్యక్తి నిర్మొహమాటంగా చెప్పాడు. నాకు కోపం వచ్చింది. నా తండ్రి చనిపోయినట్టే భూస్వామి తండ్రి కూడా చనిపోయాడని నేను అధికారికి చెప్పాను. ఆ రకంగా ఆ భూమి వారికి కూడా చెందదు. ఆ భూమిని అనాబాద్ బిహార్ సర్కార్ [లెక్కల్లో లేని భూమి ప్రభుత్వ ఆస్తిగా పరిగణించబడుతుంది]గా ఎందుకు రాయకూడదని నేను అతనిని అడిగాను.”

రాష్ట్రంలోని ఆదివాసీ పరిషత్ అధ్యక్షుడు విజయ్ ఉరాఁవ్ ఇలా అంటున్నారు: “బిహార్‌లో ఆదివాసులకు తెలియకుండా యజమానులు సికమీ భూమి (కౌలురైతులకు కౌలుచ్చిన)ని అమ్మడం విపరీతంగా జరుగుతోంది. కానీ ఒక సికమీదార్ (సాగుదారుడు) చనిపోతే, ఆ ఒప్పందం ముగిసినట్టుకాదు. అతని కొడుకు సికమీదార్‌గా మారటం ద్వారా భూమిని సాగుచేసుకోవచ్చు.

సంథాలులకు భూమిపై యాజమాన్య హక్కు ఉన్నదని సామాజిక శాస్త్రవేత్త, రచయిత తేజ్‌కర్ ఝా అన్నారు. "వారి భూమిపై ఎవరైనా తమకు యాజమాన్య హక్కు ఉందని చెప్పుకుంటూ, ఆ భూమిని అమ్మితే, అది పూర్తిగా చట్టవిరుద్ధం. సంథాలులకు వారు దున్నుతున్న భూమిపై వారికే హక్కు ఉంది. వారు కోర్టుకు వెళితే, నిర్ణయం వారికే అనుకూలంగా ఉంటుంది."

కానీ విజయ్ ఉరాఁవ్ చెప్పేదాని ప్రకారం ఇది ఇంకా సులభం. "ఆదివాసులు యాజమాన్య హక్కు కోరుతూ స్థానిక సర్కిల్ అధికారికి దరఖాస్తును సమర్పించాల్సి ఉంటుంది, అతను దానిని డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ల్యాండ్ రికార్డ్స్ ఆఫ్ సర్వేకు పంపుతాడు, అది వారికి యాజమాన్య హక్కులను మంజూరు చేస్తుంది." ఈ ప్రక్రియ సులభం అని ఆయన అంటున్నారు, కానీ అధికారులు మాత్రం దీన్ని ఎప్పుడూ పట్టించుకోరు.

సూరత్ లాల్ భూమిలో 0.625 ఎకరాలను భూస్వామి రహస్యంగా అమ్మేశాడు. మిగిలిన భూమిలో ఆయన ఏం పండించినా, ఆయన పూర్వీకులు అంగీకరించిన విధంగా భూస్వామికి సగం చెల్లిస్తూనే ఉన్నారు. “మేం ప్రధానంగా వరి, మొక్కజొన్న, రాగులు పండిస్తాం. వ్యవసాయం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది, చాలా ఖరీదైనది కూడా. ఒక కట్ఠా [0.03125 ఎకరాల] భూమిని సాగు చేయడానికి మా పెట్టుబడి 1,500 రూపాయలు. అన్నీ చేసేది మేమే, కానీ భూస్వామి మాత్రం తరువాత సగం దిగుబడిని తీసుకుంటాడు,” అని ఆయన చెప్పారు.

"మా భూమిని మొత్తానికే లాక్కుంటారేమోనని మేం భయపడుతున్నాం. జమాబందీ [భూమి రికార్డులు]ని స్పష్టం చేసి, ప్రభుత్వం మాకు శిస్తు రశీదులు ఇవ్వడం ప్రారంభిస్తే, మాకు ఉపశమనంగా ఉంటుంది," అన్నారాయన.

ఈలోగా, ఇప్పుడు పెద్దవాళ్ళై 20, 27 ఏళ్ళ వయసున్న ఆయన పిల్లలు తమిళనాడులోని ఒక కర్మాగారంలో పనిచేయడానికి వలస వెళ్ళారు. ఆయన కూడా పొరుగు జిల్లాల్లోని ఇటుక బట్టీలలో పనిచేయడానికి, కొన్నిసార్లు పంజాబ్, దిల్లీ వంటి దూర ప్రాంతాలకు కూడా వలస పోతుంటారు. ఆయన భార్య అంజులా దేవి ఇంటిని చూసుకుంటారు."మేం పండించే పంటలో సగం వాటా వారికి ఇలాగే ఇవ్వడాన్ని కొనసాగిస్తే మా కుటుంబం ఎలా బతుకుతుంది?" అని అతను అడుగుతున్నారు

రిపోర్టర్ ఈ కథనాన్ని తక్షశిల ఫెలోషిప్ 2025 కింద ప్రచురించారు.

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి