ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਜੇ ਕਾਂਬਲੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਂਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਖਾ ਕੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿੱਸਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਲਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੋਈ ਸਿੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। “ਕਮਾਲ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ,” 50 ਸਾਲਾ ਕਾਂਬਲੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਕਾਂਬਲੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਰਲੇ – ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਝੋਨਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੇਨਕੋਟ – ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। “ਕਰੀਬ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਇਰਲਾ ਵਰਤਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਹੂਵਾੜੀ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਪੈਂਦਾ ਸੀ,” ਕੇਰਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਸ ਵਸਨੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਰਲਾ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਬਾਂਸ ਦਾ ਰੇਨਕੋਟ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸੱਤ ਸਾਲ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ “ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,” ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ।
ਪਰ ਹੁਣ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਟਾ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਲ੍ਹਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ ਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੀਂਹ- 1,308 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (2003 ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 973 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (2023 ਵਿੱਚ) ਤੱਕ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
“ਕੀਹਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮੀਂਹ ਐਨਾ ਘਟ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਹ ਮੇਰੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰ ਮੁਕਾਏਗਾ?” ਇਰਲੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਜੇ ਕਾਂਬਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।
“ਇੱਥੇ ਖੇਤੀ ਮੀਂਹ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਰ ਸਾਲ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,” ਕਾਂਬਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਮੁੰਬਈ ਤੇ ਪੁਣੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਡਕਟਰਾਂ ਵਜੋਂ, ਮਿਸਤਰੀ, ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਤੇ ਗਲੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
