ચિંતિત સ્વરમાં સંદીપ યાદવ કહે છે, “ઘેર રાખેલ કપાસ તેનો વજન અને રંગ ખોઈ રહ્યું છે. કપાસનો રંગ જેટલો આછો હશે, વેપારીઓ અમને તેટલો જ ઓછો ભાવ આપશે.” મધ્ય પ્રદેશના ખરગોન જિલ્લાના ગોગાવા તાલુકાના ખેડૂત સંદીપ 2022ના ઓક્ટોબર મહિનામાં કપાસની લણણી થઈ ત્યારથી તેના ભાવમાં વધારો થવાની વાટ જોઈ રહ્યા છે.
ખરગોન જિલ્લાની 2 લાખ 15 હજાર હેક્ટર જમીન પર કપાસની ખેતી થાય છે, અને તે મધ્ય પ્રદેશના સૌથી વધુ કપાસનું ઉત્પાદન કરતા જિલ્લાઓમાંનો એક છે. અહીં દર વર્ષે મે મહિનામાં કપાસની વાવણી શરૂ થાય છે, જે જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહ સુધી ચાલે છે. ત્યારબાદ ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બરના બીજા સપ્તાહ સુધી કપાસની લણણી કરવામાં આવે છે. ખરગોનના કપાસ બજારમાં દરરોજ આશરે રૂ. 6 કરોડના કપાસની ખરીદી થાય છે અને આ ખરીદી સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબરમાં શરૂ થાય છે અને બીજા વર્ષે મે મહિના સુધી ચાલુ રહે છે. સંદીપ પણ મધ્યપ્રદેશના બહેરામપુરા ગામમાં તેમની 18 એકરમાંથી 10 એકર જમીનમાં કપાસની ખેતી કરે છે.
2022ના ઓક્ટોબરમાં સંદીપને લગભગ 30 ક્વિન્ટલ કપાસની ઉપજ થઈ હતી, જેને તેમણે તેમના ઘેર રાખી હતી. તેમના ખેતરમાં તાજેતરની સિઝનમાં પ્રથમ વખત કપાસ લેવામાં આવ્યો હતો. પછી તેમણે અનુમાન લગાવ્યું હતું કે બીજી વખતની લણણીમાં પણ તેમને કપાસની લગભગ એટલી જ ઉપજ મળશે – જેમાં તેમને લગભગ 26 ક્વિન્ટલ જેટલી ઉપજ મળી હતી.
જો કે, તેઓ ઇચ્છે તો પણ તેમની 30 ક્વિન્ટલ ઉપજને વેચવા માટે ખરગોનના કપાસ બજારમાં લઈ જઈ શકે તેમ ન હતા, કારણ કે મધ્યપ્રદેશના બધા કપાસ બજારો 11 ઓક્ટોબર, 2022થી વેપારીઓની હડતાલને કારણે બંધ હતા. વેપારીઓ દર 100 રૂપિયાના વેચાણ પર બજાર દ્વારા જે 1.70 રૂપિયાનો જે કર વસૂલવામાં આવે છે, તેનો વિરોધ કરતા હતા. આ કર દેશના મોટા ભાગના રાજ્યો કરતા ઘણો વધારે છે. તેને ઘટાડવા માટે કપાસના વેપારીઓની હડતાલ આઠ દિવસ સુધી ચાલી હતી.
હડતાળ શરૂ થવાના એક દિવસ પહેલા એટલે કે 10 ઓક્ટોબરે ખરગોનના કપાસ બજારમાં પ્રતિ ક્વિન્ટલ કપાસનો ભાવ 8,740 રૂપિયા હતો. હડતાલ સમાપ્ત થયા પછી, કપાસના ભાવમાં 890 રૂપિયાનો ઘટાડો થયો હતો અને તે પ્રતિ ક્વિન્ટલ 7,850 રૂપિયા પર પહોંચી ગયા હતા. જ્યારે 19 ઓક્ટોબરે બજાર ફરીથી ખૂલ્યાં, ત્યારે સંદીપ યાદવે ભાવમાં ધરખમ ઘટાડો થયો હોવાને કારણે તેમની પેદાશ વેચી ન હતી. ઓક્ટોબર 2022માં પારી સાથે વાત કરતાં આ 34 વર્ષીય ખેડૂતે કહ્યું હતું કે, “જો હું અત્યારે માલ વેચીશ, તો મને કંઈ નહીં મળે.”
