30 ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਅਬਦੁਲ ਕੁਮਾਰ ਮਾਗਰੇ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਪੱਟੂ ਬੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਨ ਵਾਲੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ 20 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
“ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 11 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਬੁਣ ਦਿੰਦਾ ਸੀ,” 82 ਸਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆ ਲਈ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਸਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। “ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੁਣਨ ਕਾਰਨ 50 ਕੁ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ।”
ਅਬਦੁਲ ਬੰਦੀਪੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 4,253 (ਜਣਗਣਨਾ 2011) ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾਵਰ ਵਿੱਚ ਹੱਬਾ ਖਾਤੂਨ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਟੂ ਕਾਰੀਗਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, “ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਰੇਕ ਘਰ, ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਪੜੇ ਬੁਣਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।”
ਅਬਦੁਲ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਨ (ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਚੋਗੇ ਵਰਗਾ ਕੱਪੜਾ ਜਿਹੜਾ ਉਪਰ ਦੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਦੋਪਾਠੀ (ਕੰਬਲ), ਜੁਰਾਬਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਨੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਪਰ ਅਬਦੁਲ ਦੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਕੱਚਾ ਮਾਲ- ਉੱਨ ਹੁਣ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਅਬਦੁਲ ਵਰਗੇ ਜੁਲਾਹੇ ਭੇਡਾਂ ਪਾਲ਼ਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੇਡਾਂ ਤੋਂ ਪੱਟੂ ਬੁਣਨ ਲਈ ਉੱਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਅਸਾਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ 40-45 ਭੇਡਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,“ਅਸੀਂ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸੀ।” ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਭੇਡਾਂ ਹਨ।
